Luận văn: Phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại BIDV Quang Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại BIDV Quang Minh, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Hằng Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thị Nhàn
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Quang Minh
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về tài trợ thương mại quốc tế

Tài trợ thương mại quốc tế (TTTMQT) là một hoạt động tài chính quan trọng của các ngân hàng thương mại, cung cấp các giải pháp thanh toán và tín dụng cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Hoạt động này không chỉ hỗ trợ dòng tiền của các doanh nghiệp mà còn giúp ngân hàng tạo ra nguồn thu nhập ổn định. Tài trợ thương mại quốc tế bao gồm các hình thức như thư tín dụng (L/C), bảo lãnh thanh toán, chiết khấu chứng từ và các dịch vụ thanh toán quốc tế khác. Tính tất yếu của hoạt động này xuất phát từ nhu cầu quản lý rủi ro trong giao dịch quốc tế và cần thiết để phát triển hoạt động tài trợ TMQT bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của tài trợ thương mại quốc tế

Tài trợ thương mại quốc tế là dịch vụ tài chính cung cấp bởi ngân hàng thương mại nhằm hỗ trợ các giao dịch xuất nhập khẩu. Vai trò chính bao gồm: giảm rủi ro thanh toán cho các bên tham gia, cung cấp tín dụng ngắn hạn cho nhu cầu vòng quay hàng hóa, và tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế phát triển. Các ngân hàng thông qua hoạt động này có thể mở rộng khách hàng doanh nghiệp và tăng doanh số hoạt động.

1.2. Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế phổ biến

Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế chính bao gồm: Thư tín dụng (L/C) là công cụ thanh toán phổ biến nhất, Bảo lãnh thanh toán đảm bảo nghĩa vụ thanh toán, Chiết khấu chứng từ cung cấp tín dụng dựa trên chứng từ hàng hóa, và Chuyển tiền quốc tế (CTQT). Mỗi hình thức có ưu điểm riêng và phù hợp với các tình huống giao dịch khác nhau trong thương mại quốc tế.

II. Thực trạng tài trợ thương mại quốc tế tại BIDV Quang Minh

BIDV chi nhánh Quang Minh là một trong những chi nhánh quan trọng của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), hoạt động trong lĩnh vực cung cấp các dịch vụ tài trợ thương mại quốc tế cho khách hàng doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2019-2023, hoạt động tài trợ TMQT tại chi nhánh này đã có sự tăng trưởng nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều khả năng phát triển. BIDV Quang Minh cung cấp các sản phẩm như thư tín dụng, bảo lãnh, thanh toán quốc tế với quy mô hoạt động ngày càng mở rộng. Để hiểu rõ tình hình hoạt động, cần phân tích chi tiết các khía cạnh về doanh số, khách hàng, và các rủi ro trong quá trình phát triển hoạt động tài trợ TMQT.

2.1. Giới thiệu BIDV chi nhánh Quang Minh

BIDV chi nhánh Quang Minh được thành lập nhằm phục vụ nhu cầu tài chính của khách hàng doanh nghiệp trong khu vực. Chi nhánh này sở hữu cơ cấu tổ chức chuyên nghiệp với các bộ phận chuyên môn về tài trợ thương mại quốc tế, thanh toán quốc tế và quản lý rủi ro. Hoạt động kinh doanh giai đoạn 2019-2023 cho thấy ngân hàng này có sự ổn định và tăng trưởng trong doanh số tài trợ TMQT, hướng tới mục tiêu phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế một cách bền vững.

2.2. Phân tích hoạt động tài trợ TMQT tại BIDV Quang Minh

Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại BIDV Quang Minh được điều chỉnh bởi các văn bản pháp lý của Ngân hàng Nhà nước và các quy chế nội bộ của BIDV. Các sản phẩm chính bao gồm L/C, bảo lãnh, chiết khấu với khách hàng chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hoạt động trong xuất nhập khẩu. Doanh số hoạt động có xu hướng tăng, nhưng lợi nhuận còn hạn chế do phí dịch vụ thấp và chi phí quản lý cao.

III. Kết quả đạt được và những hạn chế

Trong quá trình phát triển hoạt động tài trợ TMQT, BIDV chi nhánh Quang Minh đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Doanh số tài trợ thương mại quốc tế có xu hướng tăng hàng năm, với sự tôn trọng các tiêu chuẩn quốc tế (UCP, ISDGP, ISBP) trong xử lý chứng từ. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế như: cạnh tranh khốc liệt từ các ngân hàng khác (Vietcombank, Vietinbank, MBBank), chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, nhân sự chưa đủ chuyên môn, và khách hàng doanh nghiệp còn ít sự hài lòng. Những nguyên nhân của hạn chế bao gồm kinh phí đầu tư hạn chế, công nghệ chưa hiện đại, và quy trình còn phức tạp trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế.

3.1. Kết quả đạt được trong phát triển tài trợ TMQT

BIDV Quang Minh đã đạt được sự tăng trưởng về doanh số tài trợ thương mại quốc tế liên tục trong giai đoạn 2019-2023. Khách hàng doanh nghiệp ngày càng tin tưởng vào sản phẩm dịch vụ của chi nhánh, đặc biệt là thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán quốc tế. Ngân hàng đã nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế trong xử lý chứng từ, và mở rộng mạng lưới khách hàng trong khu vực.

3.2. Những hạn chế và nguyên nhân chính

Những hạn chế chính trong phát triển hoạt động tài trợ TMQT bao gồm: cạnh tranh lớn từ các ngân hàng thương mại lớn, biên lợi nhuận thấp do phí dịch vụ giảm, nhân sự chưa đủ trình độ chuyên môn, và công nghệ thông tin chưa đáp ứng yêu cầu. Nguyên nhân sâu xa là kinh phí đầu tư vào đào tạo nhân sự và nâng cấp hệ thống còn hạn chế, cùng với quy trình xử lý chứng từ chưa được tối ưu hóa.

IV. Giải pháp phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế

Để phát triển hoạt động tài trợ TMQT một cách bền vững, BIDV chi nhánh Quang Minh cần thực hiện một số giải pháp chiến lược toàn diện. Trước tiên, nâng cấp công nghệ để cải thiện quy trình xử lý chứng từ, giảm thời gian thanh toán và chi phí hoạt động. Thứ hai, đầu tư vào nhân sự thông qua đào tạo nâng cao chuyên môn, cấp chứng chỉ quốc tế (ICC) cho cán bộ xử lý tài trợ thương mại quốc tế. Thứ ba, phát triển sản phẩm mới để đáp ứng nhu cầu đa dạng của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cuối cùng, tăng cường marketing và xây dựng quan hệ khách hàng để giữ chân khách hàng doanh nghiệp và mở rộng thị trường. Các giải pháp này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế hiệu quả.

4.1. Nâng cấp công nghệ và tối ưu hóa quy trình

Modernize hệ thống công nghệ là yếu tố then chốt để phát triển hoạt động tài trợ TMQT. BIDV Quang Minh nên đầu tư vào phần mềm quản lý chứng từ hiện đại, hệ thống xác thực điện tử, và nền tảng giao dịch trực tuyến cho khách hàng doanh nghiệp. Điều này giúp giảm thời gian xử lý L/C, bảo lãnh từ 3-5 ngày xuống còn 1-2 ngày, cải thiện trải nghiệm khách hàng và tăng cạnh tranh với các ngân hàng khác.

4.2. Phát triển nhân sự và sản phẩm mới

Đào tạo chuyên sâu cho nhân sự về các tiêu chuẩn quốc tế (UCP 600, ISDGP, ISBP) là cần thiết. Chi nhánh nên gửi cán bộ đi học chứng chỉ ICC và tham gia các khóa đào tạo quốc tế. Đồng thời, phát triển sản phẩm dịch vụ mới như tài trợ chuỗi cung ứng, hợp đồng ngoại thương linh hoạt, và giải pháp thanh toán theo nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa để tăng doanh số hoạt động tài trợ TMQT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tính tất yếu khách quan của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế Cùng với xu hướng hội nhập và toàn cầu hóa, thương mại quốc tế (TMQT) trong những năm gần đây đã phát triển một cách mạnh mẽ. Toàn cầu hóa mang lại nhiều tác động tích cực cho các quốc gia, như thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội, mở cửa thị trường, và đẩy mạnh tự do hóa trong thương mại, đầu tư và dịch vụ….Tuy nhiên quá trình toàn cầu hóa cũng kéo theo mặt trái của nó.

Sự gắn kết giữa các nền kinh tế càng mạnh thì sự tương tác hay phản ứng dây chuyền càng lan nhanh và rộng. Trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2023, trước ảnh hưởng của đại dịch COVID – 19, tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu bị sụt giảm nghiêm trọng do chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, các biện pháp hạn chế di chuyển được áp dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới khiến một số ngành thương mại, dịch vụ gần như “ngủ đông” trong một thời gian dài. Điều đó, cho thấy hoạt động kinh doanh TMQT tiềm ần rất nhiều rủi ro do vậy hoạt động tài trợ TMQT là rất cần thiết để hạn chế rủi ro cho các nhà kinh doanh quốc tế. Thị trường quốc tế mở ra nhiều cơ hội và mang lại lợi nhuận cao cho các doanh nghiệp, do đó cạnh tranh giữa các nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ trên thị trường quốc tế ngày càng trở nên gay gắt và quyết liệt.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp tham gia thương mại quốc tế còn phải đối mặt với những rủi ro đến từ các yếu tố đặc thù của giao thương quốc tế như: thời gian thực hiện giao dịch, thời gian vận chuyển hàng hóa, khoảng cách địa lý, loại tiền tệ thanh toán cùng những biến động về tỷ giá, sự khác biệt về luật pháp, tập quán kinh tế và các quy định điều tiết giữa các quốc gia. Do đó, khi tham gia hoạt động TMQT, các doanh nghiệp luôn mong muốn nhận được sự hỗ trợ, tài trợ từ nhiều phía để nâng cao khả năng cạnh tranh và tiến sâu hơn vào thị trường quốc tế, nơi hứa hẹn nhiều cơ hội nhưng cũng ẩn chứa nhiều thách thức. Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm hoạt động tài trợ thương mại quốc tế Theo định nghĩa tại điều 3.1 Luật thương mại Việt Năm năm 2005 quy định: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lời, bao gồm mua bán hàng hóa, 6 cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lời khác”. Như vậy, hoạt động TMQT được hiểu là hoạt động trao đổi mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, hoạt động đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động khác nhằm mục đích thu lợi nhuận giữa các quốc gia.

“Hoạt động Tài trợ TMQT là một hiện tượng kinh tế khách quan, gồm tập hợp tổng thể các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ về mặt tài chính một cách trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoặc đơn vị kinh tế tham gia hoạt động kinh doanh thương mại trong lĩnh vực TMQT trong một hoặc một số, hay tất cả các công đoạn của quy trình sản xuất đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, hoặc cung ứng dịch trên thế giới nhằm mục đích sinh lời”- PGS. Nguyễn Thị Quy (2012), Giáo trình Tài trợ thương mại quốc tế, NXB Thống kê. Chủ thể thực hiện hoạt động tài trợ TMQT có thể là các tổ chức tín dụng, các doanh nghiệp và cả các tổ chức chính phủ. Trong đó, tài trợ TMQT trực tiếp của các tổ chức tín dụng đóng vai trò chủ đạo và phổ biển hơn cả.

“Tài trợ TMQT trực tiếp của tổ chức tín dụng là tập hợp các biện pháp hỗ trợ tài chính của tổ chức tín dụng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế của doanh nghiệp như cho các doanh nghiệp vay vốn để đầu tư, để thanh toán; bảo lãnh thanh toán nợ cho doanh nghiệp. Nguyễn Thị Quy (2012), Giáo trình Tài trợ thương mại quốc tế. NXB Thống kê. Trong số các tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động tài trợ TMQT thì ngân hàng thương mại (NHTM) là chủ thể chiếm tỷ lệ lớn.

Với sự chuyên nghiệp, nguồn vốn dồi dào, mạng lưới quan hệ đại lý trong nước và quốc tế rộng khắp, cùng sự am hiểu sâu sắc về quy định pháp luật, thông lệ quốc tế, khả năng nắm bắt nhanh diễn biến của thị trường, các NHTM có thể dễ dàng tiếp cận và giải quyết tốt các vấn đề của doanh nghiệp trong hoạt động TMQT. Trước hết, NHTM cấp tín dụng cho các doanh nghiệp gặp vấn đề về vốn khi thực hiện hoạt động TMQT. Thứ hai, sự tham gia tài trợ của NHTM giải quyết được nghịch lý thương mại – sự mẫu thuận giữa mong muốn của hai bên trong TMQT, người xuất khẩu muốn được thanh toán trước khi giao hàng tránh rủi ro trong việc mất kiểm soát hàng hóa; còn người nhập khẩu muốn thanh toán sau khi đã nhận hàng vì sợ rủi ro liên quan đến chất lượng sản phẩm. Do 7 vậy, trong phạm vi đề án này, tài trợ TMQT sẽ được nghiên cứu dưới góc độ nhà tài trợ là các NHTM.

Hay nói cách khác, hoạt động tài trợ TMQT trong đề án này được hiểu là hoạt động tài trợ TMQT của các NHTM.2 Vai trò của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế a) Đối với doanh nghiệp Thứ nhất, tài trợ TMQT là kênh cấp tín dụng (trực tiếp hoặc gián tiếp) cho các doanh nghiệp để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Để tiến hình kinh doanh trên thị trường thế giới, các doanh nghiệp cần một lượng vốn lớn, đôi khi vượt quá số vốn lưu động hiện có. Doanh nghiệp xuất khẩu cần nguồn vốn để trang trải các chi phí thực hiện hợp đồng như thu mua hàng hóa xuất khẩu, thanh toán các khoản chi phí khác như chi phí môi giới bán hàng, quảng cáo, vận chuyển… Doanh nghiệp nhập khẩu cũng cần được hỗ trợ về tài chính để duy trì vòng quay vốn, đặc biệt trong việc thanh toán tiền hàng. Tất cả những khó khăn của người bán và người mua hàng sẽ được ngân hàng giải quyết thông qua hoạt động tài trợ thương mại quốc tế.

Tài trợ TMQT là một hình thức ngân hàng cấp tín dụng cho các doanh nghiệp giúp các doanh nghiệp có đủ tiềm lực tài chính tham gia vào thị trường quốc tế, qua đó giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài. Thứ hai, tài trợ TMQT giúp các doanh nghiệp hạn chế được rủi ro khi tham gia kinh doanh trên thị trường quốc tế. Khi tiến hành hoạt động thương mại quốc tế, có nghĩa doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với rất nhiều điều mới mẻ như thị trường mới, bạn hàng mới, các đối tượng liên quan và cả những rủi ro như yếu tố xung đột chính trị, rủi ro khi tỷ giá biến động, rủi ro lãi suất…Tại Việt Nam, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm phần lớn, do đó khả năng mất trắng của các doanh nghiệp là rất cao khi phải đối mặt với những thách thức của thị trường vừa kể trên. Thông qua hoạt động tài trợ TMQT các doanh nghiệp gần như được giải phóng khỏi những biến động thường gặp phải trong TMQT như sự biến động của tỷ giá, lãi suất….

Với năng lực tài chính vững mạnh, hệ thống dịch vụ tối ưu và mạng lưới chi nhánh, đối tác rộng khắp thế giới, các NHTM có đủ khả năng để xử lý hiệu quả các nghiệp vụ thanh toán phát sinh. 8 Thứ ba, hoạt động tài trợ TMQT đã giúp các doanh nghiệp (DN) tham gia vào TMQT một cách chuyên nghiệp hơn và chắc chắn hiệu quả đạt được sẽ cao hơn. Doanh nghiệp có cơ hội vươn mình ra biển lớn, sẽ tích lũy được vốn và kinh nghiệm để từ đó có thể cải thiện chất lượng sản phẩm phù hợp với yêu cầu của thị trường quốc tế. Như vậy, hoạt động tài trợ TMQT đã giúp DN tham gia TMQT một cách tích cực và hiệu của hơn.

b) Đối với các ngân hàng thương mại Thứ nhất, hầu hết các NHTM đều cung cấp nhiều SPDV liên quan đến tài trợ TMQT nhằm đáp ứng nhu cầu đối với nhiều nhóm đối tượng khách hàng. Tùy vào từng hình thức tài trợ TMQT, các ngân hàng có thể áp dụng các mức phí khác nha như như phí dịch vụ thanh toán, phí bảo lãnh, lãi suất chiết khấu, lãi suất cho vay… Những khoản thu này thường mang lại những giá trị đáng kể, do giá trị của các hợp đồng tài trợ TMQT thường ở mức khá cao, từ đó giúp ngân hàng tăng doanh thu, mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dựng niềm tin cho khách hàng. Thứ hai, phát triển dịch dịch vụ tài trợ TMQT sẽ là tiền đề giúp các NHTM phát triển song song các sản phẩm dịch vụ khác như kinh doanh ngoại hối, chuyển tiền quốc tế, nghiệp vụ tín dụng. Qua đó, hệ thống SPDV của NHTM sẽ luôn được chú trọng phát triển toàn diện, đáp ứng nhu cầu KH một cách tốt nhất, nâng cao khả năng cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh.

Thứ ba, hoạt động tài trợ TMQT giúp các ngân hàng thương mại duy trì, mở rộng quan hệ giữa với các ngân hàng nước ngoài và tiếp cận được thị trường tài chính toàn cầu, đặc biệt là tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến hoạt động của các NHTM. Qua đó, các NHTM có thể khai thác nguồn tài trợ từ các NHNNg và nguồn vốn trên thị trường tài chính quốc tế nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của mình. Thêm vào đó, hoạt động tài trợ TMQT còn tạo điều kiện hiện đại hóa công nghệ thanh toán tại các NHTM: trong quá trình thực hiện giao dịch tài trợ TMQT thông qua tổ chức SWIF/khác SWIFT, với các NHNNg, các NHTM sẽ có cơ hội sử dụng và tiếp cận các dịch vụ và công nghệ thanh toán tiên tiến, hiện đại để từ đó cải tiến, nâng cấp hệ thống chương trình nội bộ, đáp ứng chuẩn quốc tế, nâng cao trải nghiệm của khách hàng. 9 c) Đối với nền kinh tế Thứ nhất, hoạt động tài trợ TMQT là cầu nối liền kinh tế trong nước và bên ngoài, hỗ trợ thúc đẩy chính sách kinh tế mở cửa.

Nhu cầu trao đổi hàng hóa dịch vụ ngày một đa dạng, hoạt động ngoại thương ngày càng phát triển.