Luận văn nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ hàn quốc trong vụ hè thu 2016 tại thái nguyên

Nghiên cứu sinh trưởng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc vụ hè thu 2016 tại Thái Nguyên, đánh giá khả năng thích nghi và năng suất giống.

• Tác giả: Hà Khánh Dư
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thị Xuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng, Phát Triển Của Các Dòng Đậu Tương Nhập Nội Từ Hàn Quốc Trong Vụ Hè Thu 2016 Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương
• 2.2.1. Nhiệt độ
• 2.2.2. Nước
• 2.2.3. Ánh sáng
• 2.2.4. Đất đai
• 2.2.5. Dinh dưỡng
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Quy trình kỹ thuật
• 3.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả theo dõi các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc trong vụ Hè thu 2016 tại Thái Nguyên
• 4.1.1. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các dòng đậu tương nhập nội thuộc nhóm chín sớm
• 4.1.2. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các dòng đậu tương nhập nội thuộc nhóm trung ngày
• 4.2. Đặc điểm hình thái của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc thí nghiệm trong vụ Hè Thu năm 2016 tại trường ĐHNL-TN
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái của các dòng đậu tương thuộc nhóm chín sớm
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái của các dòng đậu tương thuộc nhóm trung ngày
• 4.3. Đặc điểm thực vật học của các dòng đậu tương tham gia thí nghiệm
• 4.3.1. Đặc điểm thực vật học của các dòng đậu tương thuộc nhóm chín sớm
• 4.3.2. Đặc điểm thực vật học của các dòng đậu tương thuộc nhóm trung ngày
• 4.4. Một số loại sâu bệnh hại chính và khả năng chống đổ, chống tách vỏ quả của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 4.4.1. Một số loại sâu bệnh hại chính và khả năng chống đổ, chống tách vỏ quả của các dòng đậu tương thí nghiệm thuộc nhóm chín sớm
• 4.4.2. Một số loại sâu bệnh hại chính và khả năng chống đổ, chống tách vỏ quả của các dòng đậu tương thí nghiệm thuộc nhóm trung ngày
• 4.5. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các dòng tham gia thí nghiệm
• 4.5.1. Kết quả theo dõi các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các dòng đậu tương thuộc nhóm chín sớm
• 4.5.2. Kết quả theo dõi các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các dòng đậu tương thuộc nhóm trung ngày
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc trong vụ hè thu 2016 tại Thái Nguyên. Mục tiêu chính là tuyển chọn các dòng đậu tương có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái của vùng, phục vụ cho công tác chọn tạo giống đậu tương ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn, góp phần cung cấp dữ liệu cho việc phát triển giống đậu tương mới.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là tuyển chọn các dòng đậu tương có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, thích hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. Nghiên cứu cũng nhằm xác định khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất của các dòng đậu tương thí nghiệm.

1.2. Ý nghĩa nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu cho công tác chọn tạo giống đậu tương. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu giúp lựa chọn các dòng đậu tương có năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Sinh trưởng

Nghiên cứu đã theo dõi các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc. Kết quả cho thấy sự khác biệt về thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái và khả năng chống chịu sâu bệnh giữa các dòng đậu tương thuộc nhóm chín sớm và trung ngày.

2.1. Giai đoạn sinh trưởng

Các dòng đậu tương nhập nội được chia thành hai nhóm: chín sớm và trung ngày. Nhóm chín sớm có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, phù hợp với vụ hè thu. Nhóm trung ngày có thời gian sinh trưởng dài hơn, nhưng cho năng suất cao hơn.

2.2. Đặc điểm hình thái

Các dòng đậu tương nhập nội có sự khác biệt về chiều cao cây, số đốt, và kích thước lá. Nhóm chín sớm có chiều cao cây thấp hơn, trong khi nhóm trung ngày có chiều cao cây và số đốt nhiều hơn, phù hợp với điều kiện khí hậu của Thái Nguyên.

III. Đậu tương

Đậu tương là cây trồng có giá trị kinh tế cao, cung cấp thực phẩm, nguyên liệu chế biến và thức ăn gia súc. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc, nhằm tìm ra các giống có năng suất cao và phẩm chất tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên.

3.1. Giá trị kinh tế

Đậu tương là cây trồng quan trọng trong nông nghiệp, cung cấp protein và lipit cho con người và gia súc. Nghiên cứu này góp phần tăng năng suất và chất lượng đậu tương, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

3.2. Phát triển giống

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nhập nội để đánh giá và chọn lọc các dòng đậu tương có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho việc phát triển giống đậu tương mới.

IV. Nhập nội

Nhập nội là phương pháp hiệu quả để tuyển chọn các giống đậu tương có năng suất cao và phẩm chất tốt. Nghiên cứu này đánh giá 310 dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc, nhằm tìm ra các giống phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên.

4.1. Phương pháp nhập nội

Nhập nội là phương pháp chọn tạo giống hiệu quả và tiết kiệm thời gian. Nghiên cứu này đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc.

4.2. Kết quả nhập nội

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số dòng đậu tương nhập nội có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên, cho năng suất cao và phẩm chất tốt, phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

V. Vụ hè thu

Nghiên cứu được thực hiện trong vụ hè thu 2016 tại Thái Nguyên, nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc trong điều kiện khí hậu và đất đai của vùng.

5.1. Điều kiện khí hậu

Vụ hè thu tại Thái Nguyên có điều kiện khí hậu phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của đậu tương. Nhiệt độ và lượng mưa trong vụ này đảm bảo cho cây đậu tương phát triển tốt.

5.2. Kết quả thí nghiệm

Kết quả thí nghiệm cho thấy các dòng đậu tương nhập nội có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong vụ hè thu tại Thái Nguyên, cho năng suất cao và phẩm chất tốt, phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

VI. Thái Nguyên

Thái Nguyên là tỉnh có điều kiện sinh thái phù hợp cho việc trồng đậu tương. Nghiên cứu này được thực hiện tại Thái Nguyên nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc trong điều kiện khí hậu và đất đai của vùng.

6.1. Điều kiện sinh thái

Thái Nguyên có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp cho việc trồng đậu tương. Nghiên cứu này đánh giá khả năng thích nghi của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc trong điều kiện sinh thái của Thái Nguyên.

6.2. Phát triển nông nghiệp

Kết quả nghiên cứu góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại Thái Nguyên, giúp lựa chọn các dòng đậu tương có năng suất cao và phẩm chất tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là cây trồng cạn có giá trị kinh tế cao, cung cấp thực phẩm, nguyên liệu chế biến, thức ăn chăn nuôi và là mặt hàng xuất khẩu quan trọng. Protein trong hạt đậu tương chiếm khoảng 36-46%, lipid từ 16-24%, đồng thời chứa nhiều loại vitamin thiết yếu. Đậu tương còn có vai trò cải tạo đất và ứng dụng trong y học, công nghiệp. Tuy nhiên, năng suất đậu tương ở Việt Nam hiện chỉ đạt khoảng 14,32 tạ/ha, thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới 26,20 tạ/ha. Việt Nam phải nhập khẩu lượng lớn đậu tương để đáp ứng nhu cầu trong nước.

Thái Nguyên là tỉnh có điều kiện sinh thái phù hợp cho phát triển đậu tương nhiều vụ trong năm, nhưng sản xuất đậu tương tại đây chưa phát triển tương xứng, dẫn đến phải nhập khẩu đậu tương từ nhiều quốc gia. Nguyên nhân chính là thiếu các giống đậu tương đa dạng, năng suất cao, thích nghi với điều kiện địa phương. Năm 2016, trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc, 310 dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc được đưa về khảo nghiệm tại Thái Nguyên nhằm tuyển chọn giống phù hợp.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, tình hình sâu bệnh và năng suất cá thể của các dòng đậu tương nhập nội trong vụ Hè Thu 2016 tại Thái Nguyên, từ đó lựa chọn được những dòng giống có tiềm năng phục vụ công tác chọn tạo giống đậu tương cho các tỉnh miền núi phía Bắc. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu cho công tác chọn tạo giống và ý nghĩa thực tiễn trong phát triển sản xuất đậu tương tại địa phương, góp phần giảm nhập khẩu và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây đậu tương, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Sinh trưởng là quá trình tăng kích thước, số lượng tế bào; phát triển là sự biến đổi về chất và chức năng các cơ quan cây. Hai quá trình này liên kết chặt chẽ, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng.

• Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: Sử dụng phương pháp nhập nội, lai hữu tính, đột biến và công nghệ sinh học để tạo ra giống mới có năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích nghi với điều kiện sinh thái.

• Khái niệm về nhóm thời gian sinh trưởng: Dựa trên thời gian sinh trưởng, đậu tương được phân thành nhóm chín sớm (dưới 90 ngày), nhóm trung ngày (90-120 ngày) và nhóm chín muộn (trên 120 ngày).

• Khái niệm về khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các loại sâu bệnh chính và khả năng chống đổ của cây dưới tác động của điều kiện ngoại cảnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 310 dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc và giống đối chứng DT84, trồng thử nghiệm tại khu thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong vụ Hè Thu 2016 (từ tháng 5 đến tháng 9).

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thiết kế tuần tự với 2 lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại trồng 1 khóm gồm 5 hạt, diện tích thí nghiệm 175 m². Quy trình kỹ thuật theo hướng dẫn của Hàn Quốc, bao gồm làm đất, bón phân (30kg N, 60kg P2O5, 60kg K2O/ha), chăm sóc, tưới tiêu và phòng trừ sâu bệnh.

• Các chỉ tiêu theo dõi: Thời gian các giai đoạn sinh trưởng (gieo đến mọc, phân cành, ra hoa, chín), đặc điểm hình thái (chiều cao cây, số cành, màu sắc lá, hoa, hạt), tình hình sâu bệnh, khả năng chống đổ, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất cá thể.

• Phương pháp phân tích: Số liệu thu thập được xử lý trên phần mềm Excel, tính toán trung bình, so sánh các chỉ tiêu giữa các dòng và với giống đối chứng.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm thực hiện trong vụ Hè Thu 2016, từ tháng 5 đến tháng 9, theo dõi và thu thập số liệu trong suốt quá trình sinh trưởng của cây.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng nảy mầm và sinh trưởng ban đầu: Trong 310 dòng đậu tương nhập nội, chỉ có 69 dòng mọc (khoảng 22%), trong đó nhóm chín sớm gồm 33 dòng, nhóm trung ngày 36 dòng. Thời gian từ gieo đến mọc dao động từ 4-7 ngày, với nhiều dòng mọc nhanh tương đương giống đối chứng DT84 (4 ngày).

2. Thời gian sinh trưởng và phát triển: Nhóm chín sớm có thời gian sinh trưởng từ 75-89 ngày, nhóm trung ngày từ 90-114 ngày. Một số dòng chín sớm như PI407746 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất 75 ngày, nhanh hơn giống đối chứng 10 ngày. Nhóm trung ngày có nhiều dòng có thời gian sinh trưởng từ 92-97 ngày, đều nhanh hơn hoặc tương đương giống đối chứng.

3. Đặc điểm hình thái: Chiều cao cây giai đoạn phân cành của các dòng dao động từ 16,8 đến 45,3 cm, số cành cấp 1 từ 1 đến 8,3 cành. Một số dòng có chiều cao và số cành tương đương hoặc vượt trội so với giống đối chứng DT84. Màu sắc lá chủ yếu xanh đậm, hoa màu tím hoặc trắng, hạt có nhiều màu sắc khác nhau phù hợp với đa dạng yêu cầu chọn tạo giống.

4. Khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ: Các dòng đậu tương nhập nội thể hiện mức độ chống chịu khác nhau với sâu cuốn lá, bọ xít dài nâu và bệnh gỉ sắt. Một số dòng có khả năng chống đổ tốt, điểm đánh giá từ 1-2 (hầu hết cây đứng thẳng hoặc dưới 25% cây bị đổ).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc có tiềm năng sinh trưởng và phát triển phù hợp với điều kiện sinh thái Thái Nguyên, đặc biệt là nhóm chín sớm và trung ngày có thời gian sinh trưởng thích hợp cho các vụ Hè Thu. Thời gian từ gieo đến mọc và ra hoa nhanh giúp cây thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và thời vụ địa phương.

Đặc điểm hình thái đa dạng và khả năng chống chịu sâu bệnh, chống đổ của một số dòng cho thấy tiềm năng chọn lọc để phát triển giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt và ổn định. So sánh với các nghiên cứu trước đây về chọn tạo giống đậu tương tại Việt Nam và các nước trong khu vực, kết quả phù hợp với xu hướng chọn giống ngắn ngày, chống chịu tốt nhằm tăng năng suất và giảm thiệt hại do sâu bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thời gian sinh trưởng các dòng, bảng so sánh chiều cao cây, số cành và điểm đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh để minh họa sự khác biệt giữa các dòng và giống đối chứng. Điều này giúp trực quan hóa hiệu quả sinh trưởng và tiềm năng chọn giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tuyển chọn và phát triển giống đậu tương nhóm chín sớm và trung ngày: Ưu tiên các dòng có thời gian sinh trưởng từ 75-97 ngày, có khả năng sinh trưởng tốt và chống chịu sâu bệnh, nhằm phù hợp với điều kiện sinh thái Thái Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc. Thời gian thực hiện: 1-2 năm tiếp theo. Chủ thể: Viện nghiên cứu và các trung tâm giống cây trồng.

2. Xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác phù hợp: Áp dụng quy trình bón phân, tưới tiêu và phòng trừ sâu bệnh dựa trên đặc điểm sinh trưởng của các dòng giống được chọn, nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng hạt. Thời gian: triển khai ngay trong vụ tiếp theo. Chủ thể: Nông dân, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp.

3. Mở rộng khảo nghiệm đa vùng: Thực hiện khảo nghiệm các dòng giống tiềm năng tại nhiều vùng sinh thái khác nhau để đánh giá khả năng thích nghi và ổn định năng suất, phục vụ cho công tác công nhận giống mới. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm giống.

4. Đẩy mạnh công tác đào tạo và chuyển giao công nghệ: Tổ chức tập huấn cho nông dân và cán bộ kỹ thuật về kỹ thuật trồng, chăm sóc và sử dụng giống mới nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và cán bộ chọn tạo giống cây trồng: Sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển các chương trình chọn tạo giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái Việt Nam, đặc biệt vùng miền núi phía Bắc.

2. Cán bộ kỹ thuật và quản lý nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và giống mới vào thực tiễn sản xuất nhằm nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương, giảm nhập khẩu.

3. Nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống: Tham khảo đặc điểm sinh trưởng, khả năng chống chịu và năng suất của các dòng đậu tương để lựa chọn giống phù hợp, tối ưu hóa hiệu quả canh tác.

4. Sinh viên và giảng viên ngành Khoa học cây trồng, Nông học: Tài liệu tham khảo học thuật, nghiên cứu chuyên sâu về sinh trưởng, phát triển và chọn tạo giống đậu tương nhập nội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chỉ có 69/310 dòng đậu tương nhập nội mọc được trong thí nghiệm?
   Do điều kiện sinh thái và chất lượng hạt giống, một số dòng không thích nghi hoặc hạt không đủ chất lượng để nảy mầm. Đây là hiện tượng phổ biến khi khảo nghiệm giống nhập nội mới.

2. Nhóm giống chín sớm và trung ngày có ưu điểm gì?
   Nhóm chín sớm giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng, phù hợp với vụ Hè Thu và điều kiện khí hậu ngắn ngày. Nhóm trung ngày có thời gian sinh trưởng vừa phải, thích hợp cho nhiều vùng sinh thái, giúp tăng năng suất và ổn định sản xuất.

3. Các chỉ tiêu hình thái như chiều cao cây và số cành ảnh hưởng thế nào đến năng suất?
   Chiều cao cây và số cành liên quan đến khả năng tích lũy vật chất khô và chống đổ. Cây có chiều cao và số cành hợp lý thường cho năng suất cao và ổn định hơn.

4. Khả năng chống chịu sâu bệnh được đánh giá như thế nào?
   Được đánh giá qua số lượng sâu bệnh trên cây và mức độ tổn thương lá, quả theo thang điểm chuẩn. Khả năng chống đổ được đánh giá dựa trên tỷ lệ cây bị đổ sau mưa hoặc gió bão.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất thực tế?
   Cần tuyển chọn các dòng giống tiềm năng, khảo nghiệm đa vùng, xây dựng quy trình kỹ thuật phù hợp và đào tạo nông dân để áp dụng hiệu quả trong sản xuất.

Kết luận

• Đã xác định được 69 dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng tại Thái Nguyên, chia thành nhóm chín sớm (33 dòng) và nhóm trung ngày (36 dòng).
• Thời gian sinh trưởng của các dòng dao động từ 75 đến 114 ngày, phù hợp với điều kiện sinh thái vụ Hè Thu tại địa phương.
• Đặc điểm hình thái và khả năng chống chịu sâu bệnh, chống đổ của nhiều dòng tương đương hoặc vượt trội so với giống đối chứng DT84.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho công tác chọn tạo giống đậu tương phù hợp với vùng miền núi phía Bắc Việt Nam.
• Đề xuất tiếp tục tuyển chọn, khảo nghiệm đa vùng và chuyển giao kỹ thuật để phát triển sản xuất đậu tương bền vững.

Khuyến khích các viện nghiên cứu và trung tâm giống tiếp tục khảo nghiệm, đồng thời phối hợp với địa phương và nông dân để ứng dụng giống mới vào sản xuất, góp phần nâng cao năng suất và giảm nhập khẩu đậu tương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Tiến bộ nổi bật của khoa học kỹ thuật trên thế giới những năm cuối thế kỷ 20 là ứng dụng ưu thế lai trong quá trình chọn tạo giống. Các nhà khoa học đã thành công trong việc lai tạo ra những giống đậu tương mới năng suất cao, khả năng chống chịu tốt. Các giống đậu tương mới sử dụng ưu thế lai trong tạo giống có ưu điểm là năng suất cao, có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận như hạn, rét… Để nâng cao năng suất, chất lượng và sản lượng cây đậu tương đặc biệt trong bối cảnh thời tiết khí hậu có nhiều biến đổi như hiện nay, thì các giống là một khâu then chốt, sử dụng giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu, bệnh hại, có khả năng cải tạo và bảo vệ đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là mục tiêu quan trọng của việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, có tính bền vững cao.

Các giống mới phát triển được trong sản xuất phải có độ đồng đều cao, thể hiện các yếu tố di truyền tốt của giống, có khả năng chống chịu với các điều kiện ngoại cảnh bất thuận của từng vùng khí hậu, chống chịu sâu bệnh tốt, năng suất cao, chất lượng tốt và ổn định qua nhiều thế hệ. Hiện nay, các nhà khoa học không ngừng nghiên cứu chọn tạo ra những bộ giống đậu tương cho năng suất cao thích hợp với nhiều vùng sinh thái. Trong đó nhập nội là một phương pháp hiệu quả và tiết kiệm thời gian nhất để tuyển chọn ra những bộ giống đậu tương cho năng suất cao thích hợp với nhiều vùng sinh thái nhằm hạn chế số lượng đậu tương nhập khẩu hàng năm và mang lại hiệu quả kinh tế cho người trồng Tuy nhiên, các giống cây trồng nhập nội do điều kiện sinh thái khác xa so với nơi chúng được tạo ra. Do đó, cần có những nghiên cứu đánh giá tính thích nghi của giống.

Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương 1. Nhiệt độ Nhiệt độ tối thiểu và tối đa cho cây đậu tương ở thời kỳ nảy mầm nằm trong phạm vi từ 10 – 40oC. Dưới 10oC thì sự vươn dài của trục mầm dưới lá bị ảnh hưởng. Hạt đậu tương muốn mọc được cần có nhiệt độ từ 10 – 12oC càng ấm thì hạt đậu tương càng dễ mọc và mọc nhanh.

Cây đậu tương tuy có nguồn gốc ôn đới nhưng không phải là cây chịu được rét. Tổng tích ôn của nó biến động trong khoảng 1700 – 2700oC. Đậu tương có thể sinh trưởng trong phạm vi nhiệt độ không khí từ 27 – 42oC. Trong quá trình sinh trưởng, nếu nhiệt độ biến động trên hoặc dưới mức thích hợp quá nhiều đều có thể gây thiệt hại cho đậu tương.

Khả năng bị thiệt hại do nhiệt độ tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhiệt độ thích hợp cho quá trình nảy mầm của hạt đậu tương là từ 22 – 26oC nếu nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm. Thời kỳ cây con từ khi ra lá đến khi cây ra 3 lá kép, đậu tương có khả năng chịu rét hơn chịu hạn. Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng của cây con là từ 22 – 27oC.

Thời kỳ phát triển thân, cành, lá. Thời kỳ này thân cành phát triển mạnh, nhiệt độ thích hợp cho thời kỳ này là 20 – 30oC, thấp nhất là 15oC, cao nhất là 37oC. Nhiệt độ thích hợp nhất cho sự quang hợp của cây đậu tương là từ 25 – 40oC. Nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến ra hoa, kết quả, nếu nhiệt độ 100oC sẽ ngăn cản sự phân hóa mầm hoa, nhiệt độ dưới 18oC có khả năng làm cho quả không đậu, nhiệt độ cao trên 40oC làm ảnh hưởng rất lớn đến hình thành đốt, lóng và phân hóa mầm hoa.

Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ ra hoa là 22 – 25oC. Nhiệt độ còn ảnh hưởng tới sự cố định Nitơ vi khuẩn Rhizobium Jaconicum bị hạn chế ở nhiệt độ 33oC, nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn hoạt động là 25 – 27oC. c 6 Thời kỳ làm quả, quá trình tích lũy vật chất khô về hạt tăng, do đó quá trình quang hợp tăng, nếu nhiệt độ giảm, lượng nước trong quá trình hô hấp sẽ bốc hơi nhanh, quá trình tích lũy vật chất khô giảm, sự vận chuyển của chất dinh dưỡng về hạt giảm làm cho chất lượng hạt kém, năng suất giảm. Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ hình thành quả và hạt là 21 – 23oC.

Thời kỳ chín nhiệt độ thích hợp nhất là 19 – 20oC. Nhìn chung nhiệt độ bình quân trong một ngày có lợi cho sự sinh trưởng, phát triển của đậu tương là 18 – 22OC (Brown D. Nước Tuy là cây trồng cạn song nước cũng là một trong những nhu cầu quan trọng và cũng là một trong những yếu tố hạn chế chủ yếu đến sản xuất đậu tương. Nhu cầu nước của đậu tương thay đổi tùy theo điều kiện khí hậu, kỹ thuật trồng trọt và thời gian sinh trưởng.

Lượng mưa cần từ 350 - 600mm cho cả quá trình sinh trưởng phát triển. Hạt nảy mầm đòi hỏi độ ẩm đất 60 - 65% nếu đất khô quá thì hạt không mọc được, hạt nằm lâu trong đất thì sẽ bị thối, nếu đất ướt quá thì hạt thiếu khí sẽ không mọc được hạt cũng bị thối. Nhu cầu về nước tăng dần theo thời gian sinh trưởng của cây và nhu cầu đó cũng thay đổi tùy theo điều kiện khí hậu, đất đai và vùng sinh thái. Độ ẩm của đất có sự tương quan thuận với chiều cao của cây, đường kính và số đốt, số hoa, tỷ lệ đậu quả và số hạt.

Giai đoạn ra hoa và bắt đầu làm quả nếu bị thiếu nước hoa sẽ bị rụng nhiều làm giảm số quả trên cây. Việc cung cấp nước cho lá để duy trì sức căng của tế bào là yếu tố quan trọng để đảm bảo tốc độ tăng diện tích lá, mà hệ số diện tích lá tỷ lệ thuận với tốc độ tăng trưởng của cây, làm giảm diện tích lá sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của cây. Giai đoạn vào mẩy là lúc đậu tương cần nhiều nước nhất, lúc này nếu để thiếu nước thì sẽ làm năng suất giảm nhiều hơn các giai đoạn trước. Tuy là rất cần nước nhưng cây đậu tương cũng có khả năng chịu được hạn trong thời c 7 gian nhất định nhưng muốn đạt năng suất cao cần phải đảm bảo cho cây thường xuyên đủ ẩm, nếu gặp hạn đặc biệt vào các giai đoạn quan trọng thì phải tìm mọi cách khắc phục để tưới cho cây (Phạm Văn Thiều, 2006) [15].

Ánh sáng Là yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến hình thái cây đậu tương, nó làm thay đổi thời gian nở hoa và chín, ảnh hưởng tới chiều cao cây, diện tích lá và rất nhiều các đặc tính di truyền khác của đậu tương. Ánh sáng là yếu tố quyết định quá trình quang hợp, sự cố định nitơ và sản lượng chất khô cũng như nhiều đặc tính khác phụ thuộc vào quang hợp. Cây đậu tương có phản ứng với độ dài ngày, các giống khác nhau phản ứng với độ dài ngày khác nhau, là một cây ngắn ngày điển hình, sự tác động của ánh sáng ngày ngắn mạnh nhất là vào giai đoạn trước khi cây ra hoa, lúc này ánh sáng ngày ngắn sẽ làm cho cây rút ngắn thời gian sinh trưởng, làm giảm chiều cao cây, số đốt cũng như độ dài các lóng (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. Cây đậu tương chịu ảnh hưởng nhiều của cường độ ánh sáng, trong điều kiện có độ dài ngày thích hợp thì chỉ có 30% cường độ bức xạ mặt trời là được, do đó ta có thể trồng xen đậu tương với các loại cây trồng khác.

Trong thời kỳ ra hoa và hình thành hạt, số giờ chiếu sáng thích hợp là từ 6 - 12 giờ, lúc này nếu gặp điều kiện ngày dài thời gian chiếu sáng trên 13giờ/ngày thì cây sẽ không ra hoa được (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. Đất đai Đậu tương có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, thích hợp nhất là đất thịt nhẹ, tơi xốp, sâu màu, thoáng, thoát nước, pH từ 6,5 - 7,2. Đậu tương không sống được trên đất quá chua hoặc quá kiềm. Đất ít màu, chua vẫn có thể trồng được đậu tương, nhưng cần phải thoát nước, bón nhiều lân và vôi.

Trong vụ xuân có thể gieo đậu tương trên các chân cao, không đủ nước để cấy lúa chiêm xuân, chân đất bãi ven sông ở các tỉnh Đồng bằng và Trung du Bắc Bộ. Vụ Hè Thu có thể gieo vào các chân mạ, chân đất không làm được lúa c 8 mùa vùng đồng bằng, đất nương rẫy ở vùng núi. Vụ Thu Đông và vụ Đông có thể gieo ở đất bãi ven sông sau khi nước rút, đất chuyên màu trong đê (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [2]. Dinh dưỡng Có 16 nguyên tố cần thiết cho sinh trưởng của đậu tương, trong đó có 3 nguyên tố C, H và O là thành phần chủ yếu trong chất khô và được hấp thụ dưới dạng CO2, H2O, O2 tự do trong không khí.

Những nguyên tố cần thiết khác là N, P, K, Ca, Mg, S, Fe… Hanway và Weber (1971), nghiên cứu sự hấp thụ NPK ở các giống đậu với tập tính sinh trưởng vô hạn cho thấy kiểu hấp thụ N, P, K ở trong cây giống nhau và sự tích lũy tối đa của nó xảy ra ở giai đoạn chín sinh lý. Handerson và Kampraha (1970) với các giống đậu tương sinh trưởng hữu hạn, cho thấy tỷ lệ hấp thụ các chất khoáng N, P, K, Ca và Mg tăng dần qua các giai đoạn hình thành hạt. Tỷ lệ hấp thụ tối đa tương ứng của chúng là 7,7: 0,41: 0,46: 2,4 và 0,77 kg/ha (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [2]. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới và Việt Nam 1.

Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới 1.1 Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Cây đậu tương chiếm vị trí quan trọng hàng đầu trong 8 cây lấy dầu quan trọng của thế giới: đậu tương, bông, lạc, hướng dương, cải dầu, lanh, dừa và cọ dầu.