MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong điều kiện nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế chậm phát triển, chủ yếu là kinh tế nông nghiệp, tư liệu sản xuất lạc hậu, quy mô sản xuất nhỏ bé, mang nặng tính tự cung, tự cấp. Đặc biệt trong nông nghiệp phần lớn là các hộ nông dân cá thể thì mô hình hợp tác xã (HTX) của những người sản xuất kinh doanh dịch vụ riêng lẻ dưới nhiều hình thức đa dạng là một nhu cầu thiết yếu, đang là xu thế khách quan. Mặt khác trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang phấn đấu thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới do vậy việc phát triển hợp tác xã nông nghiệp càng trở nên quan trọng hơn.
Phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX, đang là một trong những hướng ưu tiên của Đảng và Nhà nước. Mục tiêu của nước ta đưa kinh tế hợp tác, HTX thoát khỏi tình trạng yếu kém và có đóng góp ngày càng lớn hơn vào GDP của nền kinh tế. Thúc đẩy kinh tế tập thể, HTX phát triển nhanh và bền vững sẽ góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước. Từ khi có luật HTX ra đời năm 1996 đã tác động và làm cho các HTX biến đổi theo hướng tích cực hơn, nhờ đó đã tạo điều kiện cho HTX ngày càng phát triển.
Mỗi năm có hàng trăm HTX được thành lập mới trong cả nước. Hầu hết các HTX nông nghiệp đã chuyển sang hoạt động theo luật HTX, từ đó đã xuất hiện nhiều HTX nông nghiệp làm ăn có hiệu quả. Tuy nhiên, trong quá trình đổi mới và phát triển, HTX nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, bộc lộ nhiều yếu kém, hạn chế chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển sức sản xuất. Các HTX nông nghiệp chưa phát huy hết tính ưu việt của loại hình kinh tế tập thể.
Do vậy để làm tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, đòi hỏi các HTX phải đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh, đẩy mạnh việc xây dựng và phát triển các HTX nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu đa dạng của hàng chục triệu hộ nông dân đang gặp nhiều khó khăn trong sản xuất. m 8 Ở huyện Đồng Hỷ nói chung và xã Hóa Trung nói riêng, kinh tế tập thể cụ thể là các HTX nông nghiệp được quan tâm, thành lập và phát triển rất sớm. Trong những năm qua hoạt động của các HTX nông nghiệp ở xã Hóa Trung đã ngày càng phát triển, đời sống của nông hộ xã viên ngày một được nâng cao, bộ mặt nông thôn được khởi sắc, HTX đã thực sự là chỗ dựa vững chắc cho các hộ nông dân trong phát triển kinh tế nông nghiệp ở địa phương. Mặc dù vậy, bên cạnh những thành tựu đạt được, những HTX nông nghiệp vẫn còn hạn chế và gặp phải một số khó khăn nhất định, khó khăn này cũng chính là những khó khăn chung của các HTX nông nghiệp trong cả nước gặp phải nói chung.
Nguyên nhân cơ bản là tồn tại ảnh hưởng tiêu cực từ mô hình HTX cũ và sự chưa rõ ràng về định hướng phát triển mới cho phát triển HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng. Cùng với phong trào chuyển đổi và thành lập mới các HTX của cả nước, xã Hóa Trung huyện Đồng Hỷ đã có những bước đi phù hợp trong việc chuyển đổi HTX kiểu cũ thành HTX kiểu mới. Trên thực tế các HTX đã chuyển đổi chưa chú trọng để phát triển mạnh, đặc biệt là phát triển các hoạt động dịch vụ hỗ trợ, giúp đỡ kinh tế hộ và lợi ích của xã viên khi tham gia HTX. Tuy nhiên, sau khi thực hiện Luật HTX năm 2003 đã bộc lộ một số hạn chế cơ bản như: chưa thể hiện rõ bản chất của HTX, nhất là đặc trưng phục vụ xã viên của tổ chức HTX…Chính vì vậy, ngày 20/11/2012 Quốc hội đã ban hành Luật HTX năm 2012 để khắc phục những tồn tại, hạn chế của Luật HTX năm 2003.
Để thúc đẩy kinh tế hợp tác phát triển hơn nữa, đặc biệt là phát triển các HTX hiện nay, cần có những nghiên cứu cụ thể về hoạt động của HTX; trên cơ sở đó tổng kết, đúc rút kinh nghiệm và tìm ra những giải pháp chủ yếu để phát triển các HTX nông nghiệp ở xã Hóa Trung trong thời gian tới. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, em tiến hành thực hiện chuyên đề: “Nghiên cứu một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn xã Hóa Trung, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá được đầy đủ, chính xác tình hình sản xuất, khó khăn của HTX nông nghiệp trên địa bàn xã Hóa Trung, qua đó đưa ra được các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của các HTX nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện được đời sống của người dân, từ đó góp phần thực hiện được chiến lược nâng cao hiệu quả kinh tế và sản xuất, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng nội bộ, làm tăng sản lượng hàng hóa để đáp ứng nhu cầu của thị trường.
Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu hoạt động sản xuất, kinh doanh của các HTX nông nghiệp ở xã Hóa Trung, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên - Phân tích những rào cản mà các HTX nông nghiệp tại xã Hóa Trung, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đang gặp phải - Đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp của các HTX và mở rộng các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ý nghĩa của đề tài - Giúp bản thân vận dụng kiến thức đã được học vào thực tiễn. - Nhằm nâng cao tinh thần học hỏi, tìm tòi, phát huy tính tự giác chủ động trong hoạt động nghiên cứu. - Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về phát triển sản xuất HTX nông nghiệp tại địa phương.
- Kết quả của đề tài sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu. - Làm cơ sở công tác nghiên cứu, lập kế hoạch nâng cao hiệu quả của các HTX nông nghiệp trên địa bàn, mang lại hiệu quả kinh tế cao. m 10 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 2. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm HTX: Theo luật HTX 2012 thì khái niệm HTX là: “HTX là tổ chức kinh tế tập thể, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyên thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX”.[1] * Khái niệm về HTX nông nghiệp: HTX nông nghiệp là một tổ chức kinh tế tập thể xã hội chủ nghĩa của nông dân lao động, xây dựng theo nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi và quản lý dân chủ, được Đảng lãnh đạo và Nhà nước giúp đỡ.
* Khái niệm về phát triển kinh tế HTX: Phát triển kinh tế HTX được hiểu trên những mặt sau: Mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng, tăng hiệu quả. Tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của HTX cao hơn; Những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện gia nhập HTX ngày càng tăng cao; Việc góp vốn, góp sức tăng; Sức mạnh tập thể từng xã viên và các thành viên tham gia tăng; Phát triển kinh tế HTX còn được hiểu là việc tăng mức đóng góp cho phát triển kinh tế xã hội đất nước của kinh tế HTX. Ý nghĩa của việc phát triển Hợp tác xã nông nghiệp Về mặt chính trị HTX nông nghiệp về bản chất là một tổ chức kinh tế của người dân thuần tuý chứ không phải là một tổ chức chính trị, xã hội. Do vậy, nếu tổ chức này hoạt động và phát triển tốt, nó góp phần tích cực quan trọng vào việc ổn m 11 định trật tự, an ninh chính trị, xã hội.
Còn ngược lại, nó cũng sẽ có những tác động xấu tới ổn định trật tự, an ninh chính trị, xã hội, đặc biệt khi các HTX nông nghiệp này tan rã sẽ làm mất ổn định trật tự chính trị xã hội Về mặt kinh tế HTX nông nghiệp là một tổ chức kinh tế nên như mọi tổ chức kinh tế khác, nó tham gia vào các hoạt động kinh tế và đem lại lợi ích kinh tế cho thành viên, xã hội và Nhà nước, góp phần tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế ở địa phương, đặc biệt thông qua hoạt động cho vay tín dụng của nó làm đòn bẩy cho nền kinh tế phát triển. Về mặt xã hội HTX nông nghiệp tuy không phải là một tổ chức xã hội nhưng là một tổ chức có đông thành viên, thu hút đa phần cá nhân và hộ gia đình tại một địa phương tham gia nên rất có ý nghĩa về mặt xã hội. Vai trò của Hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển kinh tế Đối với các thành viên Vì mô hình HTX xuất phát và hình thành hoàn toàn trên tinh thần tự nguyện, tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên nên HTX nông nghiệp là tổ chức liên kết hợp tác của bản thân các thành viên. Các thành viên giúp đỡ được lẫn nhau thông qua việc hợp tác này.
Đối với địa phương Mô hình HTX nông nghiệp ra đời sẽ cung cấp các dịch vụ tín dụng, ngân hàng cho dân cư trên địa bàn hoạt động. Bất kể người dân nào cũng sẽ được hưởng các sản phẩm, dịch vụ của HTX nông nghiệp với tư cách là khách hàng. Qua hoạt động của HTX nông nghiệp, ý thức tiết kiệm và tích luỹ của người dân được nâng cao. Những đồng vốn nhàn rỗi được huy động để đưa vào đầu tư phục vụ cho phát triển, giảm sự lãng phí tài nguyên cũng như tạo ra sự phồn vinh cho xã hội.
m 12 Đối với Nhà nước Xét trên góc độ Nhà nước, hoạt động của những HTX nông nghiệp sẽ bổ sung cho những nỗ lực vĩ mô của Nhà nước như cung cấp vốn cho người nghèo, nông thôn, nông nghiệp, thực hiện các mục tiêu xã hội lớn như tạo công ăn việc làm, xoá đói giảm nghèo, ổn định tình hình trật tự kinh tế, chính trị, xã hội… 2. Cơ sở thực tiễn của đề tài 2.