CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THÔNG TIN KẾ TOÁN VÀ TÍNH HỮU DỤNG ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH RA QUYẾT ĐNNH CỦA NHÀ ĐẦU TƯ 1. Mục đích của thông tin kế toán: - Cung cấp thông tin của một DN về: tình hình tài sản; tình hình nợ phải trả; tình hình vốn chủ sở hữu; doanh thu, thu thập khác, chi phí, lãi và lỗ; các luồng tiền. - Giúp người sử dụng có thể dự đoán được các luồng tiền trong tương lai và đặc biệt là thời điểm và mức độ chắc chắn của việc tạo ra các luồng tiền và các khoản tương đương tiền. - Giúp nhà quản lý xem xét về tình hình DN: có vận hành tốt không; lĩnh vực nào mang lại, không mang lại thành công cho DN; điểm mạnh và điểm yếu của tình hình tài chính của DN; cần phải thay đổi gì để cải thiện tình hình của DN nhằm mục tiêu gia tăng giá trị DN.
- Cung cấp thông tin hữu ích cho NĐT, giúp NĐT tiềm năng hoặc các quỹ đánh giá và đưa ra các quyết định đầu tư. Vai trò và tác dụng của thông tin kế toán đối với hoạt động của thị trường chứng khoán - Thông tin kế toán được xem như là một loại thông tin cơ bản cung cấp cho NĐT trên TTCK. Thông qua việc phân tích thông tin kế toán, NĐT sẽ tìm hiểu: Hoạt động kinh doanh của DN đó như thế nào? Rủi ro tài trợ của DN ra sao? Thu nhập mong muốn là bao nhiêu? Vị thế cạnh tranh của DN? DN có khả năng nâng cao vị thế cạnh tranh hay không? Và ra quyết định cuối cùng là có đầu tư hay không đầu tư vào DN đó? - Cung cấp thông tin phục vụ cho việc ra quyết định tài chính. Chẳng hạn ứng dụng mô hình DCF để phân tích xem có nên đầu tư hay không vào một loại trái phiếu chính phủ hoặc mô hình CAPM để phân tích và xác định chi phí sử dụng vốn nhằm ra quyết định DN có nên huy động bằng phát hành cổ phiếu hay không? Footer Page 11 of 21.
Header Page 12 of 21. Trang 2 - Thông tin kế toán đáng tin cậy khi người sử dụng thông tin có thể đặt niềm tin vào đó để ra quyết định, dựa trên hai đặc trưng quan trọng là trình bày trung thực và có thể kiểm tra, ngoài ra tính trung thực của thông tin cũng có quan hệ tương tác với hai đặc trưng trên để tác động lên tính hữu ích của thông tin. Hệ thống BCTC – Nguồn thông tin quan trọng đối với các NĐT trên TTCK 1. Bảng CĐKT - Bảng CĐKT là BCTC tổng hợp vô cùng quan trọng của DN, phản ánh tổng quát toàn bộ giá trị tài sản hiện có và nguồn hình thành tài sản đó của DN tại một thời điểm nhất định.
Thông qua bảng CĐKT, người sử dụng phân tích, đánh giá triển vọng và dự đoán tương lai. Bảng CĐKT cũng cung cấp cho người sử dụng thông tin về trách nhiệm của DN đối với cơ quan thuế, công nhân viên, NĐT, ngân hàng, nhà cung cấp… (theo QĐ 15). - (Theo CMKT số 21-Trình bày BCTC) Bảng CĐKT phải bao gồm các khoản mục chủ yếu sau: c Tiền và các khoản tương đương tiền; d Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn; e Các khoản phải thu thương mại và phải thu khác; f Hàng tồn kho; g Tài sản ngắn hạn khác; h Tài sản cố định hữu hình; i Tài sản cố định vô hình; j Các khoản đầu tư tài chính dài hạn; k Chi phí xây dựng cơ bản dở dang; l Tài sản dài hạn khác; ⑪ Vay ngắn hạn; ⑫ Các khoản phải trả thương mại và phải trả ngắn hạn khác; ⑬ Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước; Footer Page 12 of 21. Header Page 13 of 21.
Trang 3 ⑭ Các khoản vay dài hạn và nợ phải trả dài hạn khác; ⑮ Các khoản dự phòng; ⑯ Phần sở hữu của cổ đông thiểu số; ⑰ Vốn góp; ⑱ Các khoản dự trữ; ⑲ Lợi nhuận chưa phân phối. Báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh - BCKQHĐSXKD phản ánh tình hình và kết quả hoạt động kinh doanh của DN bao gồm kết quả kinh doanh và kết quả khác. Báo cáo kết quả kinh doanh luôn là báo cáo được NĐT quan tâm nhất trong việc quyết định đầu tư hay không. - Qua số liệu BCKQHĐKD, NĐT có những thông tin tài chính (doanh thu thuần, giá vốn hàng bán, lãi vay, lợi nhuận…) được sử dụng để tính toán các tỷ số tài chính làm cơ sở cho việc phản ánh tình hình tài chính DN.
- Theo CMKT 21, BCKQHĐSXKD bao gồm các khoản mục sau: ① Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ; ② Các khoản giảm trừ; ③ Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ; ④ Giá vốn hàng bán; ⑤ Lợi nhuận gộp về bán hàng và cung cấp dịch vụ; ⑥ Doanh thu hoạt động tài chính; ⑦ Chi phí tài chính; ⑧ Chi phí bán hàng; ⑨ Chi phí quản lý DN; ⑩ Thu nhập khác; ⑪ Chi phí khác; ⑫ Phần sở hữu trong lời hoặc lỗ của DN liên kết và liên doanh được kế toán theo phương pháp vốn chủ sở hữu (BCKQHĐKD hợp nhất); Footer Page 13 of 21. Header Page 14 of 21. Trang 4 ⑬ Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh; ⑭ Thuế thu nhập DN; ⑮ Lợi nhuận sau thuế; ⑯ Phần sở hữu của cổ đông thiểu số trong lãi hoặc lỗ sau thuế (BCKQHĐKD hợp nhất); ⑰ Lợi nhuận thuần trong kỳ. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ - BCLCTT được lập theo quy định của CMKT số 24 – Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
- BCLCTT cung cấp thông tin liên quan 3 hoạt động chính tạo ra và sử dụng tiền: hoạt động sản xuất, kinh doanh; hoạt động tài chính; hoạt động đầu tư. - Dòng tiền nói lên sức khỏe DN. Dòng tiền của DN là cái có thực và không bị tác động bởi các nguyên tắc của hạch toán kế toán. Nhìn vào báo cáo Lưu chuyển tiền tệ, NĐT có thể đánh giá được chất lượng của thu nhập mà DN tạo ra.
Nó sẽ giúp NĐT loại bỏ những hoài nghi về việc sử dụng các phương pháp kế toán để tạo ra lợi nhuận. - Dòng tiền hoạt động âm cho thấy nội tại DN có vấn đề, lợi nhuận cao nhưng dòng tiền thì không có. Phải chăng lợi nhuận tạo ra từ bút toán chuyển dịch giá trị hàng tồn kho sang các khoản phải thu không? DN có thể tạm thời ghi nhận doanh thu bán hàng nhưng không thu được tiền, nhưng cũng có thể DN đNy mạnh bán hàng nhưng không chú trọng đến việc thu tiền. N hững rủi ro có thể xảy ra cho các khoản phải thu (nợ xấu) sẽ làm thất thoát tài sản của DN và lẽ dĩ nhiên là thất thoát tiền của các cổ đông nên giá cổ phiếu sẽ sụt giảm.
- Một DN trong giai đoạn khởi sự và tăng trưởng có thể chấp nhận một sự thâm hụt trong dòng tiền hoạt động, họ cần chi ra nhiều tiền để có được doanh thu như tiền quảng cáo, tiếp thị, hậu mãi, chính sách bán hàng ưu đãi hơn so với đối thủ… N ếu sự thâm hụt này không đi liền với giai đoạn này sẽ đNy DN đến bờ vực phá sản. N ĐT không nên mua cổ phiếu của những DN này vì thực lực của DN đang suy yếu. Một DN được xem là cổ máy tạo ra tiền cho N ĐT khi dòng Footer Page 14 of 21. Header Page 15 of 21.
Trang 5 tiền hoạt động thặng dư và gia tăng đủ khả năng đáp ứng nhu cầu đầu tư cần thiết cho việc phát triển của mình. N ói cách khác DN này đang có dòng tiền tự do dương. Khi dòng tiền này thặng dư thì DN mới dùng tiền để chi trả cho các cổ đông của mình dưới nhiều hình thức như chi trả cổ tức bằng tiền. Thuyết minh BCTC - Thuyết minh BCTC phải trình bày đầy đủ các chỉ tiêu theo yêu cầu của CMKT số 21 - Trình bày BCTC và từng CMKT liên quan.
- Thuyết minh BCTC là một báo cáo tổng hợp được sử dụng để giải thích và bổ sung thông tin về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của DN trong kỳ báo cáo mà các BCTC khác chưa trình bày rõ ràng, chi tiết và cụ thể được. N ó cung cấp số liệu, thông tin để phân tích, đánh giá tình hình tăng giảm tài sản cố định theo từng loại, từng nhóm, tình hình tăng giảm vốn chủ sở hữu theo từng loại nguồn vốn và phân tích tính hợp lý trong việc phân bổ cơ cấu, khả năng thanh toán của DN … - Bảng thuyết minh BCTC là một bộ phận hợp thành không thể tách rời của BCTC DN dùng để mô tả mang tính tường thuật hoặc phân tích chi tiết các thông tin số liệu đã được trình bày trong bảng CĐKT, BCKQHĐSXKD, BCLCTT cũng như các thông tin cần thiết khác theo yêu cầu. Thuyết minh BCTC của DN phải trình bày các nội dung sau: ¾ Các thông tin về cơ sở lập và trình bày BCTC và các chính sách kế toán cụ thể được chọn và áp dụng đối với các giao dịch và các sự kiện quan trọng; ¾ Trình bày các thông tin theo quy định của các CMKT chưa được trình bày trong BCTC khác (thông tin trọng yếu); ¾ Cung cấp thông tin bổ sung chưa được trình bày trong các BCTC khác, nhưng lại cần thiết cho việc trình bày trung thực và hợp lý tình hình tài chính của DN. Footer Page 15 of 21.
Header Page 16 of 21. Trang 6 - Thuyết minh BCTC đưa ra thông tin chi tiết và mở rộng các thông tin tóm tắt trong BCTC, giúp N ĐT hiểu rõ hơn về tình hình hoạt động thực tế của DN trong khoảng thời gian báo cáo. - Thuyết minh BCTC cũng có thể nêu thêm thông tin về quyền sở hữu cổ phần của nhân viên, quyền chọn cổ phiếu., những việc này cũng rất quan trọng đối với N ĐT. - N hững vấn đề khác được đưa ra trong thuyết minh BCTC bao gồm cả các lỗi trong các báo cáo kế toán trước đó, những trường hợp dính líu đến luật pháp mà DN liên quan.
Đối với những N ĐT thực sự quan tâm, đây là những thông tin không thể bỏ qua.