Luận văn: Phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ

Chuyên khảo phân tích Luận văn phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại vườn quốc gia xuân sơn tỉnh phú thọ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Không có thông tin
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: Không có thông tin
• Địa điểm: Không có thông tin

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Chuỗi giá trị trong nông nghiệp
• 1.1.1.1. Những lý luận chung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn quốc gia Xuân Sơn

Chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là vùng trồng chè xanh chất lượng cao. Việc phân tích chuỗi giá trị giúp hiểu rõ hơn về các tác nhân tham gia, từ nông dân trồng chè đến người tiêu dùng cuối cùng. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho ngành chè xanh.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội tại VQG Xuân Sơn

Vườn quốc gia Xuân Sơn nằm ở phía Tây huyện Tân Sơn, với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng chè. Đặc điểm khí hậu, đất đai và nguồn nước tại đây tạo điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây chè xanh. Kinh tế xã hội tại khu vực chủ yếu dựa vào nông nghiệp, trong đó chè xanh là một trong những cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

1.2. Lịch sử phát triển ngành chè xanh tại Phú Thọ

Ngành chè xanh tại Phú Thọ đã có lịch sử lâu dài, bắt đầu từ những năm 1890 khi người Pháp lập đồn điền trồng chè đầu tiên. Qua nhiều thập kỷ, ngành chè đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh. Tuy nhiên, hiện nay, thương hiệu chè xanh Phú Thọ vẫn chưa được khẳng định trên thị trường, cần có những giải pháp để nâng cao giá trị và thương hiệu.

II. Thách thức trong phát triển chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức. Từ việc thiếu kinh nghiệm trong sản xuất, chế biến đến việc tiêu thụ sản phẩm, các nông hộ gặp khó khăn trong việc nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Hơn nữa, sự cạnh tranh từ các vùng chè khác cũng là một yếu tố cần được xem xét.

2.1. Thiếu hụt kiến thức và kỹ năng trong sản xuất

Nông dân tại VQG Xuân Sơn còn thiếu kiến thức và kỹ năng trong việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất chè. Điều này dẫn đến năng suất thấp và chất lượng sản phẩm không đồng đều. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật để nâng cao năng lực cho nông dân.

2.2. Khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm chè xanh

Việc tiêu thụ sản phẩm chè xanh gặp nhiều khó khăn do thị trường chưa ổn định và thiếu kênh phân phối hiệu quả. Nhiều nông hộ phải bán chè tươi cho các cơ sở chế biến với giá thấp, dẫn đến lợi nhuận không cao. Cần có các giải pháp marketing và xây dựng thương hiệu để nâng cao giá trị sản phẩm.

III. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn

Phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn được thực hiện thông qua các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Việc thu thập dữ liệu từ các tác nhân trong chuỗi giúp xác định rõ các khâu trong chuỗi giá trị, từ sản xuất đến tiêu thụ. Phân tích SWOT cũng được áp dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của chuỗi.

3.1. Phương pháp thu thập thông tin và dữ liệu

Thông tin được thu thập từ các cuộc phỏng vấn sâu với nông dân, cơ sở chế biến và người tiêu dùng. Số liệu cũng được thu thập từ các báo cáo và tài liệu liên quan đến ngành chè xanh tại Phú Thọ. Phương pháp này giúp có cái nhìn tổng quan và chi tiết về chuỗi giá trị.

3.2. Phân tích SWOT chuỗi giá trị chè xanh

Phân tích SWOT giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi giá trị chè xanh. Điểm mạnh có thể là chất lượng chè cao, trong khi điểm yếu có thể là thiếu kinh nghiệm trong chế biến. Cơ hội đến từ nhu cầu thị trường tăng cao, nhưng cũng cần chú ý đến các thách thức từ cạnh tranh và biến đổi khí hậu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chuỗi giá trị chè xanh

Kết quả nghiên cứu cho thấy chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị sản phẩm, cần có các giải pháp đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ. Việc xây dựng thương hiệu chè xanh Phú Thọ cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

4.1. Đề xuất giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh

Các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh bao gồm cải tiến kỹ thuật sản xuất, xây dựng thương hiệu và phát triển kênh phân phối. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để thực hiện các giải pháp này một cách hiệu quả.

4.2. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao chất lượng sản phẩm chè xanh có thể tăng giá trị thương mại và lợi nhuận cho nông dân. Hơn nữa, việc phát triển thương hiệu chè xanh Phú Thọ sẽ giúp nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuỗi giá trị chè xanh

Chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc áp dụng các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện đời sống cho người dân. Tương lai của chuỗi giá trị chè xanh phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các tác nhân trong chuỗi và sự hỗ trợ từ chính quyền.

5.1. Tương lai của ngành chè xanh tại Phú Thọ

Ngành chè xanh tại Phú Thọ có thể phát triển mạnh mẽ nếu có sự đầu tư đúng mức vào công nghệ và marketing. Việc xây dựng thương hiệu chè xanh Phú Thọ sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tạo ra cơ hội xuất khẩu.

5.2. Đề xuất hướng đi cho chuỗi giá trị chè xanh

Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng công nghệ mới và phát triển thị trường tiêu thụ. Hợp tác giữa các tác nhân trong chuỗi sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Phú Thọ hiện sở hữu hơn 16.200 ha diện tích trồng chè, đứng thứ tư toàn quốc về diện tích và xếp thứ ba về sản lượng búp tươi. Tại huyện miền núi Tân Sơn, cây chè được xác định là cây trồng mũi nhọn với tổng diện tích đạt 3.831 ha vào năm 2019. Mặc dù vậy, ngành chè tại khu vực Vườn quốc gia Xuân Sơn mới chỉ hình thành từ những năm 2000 với quy mô 118,85 ha phân bố tại 3 xã Xuân Sơn, Xuân Đài và Kim Thượng.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ thực trạng sản xuất phân tán, năng suất bình quân khu vực chỉ đạt 7,76 tấn/ha/năm, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân của các vùng chuyên canh trong tỉnh. Hơn 60% sản lượng chè búp tươi phải bán thô ra ngoài địa bàn với giá trị thương mại thấp, trong khi tỷ lệ hộ nghèo tại vùng lõi xã Xuân Sơn còn ở mức cao khoảng 27,91%.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung hệ thống hóa lý luận về chuỗi giá trị nông sản, giải phẫu sơ đồ dòng hàng và phân tích hạch toán chi phí - lợi nhuận của từng tác nhân tham gia. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu trải dài từ năm 2018 đến năm 2020, định hướng chiến lược giai đoạn 2020 - 2025. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp cơ sở khoa học giúp tái cơ cấu phân bổ giá trị gia tăng, nâng cao thu nhập cho 2.908 hộ dân vùng đệm và vùng lõi, đồng thời tạo tiền đề xây dựng chỉ dẫn địa lý gắn với du lịch sinh thái Vườn quốc gia Xuân Sơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985) kết hợp với phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị nông nghiệp của Kaplinsky & Morris (2000) và Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO, 2010). Khung lý thuyết này xem xét toàn bộ các mắt xích từ cung ứng vật tư đầu vào, canh tác, thu gom, chế biến cho đến phân phối sản phẩm chè xanh đến tay người tiêu dùng cuối cùng.

Ba khái niệm học thuật then chốt được sử dụng gồm:

• Giá trị sản xuất (GO): Toàn bộ giá trị tính bằng tiền của sản lượng chè xanh thu hoạch được trên một đơn vị diện tích trong một chu kỳ sản xuất.
• Chi phí trung gian (IC): Toàn bộ chi phí vật chất thường xuyên và dịch vụ mua ngoài phục vụ quá trình sản xuất chè.
• Giá trị gia tăng (VA): Phần chênh lệch giữa giá trị sản xuất và chi phí trung gian (VA = GO - IC), phản ánh đóng góp thực chất của từng tác nhân trong chuỗi.
• Nâng cấp chuỗi giá trị (Value Chain Upgrading): Quá trình cải tiến quy trình canh tác, nâng cao chất lượng chế biến, đổi mới sản phẩm và thúc đẩy liên kết ngang, liên kết dọc giữa các chủ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê huyện Tân Sơn giai đoạn 2010 - 2019, các báo cáo chuyên đề của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng hệ thống chính sách như Nghị quyết số 05/2019/NQ-HĐND tỉnh Phú Thọ.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra khảo sát thực địa. Cỡ mẫu hộ nông dân được xác định theo công thức Slovin với tổng số 156 hộ trồng chè toàn vùng và sai số cho phép 5%, cho ra quy mô mẫu đại diện là 112 hộ (gồm 60 hộ tại Xuân Đài, 40 hộ tại Kim Thượng và 12 hộ tại Xuân Sơn). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện giúp đảm bảo tính đại diện về cơ cấu giống chè và địa hình canh tác. Ngoài ra, nghiên cứu khảo sát trực tiếp 4 đại lý cung ứng vật tư, 4 thương lái thu gom, 6 cơ sở chế biến, 6 đơn vị bán lẻ, 30 người tiêu dùng và 7 cán bộ quản lý nông nghiệp địa phương thông qua phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) và phỏng vấn sâu.

Phương pháp phân tích kinh tế hạch toán chi phí - doanh thu và phân tích cấu trúc chuỗi giá trị được lựa chọn nhằm đo lường chính xác biên độ lợi nhuận của từng khâu. Phân tích ma trận SWOT được áp dụng để xác định các nút thắt kỹ thuật, thị trường và định hình giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị trong mốc thời gian thực hiện 2020 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô và năng suất canh tác chè còn nhiều hạn chế. Tổng diện tích chè khu vực đạt 118,85 ha với sản lượng hàng năm khoảng 930,5 tấn búp tươi. Năng suất có sự chênh lệch rõ nét giữa các địa bàn: xã Xuân Đài đạt cao nhất với 9,25 tấn/ha/năm, xã Kim Thượng đạt 7,55 tấn/ha/năm, trong khi vùng lõi xã Xuân Sơn chỉ đạt 6,50 tấn/ha/năm. Cơ cấu giống đang chuyển dịch tích cực sang các giống chất lượng cao gồm Phúc Vân Tiên, Kim Tuyên, LDP1 và khoảng 20 ha chè Shan tuyết cổ thụ.

Thứ hai, chuỗi giá trị vận hành qua 4 kênh phân phối chính nhưng thiếu tính liên kết bền vững. Khoảng 65% sản lượng chè búp tươi được bán qua thương lái thu gom trung gian, chỉ 35% được nông dân bán trực tiếp cho các xưởng chế biến. Toàn vùng chỉ có 6 cơ sở chế biến quy mô nhỏ lẻ, công nghệ thủ công, khiến trên 60% tổng sản lượng chè tươi bị vận chuyển ra ngoài vùng để bán cho các xưởng chế biến chè thô tại các xã lân cận với giá rẻ.

Thứ ba, sự phân bổ lợi ích kinh tế trong chuỗi diễn ra bất hợp lý. Người nông dân trồng chè là lực lượng gánh chịu chi phí đầu tư kiến thiết cơ bản lớn (chu kỳ 3 - 4 năm) và nhiều rủi ro thời tiết, nhưng chỉ thu về tỷ suất lợi nhuận ròng thấp nhất trên mỗi kilôgam sản phẩm. Ngược lại, khâu chế biến và bán lẻ thương phẩm chiếm tỷ trọng giá trị gia tăng cao nhất toàn chuỗi nhờ chủ động khâu định giá và đóng gói bao bì.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự phân bổ giá trị bất cân đối là do người dân thiếu kỹ thuật chế biến sâu, tập quán thu hái lẫn lộn búp già và thiếu các tổ chức kinh tế tập thể như hợp tác xã để đàm phán giá bán. Các dữ liệu khảo sát khi được tổng hợp lên bảng hạch toán tài chính và sơ đồ dòng giá trị đã phản ánh rõ: chi phí trung gian (IC) của hộ trồng chè chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất, trong khi tỷ suất lợi nhuận trên chi phí (TR/TC) của khâu bán lẻ cao gấp nhiều lần khâu canh tác.

Khi so sánh với mô hình chuỗi giá trị chè Tân Cương tại Thái Nguyên (nơi giá trị sau chế biến đạt 250 - 300 triệu đồng/ha) hay chè Shan tuyết Suối Giàng tại Yên Bái, chè xanh Xuân Sơn chưa tận dụng được lợi thế khác biệt về sinh thái rừng tự nhiên. Việc biểu diễn chuỗi qua các sơ đồ luân chuyển vật tư và ma trận SWOT cho thấy điểm nghẽn lớn nhất nằm ở việc vắng bóng thương hiệu tập thể và công nghệ sao sấy chuẩn hóa, khiến sản phẩm bị đánh đồng với các dòng chè thương phẩm đại trà.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cấp toàn diện chuỗi giá trị chè xanh Vườn quốc gia Xuân Sơn trong giai đoạn 2020 - 2025:

Thứ nhất, quy hoạch vùng nguyên liệu và chuẩn hóa kỹ thuật canh tác. Ủy ban nhân dân huyện Tân Sơn cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần chủ trì mở rộng diện tích vùng đệm lên trên 150 ha, thay thế triệt để các nương chè cằn cỗi bằng 100% giống mới năng suất cao như Phúc Vân Tiên, Kim Tuyên và bảo tồn nghiêm ngặt 20 ha chè Shan bản địa. Đặt mục tiêu nâng năng suất bình quân toàn vùng từ 7,76 tấn/ha lên 9,5 tấn/ha vào năm 2025 thông qua quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và tiêu chuẩn VietGAP.

Thứ hai, tổ chức lại sản xuất thông qua mô hình kinh tế tập thể. Khuyến khích các hộ dân thành lập 2 hợp tác xã sản xuất và chế biến chè chuyên nghiệp tại xã Xuân Đài và Kim Thượng trước năm 2023. Hợp tác xã đứng ra ký hợp đồng bao tiêu búp tươi với giá ổn định, giúp cắt giảm 15 - 20% chi phí trung gian từ thương lái thu gom, đồng thời áp dụng chính sách hỗ trợ vốn từ Nghị quyết số 05/2019/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ.

Thứ ba, đầu tư công nghệ chế biến và phát triển sản phẩm OCOP. Các cơ sở chế biến cần chuyển đổi từ sao củi thủ công sang máy sao gas, máy hút chân không và công nghệ lên hương hiện đại. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ chế biến tinh tại chỗ đạt trên 70% sản lượng chè búp tươi, chuẩn hóa 2 dòng sản phẩm chè xanh cao cấp đạt chứng nhận OCOP 3 sao đến 4 sao cấp tỉnh trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thứ tư, xây dựng thương hiệu gắn kết với chuỗi du lịch sinh thái. Ban quản lý Vườn quốc gia Xuân Sơn phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành xây dựng tour trải nghiệm văn hóa trà của đồng bào Mường, Dao gắn với nguồn khách du lịch sinh thái đạt trên 20.000 lượt khách/năm. Hoàn thiện hệ thống nhận diện thương hiệu, tem truy xuất nguồn gốc mã QR để gia tăng giá bán lẻ thêm 30 - 40%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và góc nhìn ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ khuyến nông: Cung cấp khung số liệu thực tế về cơ cấu sử dụng đất, năng suất và sơ đồ chuỗi ngành hàng chè tại huyện Tân Sơn, làm cơ sở xây dựng đề án quy hoạch nông nghiệp, triển khai chương trình OCOP và phân bổ ngân sách hỗ trợ kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ chế biến kinh doanh chè: Giúp nhận diện rõ cơ cấu chi phí, biên lợi nhuận của từng kênh phân phối và điểm nghẽn kỹ thuật trong khâu sao sấy, từ đó tối ưu hóa quy trình liên kết tiêu thụ búp tươi và đầu tư công nghệ đóng gói phù hợp thị hiếu thị trường.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học khối ngành Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp case study thực nghiệm hoàn chỉnh về phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị nông sản tại vùng đặc thù, kết hợp phân tích định lượng (hạch toán kinh tế) và định tính (ma trận SWOT, PRA).
• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Cung cấp giải pháp đa dạng hóa sinh kế cho cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng lõi và vùng đệm, giảm thiểu áp lực khai thác tài nguyên rừng thông qua mô hình nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn gồm những kênh phân phối nào? Chuỗi giá trị địa phương vận hành qua 4 kênh chính. Trong đó, kênh nông dân bán trực tiếp cho xưởng chế biến rồi tới người tiêu dùng chiếm 35%, còn kênh qua thương lái thu gom trung gian chiếm tới 65% sản lượng. Việc phụ thuộc vào trung gian khiến giá trị chè tươi bị ép giá đáng kể trước khi đến xưởng chế biến.

Tại sao năng suất chè tại Vườn quốc gia Xuân Sơn chỉ đạt 7,76 tấn/ha? Mức năng suất 7,76 tấn/ha thấp hơn bình quân tỉnh do cây chè mới được đưa vào canh tác từ năm 2000, kỹ năng chăm sóc và đốn tỉa của người dân còn hạn chế. Ngoài ra, địa hình đồi dốc chia cắt mạnh, thời gian chiếu sáng ngắn và điều kiện thiếu nước tưới trong mùa khô cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh trưởng của búp chè.

Các giống chè chủ lực nào đang được trồng tại khu vực nghiên cứu? Khu vực đang canh tác 4 giống chè chính gồm giống chè lai LDP1 năng suất cao, giống Phúc Vân Tiên và Kim Tuyên nhập nội cho hương vị đậm đà, cùng khoảng 20 ha chè Shan tuyết tự nhiên phân bố trên núi cao xã Xuân Sơn. Đây là nguồn gen quý phục vụ phân khúc đồ uống cao cấp.

Tác nhân nào nắm giữ tỷ trọng giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi? Qua tính toán chỉ số giá trị gia tăng (VA = GO - IC), khâu chế biến và bán lẻ nắm giữ biên lợi nhuận cao nhất nhờ làm chủ công đoạn lên hương, đóng bao bì và tiếp cận khách hàng. Ngược lại, người nông dân trực tiếp canh tác chịu chi phí lao động lớn nhưng nhận phần giá trị gia tăng thấp nhất.

Việc gắn kết chuỗi giá trị chè với du lịch Vườn quốc gia Xuân Sơn mang lại lợi ích gì? Với lượng khách du lịch sinh thái đạt khoảng 20.000 lượt mỗi năm, việc kết hợp bán chè đặc sản tại các homestay và tổ chức tour trải nghiệm hái chè giúp tiêu thụ tại chỗ sản phẩm giá trị cao, loại bỏ chi phí trung gian vận chuyển và quảng bá mạnh mẽ bản sắc văn hóa đồng bào Mường, Dao.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện chuỗi giá trị ngành hàng chè xanh quy mô 118,85 ha tại 3 xã thuộc Vườn quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ.
• Khảo sát thực tế chỉ ra năng suất bình quân khu vực đạt 7,76 tấn/ha/năm với 4 kênh tiêu thụ chính, trong đó 65% lượng búp tươi phụ thuộc vào thương lái thu gom.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là xây dựng thành công bộ chỉ tiêu hạch toán kinh tế (GO, IC, VA) cho từng mắt xích, chứng minh sự bất đối xứng về lợi ích của người nông dân trồng chè.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp nâng cấp chuỗi giai đoạn 2020 - 2025 định hình rõ lộ trình chuẩn hóa tiêu chuẩn VietGAP, thành lập hợp tác xã và phát triển dòng sản phẩm OCOP chất lượng cao.
• Độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách có thể ứng dụng trực tiếp mô hình phân tích này để xây dựng chiến lược phát triển nông sản bền vững cho các vùng sinh thái đặc thù trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Chuỗi giá trị trong nông nghiệp 1. Những lý luận chung Khái niệm “chuỗi giá trị nông nghiệp” (tiếng Anh: Agricultural value chain) được sử dụng từ khi bắt đầu thiên niên kỷ mới, chủ yếu bởi những người làm trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp ở các nước đang phát triển.

Chuỗi giá trị thường đề cập đến toàn bộ chuỗi hàng hoá và dịch vụ cần thiết cho sản phẩm nông nghiệp để di chuyển từ nông trại đến khách hàng cuối cùng hay khách hàng đơn thuần. Định nghĩa chuỗi giá trị lần đầu tiên được công bố trong một cuốn sách trong năm 1985 bởi Michael Porter, người đã dùng nó để làm sáng tỏ việc các công ty làm thế nào để có thể đạt được cái mà ông gọi là “lợi thế cạnh tranh” bằng cách tăng thêm giá trị trong tổ chức của họ, “Chuỗi giá trị là chuỗi của các hoạt đông của một công ty hoạt động trong một ngành cụ thể. Sản phẩm đi qua tất cả các hoạt động của chuỗi theo thứ tự và tại mỗi hoạt động sản xuất sẽ thu được một số giá trị nào đó. Chuỗi các hoạt động mang lại nhiều giá trị gia tăng hơn tổng giá trị gia tăng của các hoạt động cộng lại” (Trần Thị Lan - Năm 2018) Kaplinsky (2000) cũng đưa ra khái niệm về chuỗi giá trị: “Chuỗi giá trị nói đến một loạt các hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm (hoặc dịch vụ) từ lúc còn là khái niệm, thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau, đến khi phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng và vất bỏ sau khi đã sử dụng.

Tiếp đó, một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi hoạt động để tạo ra tối đa giá trị lợi nhuận trong chuỗi”. (Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright) Nguyễn Việt Khôi (2013) đưa ra khái niệm về chuỗi giá trị dưới góc - 5 nhìn từ các tập đoàn xuyên quốc gia: “Một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người lắp ráp, người cung ứng dịch vụ…) để sản xuất ra bất cứ một hàng hóa hay dịch vụ nào đó”. Như vậy, chuỗi giá trị có thể hiểu là một loạt các hoạt động mà công ty thực hiện khi tạo ra một sản phẩm từ khi những ý tưởng, những khái niệm còn manh nha, cho tới khi sản phẩm đó được hoàn thiện, được đưa tới tay người tiêu dùng cuối cùng và những dịch vụ chăm sóc khách hàng có liên quan tới sản phẩm đó. Các nghiên cứu về chuỗi giá trị nông sản sử dụng thuật ngữ “chuỗi giá trị” hay “chuỗi cung ứng” để mô tả chuỗi giá trị nông sản.

FAO (2010) định nghĩa: “Chuỗi giá trị nông sản bao gồm tập hợp các tác nhân và hoạt động đưa một sản phẩm nông sản từ sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng, theo đó, giá trị của sản phẩm được gia tăng trong mỗi khâu trung gian. Một chuỗi giá trị có thể là một liên kết dọc hay một mạng lưới các tác nhân độc lập với nhau vào các khâu chế biến, đóng gói, bảo quản, vận chuyển, và phân phối” (Đào Thế Anh - 2018) Cụm từ “chuỗi giá trị” hiện nay được sử dụng để đề cập đến các loại chuỗi, bao gồm: - Một thị trường hàng hoá quốc tế hoặc vùng. Ví dụ: “chuỗi giá trị vải cotton toàn cầu”, “chuỗi giá trị ngô Nam Phi”, “chuỗi giá trị cà phê Brazil”, “chuỗi giá trị chè xanh Việt Nam”,… - Một thị trường hàng hoá quốc gia hoặc địa phương hoặc một hệ thống tiếp thị như là “chuỗi giá trị cà chua Ghanaian” hoặc “chuỗi giá trị cà chua Accra”, “chuỗi giá trị cà phê Trung Nguyên”, “chuỗi giá trị chè Vinatea”,… - Một chuỗi có thể bao quát cả hai trường hợp trên. - Một chuỗi cung mở rộng hoặc kênh tiếp thị mà bao gồm tất cả các hoạt động cần thiết để sản xuất sản phẩm, bao gồm thông tin/sự mở rộng, kế hoạch, cung cấp đầu vào và tài chính.

Nó có thể là cách được sử dụng phổ biến nhất 6 cho thuật ngữ chuỗi giá trị. - Một chuỗi chuyên dụng được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu của một hoặc một số người mua hạn chế. Cách sử dụng này được xem là trung thành nhất với khái niệm của Porter, nhấn mạnh rằng một chuỗi giá trị được thiết kế để nắm giữ giá trị cho tất cả các bên tham gia bằng cách bao gồm các hoạt động để đáp ứng yêu cầu của các khách hàng hoặc nhà bán lẻ đặc biệt, nhà chế biến và công ty dịch vụ đồ ăn cung cấp các khách hàng đó. Nhấn mạnh được đặt vững chắc theo yêu cầu là nguồn gốc của giá trị.

Mục đích của nghiên cứu chuỗi giá trị: - Nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm và các tác nhân tham gia. - Tham vấn và hỗ trợ các chương trình và chính sách phát triển kinh tế xã hội. - Phân tích đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến cạnh tranh sản phẩm. - Hỗ trợ người nghèo tham gia thị trường.

- Giám sát dịch bệnh và đảm bảo sự an toàn cho người tiêu dùng. Nội dung phân tích chuỗi giá trị: Nội dung của phân tích chuỗi giá trị còn được gọi là công cụ dùng để phân tích. Trong đó có những công cụ cốt yếu cần được thực hiện để đạt được mục đích phân tích tối thiểu về chuỗi giá trị và các công cụ nâng cao được tiến hành để có thể có một bức tranh tổng thể hơn về một số mặt của chuỗi giá trị. Cụ thể: a/ Lập sơ đồ chuỗi giá trị: Để hiểu được chuỗi giá trị mà chúng ta muốn phân tích, cần thiết sử dụng các mô hình, bảng, biểu đồ, số liệu và các hình thức khác để mô tả các tác nhân, đặc điểm và kết quả hoạt động của từng tác nhân.

Việc sử dụng các sơ đồ vẽ các chuỗi giá trị sẽ giúp chúng ta dễ nhận thấy và dễ hiểu hơn trong quá trình nghiên cứu. b/ Xác định chi phí và lợi nhuận: Sau khi đã lập sơ đồ chuỗi giá trị, bước tiếp theo là nghiên cứu sâu một số khía cạnh của chuỗi giá trị. Có rất nhiều khía 7 cạnh có thể lựa chọn để nghiên cứu tiếp. Nhưng xác định chi phí và lợi nhuận tức là xác định số tiền mà một người tham gia trong chuỗi giá trị bỏ ra và số tiền mà một người tham gia trong chuỗi giá trị nhận được có ý nghĩa hơn cả.

c/ Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới chuỗi giá trị: + Công nghệ, kiến thức: Công nghệ áp dụng trong sản xuất là nói đến công nghệ truyền thống (thường được tự phát triển bởi người sử dụng dựa trên kinh nghiệm), công nghệ cao (được hình thành thông qua nghiên cứu và phát triển mở rộng). Phân tích công nghệ và kiến thức nhằm phân tích tính hiệu quả và hiệu lực của công nghệ, kiến thức dùng trong chuỗi giá trị. Trên cơ sở xác định loại hình công nghệ đang áp dụng so với những đòi hỏi công nghệ, kiến thức của chuỗi giá trị để thấy được mức độ hợp lý của công nghệ đang áp dụng. Từ đó đưa ra những giải pháp cho sự lựa chọn cải tiến nâng cấp công nghệ nhằm đáp ứng yêu cầu chất lượng sản phẩm đầu ra, tiết kiệm chi phí và nâng cao thu nhập cho chuỗi giá trị.

+ Phân tích thu nhập: Mục tiêu của phân tích thu nhập là phân tích tác động, phân bổ thu nhập trong và giữa các tác nhân tham gia trong chuỗi giá trị theo cấp bậc. Phân tích tác động của hệ thống quản trị chuỗi giá trị tới sự phân bổ thu nhập và giá sản phẩm cuối cùng. Miêu tả sự đa dạng của thu nhập, rủi ro thường gặp và các tác động đến chuỗi giá trị. + Phân tích việc làm: Nhằm phân tích tác động của chuỗi giá trị tới việc phân bổ việc làm giữa các tác nhân tham gia chuỗi, miêu tả sự phân bổ việc làm theo chuỗi giá trị, miêu tả sự năng động của việc làm dọc theo chuỗi giá trị; phân tích tác động của hệ thống quản trị khác nhau của chuỗi giá trị đến sự phân bổ việc làm; phân tích sự tác động của các chiến lược khác nhau của chuỗi giá trị lên sự phân bổ việc làm.

d/ Quản trị và các dịch vụ: Việc phân tích quản trị và các dịch vụ nhằm phân tích các nhà tham gia trong chuỗi giá trị phối hợp với các hoạt động của họ như thế nào thông 8 qua các nguyên tắc chính thức và không chính thức. Hiểu sự tuân thủ nguyên tắc được giám sát như thế nào, phân tích những nhóm khác nhau của những người tham gia chuỗi giá trị nhận những hình thức hỗ trợ đầy đủ như thế nào để có thể giúp họ đạt được các tiêu chuẩn yêu cầu; đánh giá tác động của các nguyên tắc tới các nhóm khác nhau. e/ Sự liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi: Trong nghiên cứu chuỗi giá trị cần thiết miêu tả mối liên kết giữa những người tham gia trong chuỗi giá trị và mối liên kết của họ với các tác nhân ngoài chuỗi. Miêu tả những cam kết, trách nhiệm và lợi ích giữa những người tham gia, sự áp dụng đối với sự phát triển chung của chuỗi g/ Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến chuỗi giá trị: Luôn có các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng tới chuỗi giá trị, nhất là với nông sản, đó là các yếu tố tự nhiên (khí hậu, thổ nhưỡng, thiên tai, dịch bệnh); các chính sách của nhà nước đầu tư, hỗ trợ phát triển sản xuất đối với vùng miền núi, vùng dân tộc thiểu số, đặc biệt khó khăn; yếu tố cạnh tranh của sản phẩm cùng loại; cạnh tranh của sản phẩm thay thế,… (Trần Thị Lan – 2018) 1.

Phương pháp phân tích chuỗi giá trị a. Cách tiếp cận - Sơ đồ hóa mang tính hệ thống: Những tác nhân tham gia sản xuất, phân phối, tiếp thị và bán một sản phẩm cụ thể. Đánh giá các đặc điểm của các tác nhân tham gia, cơ cấu lợi nhuận và chi phí, dòng hàng hóa trong chuỗi, các đặc điểm của việc làm, địa chỉ tiêu thụ và khối lượng bán hàng. - Xác định sự phân phối lợi ích giữa những tác nhân trong chuỗi: Phân tích chênh lệch giá và lợi nhuận trong chuỗi.

Xác định ai được lợi từ việc tham gia chuỗi. Những tác nhân nào có thể hưởng lợi từ việc hỗ trợ hay tổ chức lại sản xuất.