CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP THỰC HIỆN 1. Khái quát chung về khoản mục tài sản cố định 1. Khái niệm, phân loại tài sản cố định Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp cần thiết phải có đầy đủ các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất bao gồm: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. TSCĐ là một bộ phận chủ yếu của tư liệu lao động, đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Song không phải tất cả tư liệu lao động tại đơn vị đều là TSCĐ mà TSCĐ chỉ bao gồm những tư liệu lao động chủ yếu thỏa mãn các quy định về mặt giá trị và thời gian sử dụng được quy định trong chế độ quản lý tài chính hiện hành. Theo thông tư 45/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính, TSCĐ có thể được định nghĩa như sau: “TSCĐ trong doanh nghiệp là những tư liệu lao động chủ yếu và các tài sản khác có giá trị lớn, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và giá trị của nó được chuyển dịch dần dần vào giá trị sản phẩm, dịch vụ được sản xuất ra trong các chu kỳ sản xuất.” Theo điều 2, thông tư 45/2013/TT-BTC, tùy theo mục đích sử dụng mà TSCĐ được phân loại thành: • “Tài sản cố định hữu hình: là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định hữu hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải.” SVTH: Nguyễn Thị Thu Hằng_CQ56/22.04 4 Học viện Tài chính GVHD: TS. Ngô Như Vinh • “Tài sản cố định vô hình: là những tài sản không có hình thái vật chất, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định vô hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh, như một số chi phí liên quan trực tiếp tới đất sử dụng; chi phí về quyền phát hành, bằng phát minh, bằng sáng chế, bản quyền tác giả.” • “Tài sản cố định thuê tài chính: là những TSCĐ mà doanh nghiệp thuê của công ty cho thuê tài chính. Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê tài chính.
Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng thuê tài chính ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng.” Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, để được ghi nhận TSCĐ hữu hình và TSCĐ vô hình, đối tượng phải thỏa mãn đồng thời cả 4 điều kiện sau: ✓ Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; ✓ Nguyên giá TSCĐ phải được xác định một cách đáng tin cậy; ✓ Thời gian sử dụng ước tính trên một năm; ✓ Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành. Tiêu chuẩn giá trị của TSCĐ luôn thay đổi tùy thuộc yêu cầu quản lý của mỗi quốc gia trong thời kỳ nhất định. TSCĐ ở Việt Nam đã có nhiều lần thay đổi về tiêu chuẩn giá trị. Theo văn bản mới nhất về TSCĐ – Thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25 tháng 4 năm 2013 của Bộ Tài Chính quy định về giá trị TSCĐ tại khoản 1, điều 3: “Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy và có giá trị từ 30.000 đồng (Ba mươi triệu đồng) trở lên” SVTH: Nguyễn Thị Thu Hằng_CQ56/22.04 5 Học viện Tài chính GVHD: TS.
Ngô Như Vinh 1. Đặc điểm TSCĐ ảnh hưởng đến cuộc kiểm toán BCTC Đặc điểm chủ yếu và cơ bản của TSCĐ chi phối đến công tác kiểm toán là TSCĐ thường có giá trị lớn, quá trình mua sắm và trang bị TSCĐ trong các doanh nghiệp thường không nhiều và diễn ra không đều đặn, thường nó được thực hiện theo một quy trình có sự kiểm soát tương đối chặt chẽ của các doanh nghiệp. TSCĐ thường có thời gian sử dụng lâu dài, thời gian quản lý các tài sản này tại doanh nghiệp thường lớn. Trong quá trình sử dụng, doanh nghiệp phải trích khấu hao các tài sản này, việc áp dụng một chính sách khấu hao hợp lý ảnh hưởng rất nhiều đến mức độ trung thực và hợp lý của các thông tin liên quan đến TSCĐ trên các BCTC.
Mặt khác trong quá trình sử dụng TSCĐ có thể được nâng cấp và sửa chữa, điều đó cũng có thể ảnh hưởng đến các thông tin có liên quan đến TSCĐ trên các BCTC. TSCĐ là một bộ phận cấu thành khoản mục Tài sản cố định trên Bảng Cân đối kế toán, có mối quan hệ chặt chẽ với các khoản mục khác. Các thông tin chủ yếu liên quan đến TSCĐ bao gồm các thông tin về nguyên giá, giá trị hao mòn, các khoản chi phí có liên quan đến TSCĐ như chi phí khấu hao trong chi phí sản xuất kinh doanh, từ đó tác động đến các chỉ tiêu lợi nhuận, chi phí và kết quả kinh doanh được tổng hợp và trình bày trong các BCTC hàng năm của đơn vị. Với vai trò và đặc điểm của TSCĐ như đã trình bày ở trên, kiểm toán TSCĐ có vai trò quan trọng trong kiểm toán BCTC.
Thông qua kiểm toán, KTV có thể xem xét, đánh giá việc đầu tư quản lý, sử dụng TSCĐ và đưa ra kiến nghị giúp cho doanh nghiệp cải tiến nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý TSCĐ. Mặt khác, chi phí mua sắm, đầu tư cho TSCĐ lớn, quay vòng vốn chậm; để đảm bảo hiệu quả của việc đầu tư TSCĐ, kiểm toán nghiệp vụ TSCĐ sẽ đánh giá tính hiệu quả của việc đầu tư, định hướng cho đầu tư và nguồn sử dụng SVTH: Nguyễn Thị Thu Hằng_CQ56/22.04 6 Học viện Tài chính GVHD: TS. Ngô Như Vinh để đầu tư sao cho có hiệu quả cao nhất. Kiểm toán khoản mục TSCĐ không chỉ nhằm phát hiện các sai sót trong các nghiệp vụ liên quan đến TSCĐ mà còn nhằm mục đích góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý TSCĐ ở doanh nghiệp và tham chiếu cho các phần hành khác, từ đó đưa ra kết luận cho báo cáo tài chính.
Kiểm soát nội bộ đối với khoản mục tài sản cố định trong doanh nghiệp Hoạt động kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp đối với TSCĐ bao gồm các chính sách, thủ tục, quy trình kiểm soát do các nhà quản lý thiết kế nhằm đạt được mục tiêu kiểm soát nội bộ về TSCĐ. Nội dung kiểm soát nội bộ đối với TSCĐ tuân theo các bước công việc chủ yếu sau: - Xác định nhu cầu đầu tư và đưa ra quyết định đầu tư đối với TSCĐ: Việc xác định nhu cầu đầu tư và ra quyết định đầu tư đối với TSCĐ cần phải căn cứ vào kế hoạch đầu tư dài hạn cũng như nhu cầu thực tế của đơn vị, đồng thời phải được sự phê duyệt, phê chuẩn của Ban giám đốc. - Tổ chức tiếp nhận TSCĐ: Mục tiêu quan trọng nhất của giai đoạn này là đảm bảo các bộ phận sử dụng tiếp nhận được các TSCĐ theo đúng yêu cầu trong quá trình đầu tư, đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật và có chất lượng tốt. - Tổ chức quản lý và bảo quản TSCĐ về mặt hiện vật trong quá trình sử dụng: Việc quẩn lý TSCĐ phải được đảm bảo cả về số lượng và chất lượng đối với các TSCĐ, tránh những hỏng học, mất mát trong quá trình sử dụng, đồng thời TSCĐ khi bị hư hỏng cần được phát hiện kịp thời và có những biện pháp khắc phục và sửa chữa.
+ Các bộ phận sử dụng TSCĐ cần lập sổ theo dõi riêng các TSCĐ được giao nhằm mục đích khi tiến hành kiểm kê định kỳ hoặc đột xuất cần có sự đối chiếu giữa sổ TSCĐ tại phòng kế toán và sổ theo dõi TSCĐ tại các bộ phận. SVTH: Nguyễn Thị Thu Hằng_CQ56/22.04 7 Học viện Tài chính GVHD: TS. Ngô Như Vinh + Kế toán TSCĐ phối hợp cùng bộ phận sử dụng thực hiện kiểm kê TSCĐ theo định kỳ hoặc đột xuất khi có yêu cầu theo đúng trình tự, quy định của Nhà nước và đơn vị hướng dẫn về kiểm kê TSCĐ; đối chiếu thực tế kiểm kê với sổ TSCĐ để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp mất mát hư hỏng TSCĐ. Kết thúc quá trình kiểm kê cần lập Biên bản kiểm kê của từng bộ phận và báo cáo kết quả kiểm kê chung toàn đơn vị.
- Tổ chức quản lý và ghi nhận TSCĐ về mặt giá trị + Đối với việc ghi nhận TSCĐ: Sau khi TSCĐ được bàn giao cho bộ phận sử dụng và lập biên bản bàn giao, kế toán TSCĐ mở thẻ TSCĐ và ghi nhận TSCĐ vào sổ TSCĐ của đơn vị. Mỗi TSCĐ cần được lưu thành một bộ hồ sơ riêng biệt. Kế toán có trách nhiệm phân loại theo nhóm và theo từng bộ phận theo đúng quy định trong chuẩn mực và chế độ kế toán. + Đối với việc trích khấu hao TSCĐ: Mức trích lập khấu hao TSCĐ phải được phê duyệt thông qua việc phê duyệt thời gian sử dụng của TSCĐ trong biên bản bàn giao TSCĐ.
Thời gian sử dụng của TSCĐ được xác định căn cứ vào các quy định về chế độ sử dụng và trích khấu hao TSCĐ của Bộ Tài chính và các quy định khác liên quan trong từng thời kỳ. - Tổ chức ghi nhận các khoản nợ phải trả phát sinh trong quá trình đầu tư, mua sắm TSCĐ: TSCĐ sau khi mua về cần được hạch toán vào các sổ chi tiết và sổ tổng hợp có liên quan như nguyên giá TSCĐ, phải trả người bán,.Kế toán TSCĐ kiểm tra rà soát lại toàn bộ các nghiệp vụ có liên quan đến TSCĐ để đảm bảo quá trình hạch toán kế toán là đầy đủ và chính xác. - Xử lý và ghi sổ các khoản chi thanh toán tiền mua sắm, đầu tư TSCĐ: Kế toán TSCĐ thực hiện kiểm tra soát xét các chứng từ liên quan đến hoạt động đầu tư, mua sắm TSCĐ. Các chứng từ này phải được lập theo đúng quy định và đã được phê duyệt, khi đó kế toán TSCĐ tiến hành làm thủ tục thanh toán.
SVTH: Nguyễn Thị Thu Hằng_CQ56/22.04 8 Học viện Tài chính GVHD: TS. Ngô Như Vinh - Tổ chức xem xét, phê chuẩn và xử lý các nghiệp vụ thanh lý, nhượng bán TSCĐ. + Đối với sửa chữa TSCĐ: Kế hoạch sửa chữa TSCĐ hoặc các đề nghị sửa chữa ngoài kế hoạch cần được phê duyệt của Ban giám đốc.