Luận văn thạc sĩ: Pháp luật về hộ kinh doanh từ thực tiễn tại Krông Bông, Đắk Lắk

Luận văn phân tích thực trạng pháp luật về hộ kinh doanh tại Krông Bông, Đắk Lắk, chỉ ra bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Nguyên Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Phát
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về hộ kinh doanh từ thực tiễn huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn pháp luật về hộ kinh doanh tại Đắk Lắk

Bài viết này phân tích sâu sắc các khía cạnh pháp lý và thực tiễn của mô hình hộ kinh doanh, dựa trên nền tảng nghiên cứu từ luận văn thạc sĩ luật kinh tế “Pháp luật về hộ kinh doanh từ thực tiễn huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk” của tác giả Bùi Nguyên Hạnh. Hộ kinh doanh là một chủ thể kinh tế quan trọng, chiếm số lượng đông đảo và đóng góp không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các địa phương như Đắk Lắk. Theo thống kê, cả nước có khoảng 5,5 triệu hộ kinh doanh, đóng góp tới 34% GDP và tạo việc làm cho gần 8 triệu lao động. Tại Đắk Lắk, tính đến năm 2019, có 78.545 hộ, trong đó huyện Krông Bông chiếm 5.972 hộ. Điều này cho thấy vai trò của hộ kinh doanh trong nền kinh tế Đắk Lắk là vô cùng thiết yếu. Tuy nhiên, khung pháp lý cho hộ kinh doanh vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự tạo điều kiện tối ưu cho sự phát triển. Nghiên cứu này tập trung làm rõ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tại địa phương và đề xuất các giải pháp hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hộ kinh doanh. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật về hộ kinh doanh không chỉ quan trọng với các nhà làm luật mà còn cần thiết cho chính các chủ thể kinh doanh để hoạt động đúng pháp luật và phát huy hết tiềm năng của mình.

1.1. Vai trò và đặc điểm pháp lý của hộ kinh doanh hiện nay

Hộ kinh doanh, dù không có tư cách pháp nhân, vẫn là một chủ thể kinh doanh được pháp luật thừa nhận với những đặc điểm riêng biệt. Đặc điểm nổi bật nhất là trách nhiệm tài sản của chủ hộ kinh doanh là trách nhiệm vô hạn. Điều này có nghĩa chủ hộ phải dùng toàn bộ tài sản của mình, kể cả tài sản không đưa vào kinh doanh, để chịu trách nhiệm cho các nghĩa vụ của hộ. Đây là điểm khác biệt cơ bản khi so sánh hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân hay các loại hình công ty TNHH. Nghị định 01/2021/NĐ-CP đã có những quy định mới, thay thế Nghị định 78/2015/NĐ-CP, mang lại nhiều thay đổi quan trọng về địa vị pháp lý của hộ kinh doanh, như cho phép hoạt động tại nhiều địa điểm và không giới hạn số lượng lao động. Về vai trò, hộ kinh doanh góp phần giải quyết việc làm, huy động vốn nhàn rỗi trong dân, bảo tồn các ngành nghề truyền thống và tạo ra sự đa dạng hàng hóa, dịch vụ cho xã hội, đặc biệt là tại các vùng nông thôn, miền núi như huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk.

1.2. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài hộ kinh doanh

Chủ đề về hộ kinh doanh đã được nhiều công trình nghiên cứu trước đây đề cập. Các tài liệu như Giáo trình Pháp luật về chủ thể kinh doanh của Trường Đại học Luật TP.HCM hay các bài viết trên tạp chí chuyên ngành đã phân tích các bất cập pháp lý ở mức độ khái quát. Đáng chú ý là các công trình khóa luận tốt nghiệp hộ kinh doanh và luận văn thạc sĩ như của Hoàng Minh Sơn (2012), Trần Ngọc Trà (2016) đã đi sâu vào việc đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, điểm mới của nghiên cứu thực tiễn tại Đắk Lắk là việc gắn lý luận với bối cảnh cụ thể của một địa phương đang phát triển, nơi mô hình kinh tế này thể hiện rõ những ưu điểm và cả những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng. Việc nghiên cứu tại huyện Krông Bông không chỉ mang ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, cung cấp cơ sở để kiến nghị các cơ quan chức năng, như Sở Kế hoạch và Đầu tư Đắk Lắk, có những điều chỉnh phù hợp.

II. Những vướng mắc khi áp dụng pháp luật về hộ kinh doanh

Mặc dù pháp luật đã có nhiều thay đổi tích cực, thực tiễn áp dụng các quy định về hộ kinh doanh vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn và bất cập, đặc biệt tại các địa bàn như huyện Krông Bông, Đắk Lắk. Một trong những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng lớn nhất là sự chưa rõ ràng về địa vị pháp lý của hộ kinh doanh. Dù được thừa nhận là một chủ thể kinh doanh, hộ kinh doanh không phải là pháp nhân, dẫn đến nhiều hạn chế trong việc tiếp cận các nguồn vốn vay ngân hàng, tham gia các hợp đồng lớn hay giải quyết tranh chấp. Bên cạnh đó, thủ tục thành lập hộ kinh doanh dù đã được đơn giản hóa nhưng vẫn gây khó khăn cho người dân ở vùng sâu vùng xa do hạn chế về nhận thức pháp luật và khả năng tiếp cận thông tin. Nghiên cứu của Bùi Nguyên Hạnh chỉ ra rằng, tại Krông Bông, một số trường hợp cá nhân muốn kinh doanh nhưng không được cấp giấy chứng nhận đăng ký do những quy định chưa linh hoạt. Thêm vào đó, việc quản lý nhà nước đối với hộ kinh doanh vẫn còn lỏng lẻo, đặc biệt trong việc kiểm soát nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh và giám sát các điều kiện kinh doanh, dẫn đến tình trạng thất thu thuế và cạnh tranh không lành mạnh.

2.1. Bất cập về địa vị pháp lý và trách nhiệm tài sản vô hạn

Vấn đề cốt lõi gây ra nhiều hệ lụy pháp lý là địa vị của hộ kinh doanh chưa được xác định rõ trong một văn bản luật có hiệu lực cao như Luật Doanh nghiệp. Việc quy định về hộ kinh doanh chủ yếu trong Nghị định của Chính phủ khiến vị thế của chủ thể này yếu hơn so với doanh nghiệp. Hơn nữa, trách nhiệm tài sản của chủ hộ kinh doanh là vô hạn đặt ra rủi ro rất lớn cho người kinh doanh và gia đình họ. Khi hoạt động kinh doanh gặp thua lỗ, toàn bộ tài sản cá nhân của chủ hộ và các thành viên có thể bị sử dụng để trả nợ. Mặc dù Nghị định 01/2021/NĐ-CP đã làm rõ hơn về chủ thể thành lập (cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình), nhưng cơ chế xác định tài sản chung, tài sản riêng và giải quyết tranh chấp nội bộ vẫn còn là một khoảng trống pháp lý lớn, gây khó khăn khi có tranh chấp phát sinh.

2.2. Khó khăn thực tế trong thủ tục đăng ký và chấm dứt hoạt động

Thực tế tại Đắk Lắk cho thấy, quy trình đăng ký hộ kinh doanh vẫn gặp một số trở ngại. Người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, thường không nắm rõ các giấy tờ cần thiết hoặc cách kê khai thông tin chính xác, dẫn đến hồ sơ bị trả lại nhiều lần. Ngoài ra, quy định về tên hộ kinh doanh không được trùng trong phạm vi cấp huyện đôi khi cũng gây khó khăn. Đối với thủ tục chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh, yêu cầu phải có thông báo chấm dứt hiệu lực mã số thuế từ cơ quan thuế trước khi nộp hồ sơ cho cơ quan đăng ký kinh doanh là một quy trình phức tạp, tốn thời gian. Nhiều hộ kinh doanh khi ngừng hoạt động chỉ đơn giản là "đóng cửa" mà không thực hiện thủ tục pháp lý, gây khó khăn cho công tác quản lý của nhà nước và tiềm ẩn rủi ro về nợ thuế kéo dài.

III. Phân tích khung pháp lý mới cho hộ kinh doanh tại Đắk Lắk

Sự ra đời của Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp đã tạo ra một khung pháp lý cho hộ kinh doanh với nhiều điểm mới tiến bộ, thay thế cho Nghị định 78/2015/NĐ-CP. Văn bản này đã có những điều chỉnh quan trọng nhằm tháo gỡ một số vướng mắc trong thực tiễn áp dụng trước đây. Phân tích các quy định pháp luật về hộ kinh doanh trong Nghị định mới cho thấy sự công nhận và tạo điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn cho loại hình kinh tế này. Điểm đáng chú ý nhất là việc bãi bỏ giới hạn sử dụng dưới 10 lao động, cho phép hộ kinh doanh mở rộng quy mô sản xuất mà không bắt buộc phải chuyển đổi thành doanh nghiệp. Đồng thời, quy định cho phép một hộ kinh doanh được hoạt động tại nhiều địa điểm cũng mở ra cơ hội phát triển chuỗi, chi nhánh, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế thị trường. Những thay đổi này có tác động trực tiếp đến thực trạng hộ kinh doanh tại Đắk Lắk, khuyến khích các hộ sản xuất nông sản, dịch vụ du lịch, thương mại mở rộng hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định mới này đòi hỏi sự hướng dẫn và phổ biến pháp luật kịp thời từ các cơ quan chức năng địa phương.

3.1. Những điểm mới của Nghị định 01 2021 NĐ CP về hộ kinh doanh

Nghị định 01/2021/NĐ-CP mang đến nhiều thay đổi đột phá. Thứ nhất, định nghĩa về chủ thể thành lập được làm rõ hơn, chỉ bao gồm “một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình”, loại bỏ cụm từ “một nhóm người” gây khó hiểu trước đây. Thứ hai, bãi bỏ hoàn toàn giới hạn về số lượng lao động, tạo điều kiện cho hộ kinh doanh phát triển quy mô. Thứ ba, cho phép hộ kinh doanh hoạt động tại nhiều địa điểm, chỉ cần đăng ký một trụ sở chính và thông báo cho cơ quan thuế, quản lý thị trường ở các địa điểm khác. Thứ tư, quy định rõ về quyền tạm ngừng kinh doanh và thời hạn đăng ký thay đổi thông tin là 10 ngày. Những quy định này giúp địa vị pháp lý của hộ kinh doanh được nâng cao, linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn kinh doanh hiện đại.

3.2. So sánh hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân theo luật mới

Cả hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân đều do một cá nhân hoặc một nhóm người (đối với hộ gia đình) làm chủ và chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản. Tuy nhiên, vẫn có những khác biệt cơ bản. Doanh nghiệp tư nhân là một loại hình doanh nghiệp được quy định trong Luật Doanh nghiệp, có con dấu riêng, được phép mở nhiều chi nhánh, văn phòng đại diện một cách chính thức. Ngược lại, địa vị pháp lý của hộ kinh doanh vẫn nằm ở cấp độ Nghị định. Mặc dù Nghị định 01/2021/NĐ-CP đã cho phép hộ kinh doanh hoạt động đa địa điểm, nhưng cơ chế quản lý các địa điểm này vẫn đơn giản hơn so với chi nhánh của doanh nghiệp. Về nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, thường áp dụng phương pháp thuế khoán, đơn giản hơn so với chế độ kế toán và báo cáo thuế phức tạp của doanh nghiệp tư nhân. Việc lựa chọn mô hình nào phụ thuộc vào quy mô, định hướng phát triển và khả năng quản lý của chủ sở hữu.

IV. Hướng dẫn thủ tục thành lập và chấm dứt hộ kinh doanh

Để hoạt động hợp pháp và được nhà nước bảo hộ, việc nắm rõ quy trình pháp lý là điều kiện tiên quyết. Bài viết này cung cấp hướng dẫn chi tiết về thủ tục thành lập hộ kinh doanh và quy trình chấm dứt hoạt động theo quy định mới nhất. Việc đăng ký hộ kinh doanh được thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi đặt trụ sở, cụ thể là Phòng Tài chính - Kế hoạch thuộc UBND cấp huyện. Quá trình này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ và thông tin kê khai để đảm bảo tính hợp lệ. Tương tự, khi không còn nhu cầu kinh doanh, chủ hộ phải thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh một cách đúng quy định để tránh các rắc rối pháp lý về sau, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh. Các bước thực hiện đã được đơn giản hóa đáng kể, tuy nhiên, người dân cần tuân thủ đúng trình tự để đảm bảo quyền lợi và hoàn thành trách nhiệm của mình. Hướng dẫn này sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cá nhân, hộ gia đình tại Đắk Lắk đang có ý định khởi nghiệp hoặc cần giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến hộ kinh doanh của mình.

4.1. Quy trình 3 bước đăng ký hộ kinh doanh tại cấp huyện

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ. Hồ sơ bao gồm Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh, bản sao giấy tờ pháp lý của cá nhân (chủ hộ và các thành viên nếu là hộ gia đình), và biên bản họp thành viên hộ gia đình (nếu có). Cần lưu ý các quy định về cách đặt tên hộ kinh doanh để tránh bị trùng lặp trong phạm vi huyện. Bước 2: Nộp hồ sơ. Người thành lập nộp hồ sơ trực tiếp tại Bộ phận một cửa của UBND cấp huyện nơi đặt trụ sở chính. Cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cấp Giấy biên nhận. Bước 3: Nhận kết quả. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh. Nếu hồ sơ không hợp lệ, cơ quan sẽ ra thông báo bằng văn bản nêu rõ lý do và yêu cầu sửa đổi, bổ sung.

4.2. Thủ tục chấm dứt hoạt động và các nghĩa vụ cần hoàn thành

Khi chấm dứt hoạt động, chủ hộ kinh doanh phải hoàn thành các nghĩa vụ tài chính, đặc biệt là nợ thuế. Thủ tục bao gồm các bước: Đầu tiên, hộ kinh doanh phải làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế với cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Sau khi có thông báo của cơ quan thuế, chủ hộ chuẩn bị hồ sơ gửi đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện. Hồ sơ gồm: Thông báo về việc chấm dứt hoạt động, Thông báo chấm dứt hiệu lực mã số thuế, bản gốc Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và biên bản họp thành viên (nếu có). Hộ kinh doanh phải thanh toán đầy đủ các khoản nợ trước khi nộp hồ sơ, trừ khi có thỏa thuận khác với chủ nợ. Cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ xem xét và ra thông báo về việc chấm dứt hoạt động.

V. Phân tích thực trạng hộ kinh doanh tại Đắk Lắk qua số liệu

Để hiểu rõ hơn về bức tranh kinh tế tại địa phương, việc phân tích thực trạng hộ kinh doanh tại Đắk Lắk dựa trên các số liệu thống kê là vô cùng cần thiết. Dữ liệu từ Cục Thống kê Đắk Lắk và nghiên cứu thực địa tại huyện Krông Bông cho thấy một sự phát triển năng động của khu vực kinh tế này. Tính đến năm 2019, toàn tỉnh có 78.545 hộ kinh doanh, một con số ấn tượng thể hiện tinh thần khởi nghiệp và tự tạo việc làm của người dân. Huyện Krông Bông, một huyện vùng núi, cũng có tới 5.972 hộ, cho thấy mô hình này phù hợp với điều kiện kinh tế của địa phương. Đa số các hộ kinh doanh hoạt động trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ (chiếm 82,1%), tiếp theo là công nghiệp và xây dựng (17,9%). Điều này phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ. Tuy nhiên, các số liệu cũng bộc lộ những hạn chế. Quy mô của các hộ kinh doanh phần lớn còn nhỏ lẻ, vốn ít, công nghệ lạc hậu và sức cạnh tranh thấp. Hiệu quả của công tác quản lý nhà nước đối với hộ kinh doanh cần được nâng cao hơn nữa để hỗ trợ và thúc đẩy khu vực này phát triển bền vững.

5.1. Thống kê và đánh giá tình hình phát triển hộ kinh doanh

Số liệu thống kê giai đoạn 2015-2019 cho thấy sự gia tăng liên tục về số lượng hộ kinh doanh tại Đắk Lắk. Điều này chứng tỏ vai trò của hộ kinh doanh trong nền kinh tế Đắk Lắk ngày càng được khẳng định, đặc biệt trong việc tạo thu nhập và ổn định đời sống cho người dân. Các hộ kinh doanh tập trung chủ yếu ở các ngành bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy, dịch vụ lưu trú và ăn uống. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là có một tỷ lệ không nhỏ hộ kinh doanh hoạt động mà chưa đăng ký. Bảng 2.1 của luận văn cho thấy trong số 4.590.322 hộ có địa điểm ổn định trên cả nước, có tới 3.015.852 hộ chưa đăng ký kinh doanh. Tình trạng này tại Đắk Lắk cũng tương tự, gây khó khăn cho công tác quản lý và gây thất thu ngân sách nhà nước.

5.2. Đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước tại Sở Kế hoạch và Đầu tư

Công tác quản lý nhà nước đối với hộ kinh doanh tại Đắk Lắk do nhiều cơ quan phối hợp, trong đó Sở Kế hoạch và Đầu tư Đắk Lắk và các Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện đóng vai trò nòng cốt. Nhìn chung, các cơ quan đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian cấp phép, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Tuy nhiên, công tác hậu kiểm, giám sát hoạt động sau đăng ký còn hạn chế. Việc phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và quản lý thị trường chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến tình trạng nhiều hộ kinh doanh không tuân thủ đầy đủ các quy định về thuế, an toàn thực phẩm, môi trường. Để nâng cao hiệu quả, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu chung và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến từng hộ kinh doanh.

VI. Top giải pháp hoàn thiện pháp luật về hộ kinh doanh 2024

Từ việc phân tích lý luận và thực tiễn tại Đắk Lắk, bài viết đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch hơn cho hộ kinh doanh. Đây là những kiến nghị cấp thiết để tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn áp dụng và thúc đẩy khu vực kinh tế quan trọng này phát triển. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một khung pháp lý cho hộ kinh doanh vừa chặt chẽ trong quản lý, vừa linh hoạt để khuyến khích sự sáng tạo và năng động của người dân. Các giải pháp tập trung vào ba nhóm chính: hoàn thiện các quy định pháp luật ở tầm vĩ mô, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật ở cấp địa phương, và tăng cường các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ kinh doanh. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao địa vị pháp lý của hộ kinh doanh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ kinh doanh và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước, đặc biệt là tại các tỉnh như Đắk Lắk.

6.1. Kiến nghị xây dựng một luật riêng về hộ kinh doanh

Giải pháp căn cơ và dài hạn nhất là nghiên cứu, xây dựng một đạo luật riêng về hộ kinh doanh. Việc đưa các quy định từ cấp Nghị định lên thành Luật sẽ nâng cao địa vị pháp lý của hộ kinh doanh, đảm bảo tính ổn định và thống nhất của hệ thống pháp luật. Luật Hộ kinh doanh cần quy định rõ ràng về khái niệm, quyền và nghĩa vụ, chế độ tài sản, cơ chế giải quyết tranh chấp nội bộ, quan hệ với các chủ thể khác trong giao dịch dân sự, thương mại. Đặc biệt, cần có quy định cụ thể về việc chuyển đổi giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp một cách linh hoạt. Điều này sẽ tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn, đồng thời giúp công tác quản lý nhà nước đối với hộ kinh doanh trở nên hiệu quả và bài bản hơn.

6.2. Nâng cao năng lực thực thi và chính sách hỗ trợ tại địa phương

Bên cạnh việc hoàn thiện luật, nâng cao năng lực thực thi của các cơ quan địa phương như Sở Kế hoạch và Đầu tư Đắk Lắk và các Phòng Tài chính - Kế hoạch là yếu tố then chốt. Cần tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng nghiệp vụ cho cán bộ công chức. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng đăng ký kinh doanh trực tuyến để giảm thời gian và chi phí cho người dân. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể như: hỗ trợ tiếp cận vốn vay ưu đãi, tổ chức các khóa đào tạo về quản trị kinh doanh, marketing, chuyển đổi số, và tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối thị trường. Đây là những giải pháp hoàn thiện pháp luật mang tính thực tiễn cao, giúp hộ kinh doanh nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực hộ kinh doanh đóng vai trò nòng cốt trong nền kinh tế Việt Nam với khoảng 5,5 triệu cơ sở đang hoạt động, đóng góp xấp xỉ 34% GDP, huy động hơn 655 nghìn tỷ đồng tổng tài sản và tạo việc làm cho hơn 7,9 triệu lao động. Tại tỉnh Đắk Lắk, toàn tỉnh có 78.545 hộ kinh doanh, trong đó huyện Krông Bông chiếm 5.972 hộ, giữ vị trí huyết mạch trong cung ứng hàng hóa và dịch vụ thương mại nông thôn.

Mặc dù đóng góp trên 2,2 triệu tỷ đồng doanh thu cho xã hội, khu vực này đang đối mặt với nhiều rào cản pháp lý khi chuyển giao giữa Nghị định 78/2015/NĐ-CP và Nghị định 01/2021/NĐ-CP. Tại địa bàn miền núi như huyện Krông Bông, công tác cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, quản lý thuế khoán và giải quyết xung đột tài sản hộ gia đình bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế của tác giả Bùi Nguyên Hạnh tập trung giải quyết mục tiêu: hệ thống hóa cơ sở lý luận về hộ kinh doanh, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật tại huyện Krông Bông giai đoạn 2015 đến tháng 3/2021, từ đó xác lập hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế kinh tế. Công trình mang giá trị thực tiễn cao khi mở ra lộ trình giúp 5.972 hộ kinh doanh địa phương nâng cao năng lực pháp lý, thúc đẩy hơn 82% cơ sở dịch vụ tiếp cận nguồn lực chính thức và gia tăng nguồn thu ngân sách nhà nước bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền tự do kinh doanh hiến định và lý thuyết về chủ thể kinh tế không có tư cách pháp nhân. Hai khung lý thuyết bổ trợ gồm học thuyết về trách nhiệm tài sản vô hạn trong luật thương mại và lý thuyết quản trị kinh tế hộ gia đình trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 5 khái niệm nòng cốt:

• Hộ kinh doanh theo quy định tại Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập.
• Chế độ trách nhiệm tài sản vô hạn, ràng buộc 100% tài sản dân sự của người thành lập vào nghĩa vụ kinh doanh.
• Tính chất nghề nghiệp thường xuyên, phân định với các hoạt động thương mại lưu động có thu nhập thấp dưới 100 triệu đồng/năm.
• Thẩm quyền quản lý đăng ký kinh doanh cấp huyện trực thuộc Phòng Tài chính - Kế hoạch.
• Khả năng sinh lời của vốn, trong đó 1 đồng vốn của hộ kinh doanh tạo ra hơn 3 đồng doanh thu, vượt trội so với mức 0,7 đồng của doanh nghiệp thông thường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê quốc gia giai đoạn 2017 - 2019, báo cáo kinh tế - xã hội của UBND huyện Krông Bông giai đoạn 2015 - 2020 và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

Cỡ mẫu phân tích bao gồm toàn bộ 5.972 hộ kinh doanh tại 14 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Krông Bông, kết hợp khảo sát chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đối với 120 hồ sơ đăng ký kinh doanh thực tế tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện.

Phương pháp phân tích luật học thực định được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo nhằm bóc tách cấu trúc vi phạm và độ vênh giữa các quy định của Bộ luật Dân sự 2015, Luật Doanh nghiệp 2020 với các nghị định hướng dẫn. Phương pháp thống kê mô tả và so sánh luật học được áp dụng để đối chiếu hiệu quả quản lý trước và sau thời điểm Nghị định 01/2021/NĐ-CP có hiệu lực vào ngày 04/01/2021. Timeline thực hiện nghiên cứu kéo dài từ năm 2019 đến tháng 3 năm 2021, đảm bảo tính cập nhật của các điểm mới pháp lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu ngành nghề của hộ kinh doanh có sự lệch pha rõ rệt. Cả nước có 5,4 triệu hộ kinh doanh vào năm 2019, trong đó lĩnh vực thương mại, dịch vụ chiếm áp đảo 82,1%, còn khu vực công nghiệp và xây dựng chỉ chiếm 17,9%. Tại huyện Krông Bông, tỷ trọng thương mại dịch vụ chiếm tới 85% trong tổng số 5.972 hộ, tập trung chủ yếu vào các ngành bán lẻ, sửa chữa cơ giới và gia công nông sản nhỏ lẻ.

Thứ hai, tỷ lệ chính thức hóa giấy phép kinh doanh còn thấp. Số liệu thống kê nhóm 4.590.322 hộ có địa điểm ổn định trên toàn quốc cho thấy có tới 3.015.852 hộ đã đăng ký nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận (chiếm 65,7%), và 30.764 hộ hoàn toàn chưa đăng ký kinh doanh. Tại Krông Bông, tình trạng hộ kinh doanh hoạt động tự phát, chưa hoàn thiện thủ tục cấp phép chiếm khoảng 18,5% trên tổng số cơ sở thực tế.

Thứ ba, hiệu quả sử dụng vốn của hộ kinh doanh vượt trội so với quy mô tài sản. Khu vực này chỉ nắm giữ khoảng 3% tổng nguồn vốn kinh doanh toàn xã hội nhưng tạo ra hơn 13% tổng doanh thu của các tổ chức kinh doanh có đăng ký, riêng ngành bán buôn, bán lẻ đạt trên 21%.

Thứ tư, bất cập trong cơ chế đại diện và xác lập quyền tài sản hộ gia đình. Việc Nghị định 01/2021/NĐ-CP bãi bỏ khái niệm "nhóm người" và bỏ giới hạn dưới 10 lao động đã tháo gỡ nút thắt về quy mô, nhưng việc xác định tư cách thành viên hộ gia đình theo sổ hộ khẩu cũ gây lúng túng lớn cho cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện khi giải quyết tranh chấp nợ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh chưa đạt 35% tại nhiều địa bàn nông thôn xuất phát từ nguyên nhân thủ tục hành chính liên thông giữa cơ quan đăng ký cấp huyện và chi cục thuế còn gián đoạn. Người dân e ngại nghĩa vụ thuế môn bài từ 300.000 đến 1.000.000 đồng/năm và các ràng buộc về sổ sách.

So sánh với các nghiên cứu tại đô thị lớn như quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh nơi có tỷ lệ chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp đạt khoảng 3-5%/năm, huyện Krông Bông gần như không ghi nhận trường hợp chuyển đổi tự nguyện nào. Nguyên nhân là do quy mô vốn bình quân mỗi hộ tại Krông Bông chỉ đạt dưới 80 triệu đồng, thấp hơn nhiều so với mức 350 triệu đồng tại đô thị.

Toàn bộ các chuỗi biến động dữ liệu về số lượng 5.972 hộ kinh doanh, phân bổ 9 triệu lao động và cơ cấu doanh thu theo ngành nghề được luận văn minh họa chi tiết thông qua hệ thống bảng thống kê đối chiếu giai đoạn 2015 – 2019 và mô hình hóa bằng các biểu đồ phân tích cơ cấu. Điều này giúp làm sáng tỏ mối tương quan giữa sự thay đổi chính sách pháp lý với tỷ lệ gia nhập thị trường của người dân vùng sâu, vùng xa.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống luật thực định thông qua việc xây dựng một đạo luật riêng về Hộ kinh doanh hoặc bổ sung một chương độc lập trong Luật Thương mại. Mục tiêu đến năm 2025 tạo hành lang pháp lý chuẩn hóa địa vị pháp lý cho hơn 5,5 triệu hộ kinh doanh trên cả nước, xác định rõ cơ chế ủy quyền tài sản và trách nhiệm liên đới của từng thành viên. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Thứ hai, hiện đại hóa và số hóa 100% quy trình đăng ký kinh doanh cấp huyện. Cần tích hợp cổng thông tin điện tử liên thông giữa Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Krông Bông với Cơ quan Thuế và Quản lý thị trường. Target metric: Rút ngắn thời gian cấp mã số kinh doanh từ 03 ngày làm việc xuống dưới 24 giờ, phấn đấu đến hết năm 2024 đạt tỷ lệ 95% hộ kinh doanh có địa điểm ổn định tại Krông Bông được cấp Giấy chứng nhận. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Krông Bông và Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk.

Thứ ba, triển khai gói chính sách hỗ trợ tài chính và tiếp cận mặt bằng sản xuất. Thiết lập cơ chế tín dụng ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội với mức giảm lãi suất 2-3%/năm cho các hộ chuyển dịch sang lĩnh vực chế biến nông - lâm sản. Phấn đấu nâng doanh thu bình quân từ 1 đồng vốn lên 3,5 đồng doanh thu vào năm 2026. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Đắk Lắk và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh.

Thứ tư, tăng cường thanh tra, hướng dẫn và tuyên truyền thực thi Nghị định 01/2021/NĐ-CP kết hợp Nghị định 50/2016/NĐ-CP. Tổ chức định kỳ 04 đợt tập huấn pháp luật mỗi năm cho hơn 1.000 chủ hộ kinh doanh tại 14 xã, thị trấn, giảm 50% số vụ xử phạt vi phạm hành chính về chậm thông báo tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: Phòng Tư pháp phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Krông Bông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện: Lãnh đạo và chuyên viên Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế huyện Krông Bông và các địa phương vùng Tây Nguyên có thể ứng dụng trực tiếp các quy trình chuẩn hóa hồ sơ, giải quyết bài toán cấp phép cho gần 6.000 hộ kinh doanh thực tế.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Luật sư thực hành: Cung cấp cơ sở lý luận và án lệ thực tế để xử lý các tranh chấp dân sự, hợp đồng thương mại liên quan đến chế độ trách nhiệm vô hạn bằng 100% tài sản cá nhân và đại diện hộ gia đình.
• Chủ hộ kinh doanh và cá nhân khởi nghiệp: Giúp nhận diện rõ quyền hoạt động tại nhiều địa điểm, nghĩa vụ đăng ký thay đổi thông tin trong thời hạn 10 ngày, cách thức tối ưu hóa mức thuế môn bài từ doanh thu 100 triệu đến trên 500 triệu đồng/năm.
• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu Luật Kinh tế: Nguồn tài liệu chuyên sâu phân tích sự chuyển dịch lập pháp giữa Nghị định 78/2015/NĐ-CP và Nghị định 01/2021/NĐ-CP, đóng góp dữ liệu thực nghiệm giá trị về khu vực kinh tế phi chính thức tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hộ kinh doanh có bị giới hạn số lượng lao động dưới 10 người theo quy định mới không? Không. Kể từ ngày 04/01/2021, khi Nghị định 01/2021/NĐ-CP có hiệu lực thay thế Nghị định 78/2015/NĐ-CP, quy định giới hạn dưới 10 lao động đã được bãi bỏ. Hộ kinh doanh hiện nay được quyền thuê mướn lao động không giới hạn số lượng mà không bắt buộc phải chuyển đổi thành loại hình doanh nghiệp, giúp hơn 5,5 triệu hộ tự do mở rộng quy mô.

Hộ kinh doanh có được phép mở nhiều địa điểm kinh doanh cùng lúc không? Có. Khoản 2 Điều 86 Nghị định 01/2021/NĐ-CP chính thức cho phép một hộ kinh doanh hoạt động tại nhiều địa điểm trên toàn quốc. Tuy nhiên, chủ hộ bắt buộc phải lựa chọn 01 địa điểm để đăng ký trụ sở chính và có nghĩa vụ thông báo đầy đủ cho cơ quan thuế, cơ quan quản lý thị trường nơi tiến hành hoạt động tại các địa điểm còn lại.

Chế độ chịu trách nhiệm tài sản vô hạn của chủ hộ kinh doanh được hiểu thế nào? Chủ hộ và các thành viên hộ gia đình đăng ký kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản dân sự của mình đối với các khoản nợ của hộ, không phân biệt tài sản đó có đưa vào hoạt động kinh doanh hay không. Nghĩa vụ trả nợ không chấm dứt ngay cả khi hộ kinh doanh đã giải thể hoặc đóng mã số thuế.

Mức thu lệ phí môn bài đối với hộ kinh doanh hiện nay được tính như thế nào? Mức thu căn cứ vào doanh thu hàng năm: Miễn nộp lệ phí nếu doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống; nộp 300.000 đồng/năm với doanh thu từ trên 100 đến 300 triệu đồng; nộp 500.000 đồng/năm với doanh thu từ trên 300 đến 500 triệu đồng; và nộp 1.000.000 đồng/năm đối với hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm.

Thời hạn cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh tại UBND cấp huyện là bao lâu? Theo Điều 82 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện phải cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh. Nếu hồ sơ không hợp lệ, cơ quan này phải ra thông báo sửa đổi, bổ sung bằng văn bản trong cùng thời hạn 03 ngày làm việc.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện vị trí pháp lý của hơn 5,5 triệu hộ kinh doanh, khẳng định vai trò đóng góp 34% GDP và giải quyết việc làm cho 9 triệu lao động cả nước.
• Làm rõ những bất cập thực tiễn trong công tác quản lý và cấp phép cho 5.972 hộ kinh doanh trên địa bàn huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk.
• Đánh giá sâu sắc các bước tiến vượt bậc của Nghị định 01/2021/NĐ-CP khi bãi bỏ giới hạn 10 lao động và cho phép kinh doanh đa địa điểm.
• Đề xuất hệ thống 04 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp hoàn thiện luật, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính xuống dưới 24 giờ và hỗ trợ giảm 2-3% lãi suất vay.
• Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo học thuật có giá trị cao cho các nhà lập pháp, cơ quan quản lý địa phương và giới nghiên cứu luật kinh tế.

Lộ trình triển khai các kiến nghị cần được các cấp chính quyền tỉnh Đắk Lắk và huyện Krông Bông phối hợp thực hiện ngay trong giai đoạn 2022 - 2025 nhằm tối ưu hóa môi trường kinh doanh nông thôn. Quý độc giả, cán bộ pháp chế và học viên quan tâm có thể khai thác trực tiếp toàn văn công trình nghiên cứu để phục vụ công tác chuyên môn và hoạch định chính sách kinh tế cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỘ KINH DOANH 1. Khái niệm hộ kinh doanh Khi tiến hành nghiên cứu một số cách định nghĩa của hộ kinh doanh theo quy định pháp luật của một số quốc gia phát triển, có nhiều tên gọi cho loại hình này và đây là một trong những hình thức kinh doanh tương đối phổ biến bởi sự đơn giản trong thủ tục, chi phí tham gia thị trường thấp vì những lợi ích đó mà loại hình này vẫn khá được ưu tiên và được các nhà lập pháp ở các quốc gia này quan tâm cụ thể: Tại Hà Lan, mô hình hộ kinh doanh được xác định là mô hình doanh nghiệp một chủ (One-Man Business) có ít hơn 9 lao động, hoặc một cá nhân tự làm chủ, tự kinh doanh và không sử dụng bất cứ nhân viên nào. Theo quy định này có thể thấy hộ kinh doanh sẽ được gắn với mô hình doanh nghiệp và một chủ khi tiến hành kinh doanh được giới hạn số lượng lao động dưới 09 người và đặc biệt với mô hình này không sử dụng bất kì nhân viên nào, có thể hiểu cách định nghĩa này hộ kinh doanh được đánh đồng là một doanh nghiệp (một chủ) và sẽ không được thuê lao động cho mô hình vì thế có thể nghĩ ngay đến việc số lượng lao động này xuất phát từ chính là các thành viên trong gia đình của hộ kinh doanh. Tại Singapore, hộ kinh doanh được coi như loại hình kinh tế doanh nghiệp cá thể (sole proprietorship).

Đây là loại hình doanh nghiệp thuộc sở hữu của một người hoặc một công ty, không có đối tác và chủ sở hữu có toàn quyền đối với cáchoạt động của doanh nghiệp. Theo quy định này cũng được xác định là doanh nghiệp cá thể có sự đánh đồng nhất định về khái niệm cũng như về mặt sở hữu ở đây bao gồm cả cá nhân và công ty tức là hộ kinh doanh ở Singapore có thể được thành lập bởi một công ty khác, và chủ sở hữu có toàn quyền với loại hình này. 8 Theo đánh giá chung thì khái niệm về hộ kinh doanh ở một số quốc gia thường được định nghĩa một cách chung chung gắn liền với khái niệm doanh nghiệp từ đó có thể dẫn đến việc hiểu nhầm đi bản chất của hộ kinh doanh cũng như các yếu tố về trách nhiệm không được đề cập điều này sẽ dẫn đến các vấn đề như nhà làm luật phải có các văn bản hướng dẫn chi tiết hoặc khi áp dụng tùy thuộc vào pháp luật mà có thể có sự giải thích ứng dụng khác nhau. Trong nền kinh tế nước ta hộ kinh doanh là chủ thể kinh doanh chiếm số lượng đông đảo và được pháp luật thừa nhận bởi các quy định pháp luật, đối với chủ thể này có nhiều cách gọi khác nhau như: hộ cá thể, hộ kinh doanh cá thể hay hộ kinh doanh dưới mỗi thời kì mỗi góc độ thì có những cách gọi khác nhau tuy nhiên về bản chất của hộ kinh doanh thì không có sự thay đổi.

Xét về phương diện ngôn ngữ, theo từ điển Tiếng việt năm 2003 thì“hộ” được hiểu là “đơn vị quản lí dân số gồm những người cùng ăn ở chung với nhau” và “kinh doanh” được hiểu là “việc tổ chức việc sản xuất, buôn bán, dịch vụ nhằm mục sinh lợi”. Vậy hộ kinh doanh theo hai định nghĩa trên được hiểu là để chỉ những một nhóm người cùng ăn ở chung với nhau tại một địa điểm thực hiện việc tổ chức sản xuất, buôn bán, dịch vụ nhằm mục đích sinh lợi. Hay nói cách khác là một nhóm người có thể hiểu đây là một gia đình có quan hệ huyết thống với nhau và thực hiện các công việc từ sản xuất đến mua bán và cung cấp dịch vụ trong hoạt động kinh doanh và mang bản chất thuần túy của hoạt động kinh doanh có thể thấy hộ kinh doanh cũng là một chủ thể tìm kiếm lợi nhuận. Qua cách nhìn nhận này có thể thấy những thiếu sót nhất định về khái niệm hộ kinh doanh như sau: Một là, việc cho rằng hộ kinh doanh là tập hợp nhiều người cùng ăn ở chung với nhau tại một địa điểm bởi trên thực tế có những trường hợp chủ hộ 9 kinh doanh là một cá nhân và chỉ có một cá nhân đứng ra hoạt động sản xuất kinh doanh theo quy các quy định pháp luật.

Hai là, cách nhìn nhận vẫn chưa tồn tại một sự tự do nhất định của hộ kinh doanh như việc đề cập đến năng lực trong hoạt động kinh doanh và chế độ trách nhiệm. Qua đây, cách nhìn dưới phương diện từ ngữ về hộ kinh doanh chỉ cung cấp một cách khái quát về khái niệm này mà vẫn chưa làm rõ những yếu tố mang tính chất nội tại của vấn đề và còn nhiều thiếu sót cho người nghiên cứu. Xét về phương diện nghiên cứu lý luận, trích dẫn Giáo trình Pháp luật về chủ thể kinh doanh (2016), Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Nxb. Hồng Đức, trang 100: “Hộ kinh doanh là đơn vị quy mô nhỏ,không phải là doanh nghiệp nhưng cũng được thành lập đăng kí kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm tiến hành hoạt động kinh doanh”.

Dưới góc độ nhìn nhận này có thể thấy được người nghiên cứu đã đặt ra sự so sánh về quy mô và đánh giá hộ kinh doanh là một đơn vị có quy mô nhỏ đồng thời để có sự tách biệtkhái niệm đã đề cập đến việc hộ kinh doanh không phải là doanh nghiệp để cho người nghiên cứu có nhìn nhận đúng đắn hơn, nhưng việc xác định hộ kinh doanh có quy mô nhỏ nhưng lại không đưa ra được yếu tố định lượng về mức độ để xét quy mô như các yếu tố về vốn, tài sản hay số lượng lao động sử dụng. Bên cạnh đó khái niệm đã dựa trên các căn cứ pháp luật để xác định hộ kinh doanh là đối tượng đăng kí theo quy định để tiến hành các hoạt động kinh doanh, vì khi căn cứ trên thực tế dễ dàng nhận thấy rằng nhiều “hộ gia đình” tiến hành hoạt động kinh doanh mang bản chất của hộ kinh doanh nhưng không tiến hành đăng kí hay không đủ điểu kiện thì vẫn không được xem là hộ kinh doanh. 10 Xét về góc độ lịch sử lập pháp của nước ta có thể thấy có thể khái niệm “hộ kinh doanh” không gọi thống nhất ngay từ đầu mà mỗi thời kì thì khái niệm này lại có những tên gọi khác nhau. Đặc biệt, Hiến pháp 1992 ghi nhận về quyền tự do kinh doanh của công dân Việt Nam là một bước ngoặt lớn cho sự ra đời, phát triển kinh tế tư nhân, trong đó có mô hình cá nhân kinh doanh.

Mô hình này thời điểm đó có mục tiêu quan trọng nhằm xóa đói, giảm nghèo và được gọi với những tên khác nhau tùy theo điều kiện kinh tế-xã hội qua các thời kỳ, như: Tổ chức tiểu sản xuất hàng hóa, hộ cá thể, hộ tiểu công nghiệp, hộ kinh doanh cá thể, hộ kinh doanh. Dưới mỗi thời kì mỗi góc độ thì có những cách gọi khác nhau tuy nhiên về bản chất của hộ kinh doanh thì không có sự thay đổi. Luật Doanh nghiệp 1999 và các Nghị định số 02/2000/NĐ-CP ngày 03/2/2000 và Nghị định số 109/2004/ NĐ-CP ngày 02/4/2004 về đăng ký kinh doanh đã quy định Hộ kinh doanh tồn tại như hình thức kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ gia đình (gồm các thợ thủ công, người làm dịch vụ nhỏ) được phép kinh doanh sau khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy môn bài; tuy nhiên không được phép thuê lao động thường xuyên (sau đó đã bãi bỏ). Luật Doanh nghiệp 2005 được ra đời nhằm giải quyết những khúc mắc cũng như dần hoàn thiện các quy định của loại hình doanh nghiệp cũng không đề cập đến khái niệm hộ kinh doanh nhưng lại có đề cập tại khoản 4, Điều 170: “Hộ kinh doanh sử dụng thường xuyên từ mười lao động trở lên phải đăng ký thành lập doanh nghiệp” tức là đã gián tiếp thừa nhận rằng hộ kinh doanh là các cơ sở kinh doanh có quy mô sử dụng lao động thường xuyên dưới mười người và đối với các hộ kinh doanh sử dụng từ mười lao động trở lên phải chuyển đổi loại hình sang doanh nghiệp.

Tại khoản 1, Điều 36 Nghị định số 88/2006/NĐ-CP ngày 29/8/2006 của Chính phủ về đăng kí kinh doanh đã đưa ra khái niệm về hộ kinh doanh như sau “Hộ kinh doanh 11 do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh”. Luật Doanh nghiệp 2014 của Quốc Hội ra đời ngày 26 tháng 11 năm 2014 và Nghị định số 78/2015/NĐ-CP của Chính phủ về đăng kí kinh doanh ngày 14 tháng 9 năm 2015 là cuộc cách mạng lớn trong thủ tục thành lập doanh nghiệp nói chung trong đó có hộ kinh doanh. Khoản 1, điều 66, Nghị định số 78/2015/NĐ-CP quy đinh: “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dưới mười lao động và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.” Định nghĩa trên về “hộ kinh doanh” cho thấy hộ kinh doanh được chia thành ba loại căn cứ vào chủ thể tạo lập ra nó: (1) Hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ; (2) Hộ kinh doanh do một nhóm người làm chủ; (3) Hộ kinh doanh do hộ gia đình làm chủ. Đối với nhóm chủ thể là “cá nhân” khi thành lập hộ kinh doanh ở nước ta hiện nay được gắn với yếu tố quốc tịch tức là pháp luật nước ta chỉ thừa nhận rằng hộ kinh doanh là một chủ thể kinh doanh nhưng chỉ được áp dụng cho đối tượng là công dân Việt Nam cũng như các đối tượng là các nhà đầu tư nước ngoài khi tiên hành kinh doanh ở nước ta phải lựa chọn hình thức khác mà pháp luật về Doanh nghiệp cũng như Luật Đầu tư yêu cầu.