CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CUNG CẤP DỊCH VỤ TRONG DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ 1. Cơ sở lý luận của kế toán cung cấp dịch vụ trong doanh nghiệp dịch vụ 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến kế toán cung cấp dịch vụ Theo giáo trình kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ - Trường Đại Học Thương Mại năm 2014: Cung cấp dịch vụ: Là quá trình thực hiện các dịch vụ đã thỏa thuận theo hợp đồng trong một hay nhiều kỳ kế toán cho khách hàng như: Cung cấp dịch vụ vận tải, dịch vụ du lịch, giáo dục, cho thuê TSCĐ theo phương thức cho thuê hoạt động cung,… Chi phí sản xuất dịch vụ: Thể hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa và hao phí khác phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp để tạo ra sản phẩm lao vụ và dịch vụ. Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”: Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền doanh nghiệp thu được hoặc sẽ thu được từ quá trình cung ứng và thực hiện dịch vụ. Bản chất của doanh thu cung cấp dịch vụ chỉ bao gồm giá trị lợi ích kinh tế đã nhận được và có thể nhận được từ các hoạt động dịch vụ thông thường, các khoản thu từ các hoạt động ngoài cung cấp dịch vụ được coi là thu nhập khác, các khoản thu hộ bên thứ ba không phải nguồn lợi kinh tế của doanh nghiệp, không làm tăng vốn chủ sở hữu thì không được coi là doanh thu cung cấp dịch vụ. Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. Trường hợp mua hàng nhiều lần mới đạt đến lượng hàng được hưởng chiết khấu thương mại thì khoản chiết khấu thương mại này được ghi giảm trừ vào giá bán trên hóa đơn lần cuối cùng.
Trường hợp khách hàng không tiếp tục sử dụng dịch vụ hoặc khi số chiết khấu thương mại được hưởng GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang 5 SVTH: Dương Thị Thúy Hằng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán lớn hơn số tiền cung cấp dịch vụ ghi trên hóa đơn lần cuối cùng thì doanh nghiệp phải ghi tiền chiết khấu thương mại trả cho khách hàng. Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua hàng do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị yếu. Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, trường hợp này xảy ra khi dịch vụ không được cung ứng hoặc không được khách hàng chấp thuận.
Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. Một số vấn đề lý thuyết liên quan đến kế toán cung cấp dịch vụ 1. Các phương thức cung cấp dịch vụ Phương thức cung cấp dịch vụ nội địa Cung ứng dịch vụ nội địa là phương thức cung cấp dịch vụ phổ biến nhất trong các doanh nghiệp dịch vụ hiện nay khi các dịch vụ được cung ứng và thực hiện ngay cho khách hàng trong nước. Đặc điểm của cung cấp dịch vụ nội địa là: Dịch vụ được luân chuyển ngay trong nước, thời gian luân chuyển nhanh và trình tự kế toán không quá phức tạp.
Dịch vụ thường được cung cấp với giá trị không quá lớn, giá bán biến động tùy thuộc vào khối lượng dịch vụ và phương thức thanh toán. Trong cung cấp dịch vụ nội địa thường gồm các phương thức sau: + Cung cấp dịch vụ trực tiếp: Theo hình thức này, dịch vụ được doanh nghiệp giao bán trực tiếp cho khách hàng tại địa điểmvà phương thức thanh toán do hai bên thỏa thuận. Dịch vụ được cung cấp một lần duy nhất, sau khi cung cấp dịch vụ cho khách hàng, đại diện khách hàng sẽ ký nhận vào chứng từ bán hàng và quyền sở hữu hoặc kiểm soát dịch vụ được chuyển giao cho khách hàng. Khi đó, dịch vụ được xác định là đã tiêu thụ.
+ Cung cấp dịch vụ nhiều kỳ: Hình thức này thường được áp dụng đối với những dịch vụ có giá trị lớn, dịch vụ gồm nhiều giai đoạn mới hoàn thành như: Dịch vụ chuyển giao công nghệ nghiên cứu; dịch vụ bảo hiểm tử kỳ; dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng hệ thống thông tin , quản trị mạng…Theo hình thức này, dịch vụ được GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang 6 SVTH: Dương Thị Thúy Hằng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán cung cấp nhiều lần theo định kỳ hoặc có biến động về thời điểm cung cấp, qua nhiều kỳ kế toán mới hoàn thành và thực hiện đầy đủ giá trị. + Cung cấp dịch vụ theo phương thức trả chậm, trả góp: Dịch vụ trả chậm, trả góp là một hình thức mua bán, giao dịch giữa nhà cung cấp dịch vụ và khách hàng tham gia sử dụng dịch vụ. Phương thức này thường được các doanh nghiệp dịch vụ sử dụng khi cung cấp dịch vụ có giá trị rất lớn, có tính rủi ro cao hoặc cung cấp cho các đối tượng là khách hàng có uy tín, khách hàng quen thuộc lâu năm của doanh nghiệp. Phương thức cung cấp dịch vụ ra nước ngoài Là phương thức cung cấp dịch vụ ra bên ngoài lãnh thổ của doanh nghiệp.
Dịch vụ được coi là cung cấp ra bên ngoài lãnh thổ trong trường hợp sau: Dịch vụ xuất cho thương nhân nước ngoài theo hợp đồng đã ký kết; dịch vụ được triển lãm sau đó bán thu bằng ngoại tệ; dịch vụ cung cấp cho du khách nước ngoài, việt kiều thu bằng ngoại tệ; dịch vụ cung cấp cho nước ngoài thông qua các hiệp định thương mại, nhân đạo, cứu trợ,…Đặc điểm nổi bật của phương thức này là chịu ảnh hưởng nhiều từ điều kiện địa lý, phương tiện vận chuyển, điều kiện và phương thức thanh toán trong từng thời kỳ. Các phương thức thanh toán Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người cung cấp dịch vụ ngay sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát dịch vụ bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản. Ở hình thức này, sự vận động của dịch vụ gắn liền với sự vận động của tiền tệ.
Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoản thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát về dịch vụ, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Ở hình thức này, sự vận động của dịch vụ và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian. Nội dung kế toán cung cấp dịch vụ trong doanh nghiệp dịch vụ 1. Kế toán cung cấp dịch vụ theo chuẩn mực kế toán Việt Nam 1.
Chuẩn mực kế toán số 14 – Doanh thu và thu nhập khác Chuẩn mực kế toán số 14 ban hành theo Quyết định 149/2001/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài Chính ngày 31/12/2001.TS Nguyễn Phú Giang 7 SVTH: Dương Thị Thúy Hằng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Thời điểm ghi nhận doanh thu Theo đoạn 10, 11, 13, 15, VAS 14 thì: Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả năm điều kiện sau: (1) DN đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua. Những rủi ro mà doanh nghiệp có thể gặp phải như: hàng hóa bị hư hỏng, kém phẩm chất, lạc hậu về mẫu mã và thị hiếu. Trường hợp DN vẫn còn chịu phần lớn rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa dưới nhiều hình thức khác nhau như: + Doanh nghiệp vẫn còn phải chịu trách nhiệm để đảm bảo cho tài sản được hoạt động bình thường mà không nằm trong các điều khoản bảo hành thông thường. + Việc thanh toán tiền hàng còn chưa chắc chắn vì còn phụ thuộc vào khách hàng.
+ Hàng hóa được giao còn chờ lắp đặt và việc lắp đặt đã được thỏa thuận rõ trong hợp đồng mà DN chưa hoàn thành. + Khi người mua có quyền hủy bỏ việc mua hàng vì một lý do nào đó được nêu trong hợp đồng mua bán và DN chưa chắc chắn về khả năng hàng bán có bị trả lại hay không. Những lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa là khoản tiền thu được từ việc bán hàng hóa hoặc lợi ích, thu nhập ước tính từ việc sử dụng hàng hóa. Khi DN đã chuyển giao phần lớn những rủi ro và lợi ích kể trên thì mới được ghi nhận doanh thu bán hàng (2) DN không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa.
Trong hầu hết các trường hợp thì thời điểm chuyển giao quyền sở hữu trùng với thời điểm chuyển quyền kiểm soát hàng hóa cho người mua. Tuy nhiên, trong một số trường hợp lại có sự tách rời hai quyền này như: Khi bán hàng trả góp, quyền quản lý và quyền kiểm soát đã được chuyển giao nhưng quyền sở hữu chưa được chuyển giao, điều này có nghĩa là phần lớn rủi ro và lợi ích của việc sở hữu hàng hóa gắn liền với quyền kiểm soát được chuyển giao cho người mua mặc dù quyền sở hữu hợp pháp vẫn thuộc về người bán. Người mua chỉ thực sự trở thành chủ sở hữu khi đã hoàn thành xong nghĩa vụ thanh toán.TS Nguyễn Phú Giang 8 SVTH: Dương Thị Thúy Hằng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán (3) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Doanh thu được ghi nhận khi doanh nghiệp xác định được giá trị tương đương của khoản đã thu hoặc sẽ thu được trong tương lai từ việc bán hàng hóa.
(4) DN đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. Doanh thu chỉ được ghi nhận khi đã tương đối chắc chắn rằng doanh nghiệp nhận được lợi ích từ các giao dịch. Điều này cũng phù hợp với “nguyên tắc thận trọng” của chuẩn mực 01: “Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế”. (5) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.