Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN MẦM NON ĐÁP ỨNG YÊU CẦU HIỆN NAY 1. Giáo viên mầm non và đội ngũ giáo viên mầm non 1. Khái niệm giáo viên mầm non và đội ngũ giáo viên mầm non - Khái niệm giáo viên mầm non: Điều lệ Trường mầm non do Bộ giáo dục và đào tạo ban hành kèm theo quyết định số 14/2008/QĐ-BGDĐT ngày 07 tháng 4 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu: “Giáo viên trong các cơ sở GDMN là người làm nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em trong nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập”. Trong nghiên cứu này, khái niệm giáo viên mầm non cũng được xác định theo khái niệm được trình bày trong Điều lệ trường mầm non như đã trình bày ở trên [3].
- Khái niệm đội ngũ giáo viên mầm non: Trước khi trình bày khái niệm đội ngũ giáo viên mầm non, nghiên cứu này sẽ trình bày khái niệm đội ngũ. Theo từ điển tiếng Việt “đội ngũ là nhóm người được tập hợp và có quy củ hoặc là số đông người có cùng chức năng, nghề nghiệp” [22] Từ khái niệm giáo viên mầm non và khái niệm đội ngũ được trình bày ở trên, nghiên cứu xác định khái niệm đội ngũ giáo viên mầm non như sau: Đội ngũ giáo viên mầm non chỉ giới hạn là các giáo viên trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ ở các cơ sở giáo dục mầm non chịu sự giám sát và quản lý của Ban giám hiệu nhà trường, các tổ chuyên môn, tổ chức chính trị trong nhà trường. Chức năng nhiệm vụ của giáo viên mầm non Giáo viên mầm non đảm bảo yêu cầu chức năng nhiệm vụ của người giáo viên theo điều 70 luật giáo dục 2005 sửa đổi năm 2009 [15], nay là luật giáo dục năm 2019 1. Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác.
Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây: a) Phẩm chất, đạo đức, tư tưởng tốt; b) Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ; 11 c) Đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp; d) Lý lịch bản thân rõ ràng. Ngoài ra còn có các chức năng nhiệm vụ cụ thể đặc thù của bậc học mầm non: 1) Bảo vệ an toàn sức khỏe, tính mạng của trẻ em trong thời gian trẻ em ở nhà trường, nhà trẻ, lớp mẫu giáo độc lập; 2) Thực hiện công tác nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục; Xây dựng môi trường giáo dục, tổ chức các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em; đánh giá và quản lý trẻ em; chịu trách nhiệm về chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em; nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập; 3) Tuyên truyền phổ biến kiến thức khoa học nuôi dạy trẻ em cho cha mẹ trẻ. Chủ động phối hợp với gia đình trẻ để thực hiện mục tiêu giáo dục trẻ em. Đặc điểm lao động sư phạm của giáo viên mầm non Giáo viên mầm non là nhà chuyên nghiệp trong chăm sóc và giáo dục trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi.
Là người có khả năng sử dụng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng và kinh nghiệm thực tế phong phú để có thể đưa ra những cách thức xử lí tin cậy và phù hợp với những tình huống cụ thể khác nhau, vì lợi ích của trẻ và đạo đức nghề nghiệp. Nghề giáo viên mầm non là một lĩnh vực hoạt động lao động trong hệ thống giáo dục quốc dân và có những đặc trưng riêng. - Mục tiêu của nghề giáo viên mầm non được cụ thể trong Luật Giáo dục, Chương 2, Mục 1 Điều 22: “Mục tiêu của GDMN là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một” [15]. - Đối tượng của nghề giáo viên mầm non là trẻ còn rất nhỏ (từ 3 tháng đến 6 tuổi) luôn có sự khác biệt trong quá trình phát triển: mỗi trẻ có cấu trúc thần kinh, tốc độ phát triển, vốn sống kinh nghiệm cũng như nhu cầu và hứng thú khác nhau.
- Lao động của nghề giáo viên mầm non là sự kết hợp một cách khoa học và rất linh hoạt của nghề giáo, nghề bác sĩ, nghệ sĩ và nhà tâm lí lứa tuổi mầm non. Lao động của giáo viên mầm non không chỉ khép kín trong nhà trường mầm non mà rất đa dạng, linh hoạt, sáng tạo và nhạy cảm. Ngoài việc nắm chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, giáo viên mầm non phải có lòng yêu trẻ, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. 12 - Giáo viên mầm non không chỉ thực hiện nhiệm vụ dạy trẻ mà còn phải dỗ trẻ, không chỉ giáo dục mà còn phải quan tâm, chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ cho trẻ.
Để trở thành người giáo viên mầm non cần phải có lòng yêu trẻ vì đặc thù của nghề này đòi hỏi giáo viên tình yêu của người mẹ đối với trẻ. Trong một ngày, hầu hết thời gian sinh hoạt của trẻ là ở trường với cô; Cô làm mẹ cho trẻ ăn, dỗ trẻ ngủ. Cô làm thầy dạy cho bé tất cả mọi điều cần thiết đầu đời như: Kỹ năng sống, kiến thức sống, kiến thức về môi trường xung quanh, về toán, văn học, thẩm mỹ, hội họa, âm nhạc, phát triển thể chất. Người giáo viên mầm non là người chịu nhiều áp lực nhất.
Họ không chỉ đòi hỏi phải có kiến thức về chuyên môn, nghiệp vụ mà phải có tình thương yêu con trẻ. - Thời gian làm việc của giáo viên mầm non gắn liền với việc thực hiện tất cả các hoạt động theo chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ mầm non, từ đón trẻ đầu giờ sáng tới trả trẻ vào cuối giờ chiều. - Trong điều kiện xã hội luôn vận động và phát triển đòi hỏi giáo viên mầm non phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật kiến thức mới và áp dụng công nghệ vào quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ. - Lao động nghề nghiệp của người giáo viên mầm non tạo ra những nền tảng ban đầu của nhân cách con người và không cho phép tạo ra những sản phẩm hỏng, phế phẩm tức là những nhân cách con người không toàn diện.
Đây là một đặc điểm của lao động nghề nghiệp đòi hỏi sự cẩn thận, thận trọng, trình độ cao. của giáo viên mầm non trong hoạt động nghề nghiệp. Yêu cầu về phẩm chất và năng lực người giáo viên mầm non -Đối với trẻ mầm non: +Giáo viên phải biết yêu thương, không cáu gắt, đánh, mắng, trách phạt trẻ. Nếu không có tình yêu thương đối với trẻ thì không thể trở thành giáo viên mầm non được.
Vì chỉ có yêu thương trẻ như con, như em của mình thì giáo viên mầm non mới có thể chăm sóc, giáo dục trẻ được đúng như vai trò của “người mẹ hiền thứ hai”. Trẻ càng nhỏ thì càng phải dành nhiều tình yêu thương, sự quan tâm hơn nữa. Khi có lòng yêu trẻ sẽ giúp giáo viên dễ dàng vượt qua những khó khăn, thử thách trong công việc. + Trong giao tiếp ứng xử với trẻ cần phải đối xử công bằng với tất cả trẻ, tôn trọng sự khác biệt của mỗi cá nhân trẻ.
Không phân biệt hay kì thị về 13 giới tính, sắc tộc, tôn giáo hay địa vị kinh tế - xã hội cũng như hoàn cảnh kinh tế gia đình của trẻ. Mỗi trẻ là một cá nhân duy nhất và có những giá trị, những nét độc đáo và năng lực riêng, từ đó có cách tiếp cận phù hợp để giúp trẻ được phát triển khoẻ mạnh về cả thể chất lẫn tinh thần. + Luôn cởi mở và vui vẻ với trẻ, tích cực tìm hiểu, phát hiện ra những sự khác biệt giữa trẻ này với trẻ khác và giúp đỡ trẻ trong những tình huống cụ thể một cách thoả đáng. + Giáo viên phải luôn thấu hiểu trẻ, nắm bắt được nhu cầu cá nhân của trẻ cũng như hiểu được trạng thái tâm lí và diễn biến tình cảm, nhận ra những thay đổi dù nhỏ ở trẻ, từ đó tìm hiểu nguyên nhân và xử lí một cách hợp lí nhất.
Mặt khác, cần giúp trẻ biết thể hiện tình cảm, thái độ của mình với mọi người xung quanh một cách phù hợp. + Giáo viên cần tạo được niềm tin yêu cho trẻ, gần gũi với trẻ, có thái độ chăm sóc, giáo dục trẻ một cách nghiêm túc, đam mê và có tính kỉ luật cao. Bên cạnh đó, giáo viên mầm non cũng cần có khả năng gây ảnh hưởng tốt đến sự phát triển của trẻ, có kĩ năng giao tiếp tốt với mọi người xung quanh và biết thể hiện tình cảm, sự yêu thương của mình với trẻ, giúp trẻ tin tưởng, mạnh dạn, tự tin hơn và sẵn lòng chia sẻ cùng cô mọi tâm tư, tình cảm cũng như hiểu biết của mình. Khi giáo viên mầm non chăm sóc, giáo dục trẻ bằng tất cả tâm huyết của mình, đem đến cho trẻ niềm vui, niềm hạnh phúc thì trẻ sẽ luôn mong ước được ngày ngày đến trường, được gần gũi với cô giáo và các bạn.
-Đối với nghề nghiệp: + Đã làm nghề giáo viên mầm non thì cần phải có lòng yêu nghề. Sản phẩm lao động của nghề chính là sự phát triển trẻ mầm non, chất lượng “sản phẩm” này phụ thuộc rất lớn vào đạo đức nghề nghiệp của giáo viên mầm non hay nói cách khác, giá trị của “sản phẩm” này chính là thước đo, là thang đánh giá đạo đức nghề nghiệp giáo viên mầm non. Khi giáo viên yêu nghề sẽ yêu thích việc chăm sóc, giáo dục trẻ, sẽ nhận ra những thành công của mình trong sự thay đổi và phát triển ở trẻ, từ đó luôn có mong muốn được làm những điều tốt đẹp hơn nữa cho trẻ. + Hơn hẳn các nghề khác, nghề giáo viên mầm non đòi hỏi phải thật sự kiên nhẫn, phải biết chờ đợi, biết lắng nghe, không nổi nóng, không làm trẻ 14 hoảng sợ.
Vì hiện nay đa số các lớp học đều có số lượng trẻ đông, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị nhiều nơi còn chưa đảm bảo. Mặt khác, trẻ mầm non còn rất non nớt, chưa có khả năng tự bảo vệ và đang trong giai đoạn phát triển với tốc độ nhanh. Sự thay đổi thường xuyên về sinh lí có ảnh hưởng đến yếu tố tâm lí của trẻ và ngược lại. Do đó, trong mọi hoàn cảnh, giáo viên mầm non phải biết kiểm soát cảm xúc, kiên trì, nhẫn nại trong mọi hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ.