CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ VÀ TÍNH GIÁ THÀNH CÔNG TRÌNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán tập hợp chi phí xây dựng và tính giá thành công trình trong doanh nghiệp xây lắp 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm chi phí xây dựng và giá thành công trình trong doanh nghiệp xây lắp Chi phí xây dựng: Chi phí xây dựng của doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động xây lắp trong một thời kỳ nhất định. Chi phí của đơn vị xây lắp gồm chi phí sản xuất xây lắp và chi phí sản xuất ngoài xây lắp. Chi phí sản xuất xây lắp là toàn bộ các chi phí phát sinh trong lĩnh vực hoạt động sản xuất xây lắp. Nó là bộ phận cơ bản để hình thành giá thành sản phẩm xây lắp.
Chi phí sản xuất ngoài xây lắp là toàn bộ các chi phí sản xuất phát sinh trong lĩnh vực sản xuất ngoài xây lắp như: hoạt động sản xuất công nghiệp phụ trợ, hoạt động sản xuất nông nghiệp phụ trợ. Giá thành sản phẩm: Giá thành công trình xây lắp Giá thành công trình xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa bỏ ra để tiến hành sản xuất khối lượng sản phẩm, dịch vụ, lao vụ nhất định hoàn thành. Giá thành công trình xây lắp là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất, kết quả sử dụng các loại tài sản, vật tư, lao động, tiền vốn trong quá trình sản xuất cũng như các giải pháp kinh tế kỹ thuật mà doanh nghiệp đã thực hiện nhằm đạt được mục đích sản xuất được khối lượng sản phẩm nhiều nhất với chi phí thấp nhất và hạ giá thành. Giá thành công trình xây lắp gồm 4 khoản mục sau: - Khoản mục chi phí vật liệu.
- Khoản mục chi phí nhân công. - Khoản mục chi phí máy thi công. Nguyễn Thị Hồng Lam 4 SVTH: Trần Thị Oanh Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán - Khoản mục chi phí sản xuất chung 1.2 Phân loại chi phí xây lắp và tính giá thành công trình trong doanh nghiệp xây lắp a) Phân loại chi phí xây xây lắp Phân loại chi phí xây dựng Có nhiều cách phân loại chi phí xây lắp. Xuất phát từ mục đích, yêu cầu khác nhau của quản lý, chi phí sản xuất cũng được phân loại theo các tiêu thức khác nhau.
Có một số cách phân loại phổ biến như sau: Phân loại chi phí xây lắp theo nội dung kinh tế (yếu tố) -Yếu tố chi phí nguyên liệu, vật liệu bao gồm chi phí NVL chính, vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế và chi phí vật liệu khác sử dụng vào xây lắp. - Yếu tố chi phí tiền lương gồm có các khoản chi phí cho công nhân trực tiếp như: tiền lương, phụ cấp lương… - Yếu tố chi phí BHXH, BHYT, KPCĐ: các khoản trích theo lương của CNV tính vào chi phí. - Yếu tố chi phí khấu hao TSCĐ gồm toàn bộ chi phí khấu hao TSCĐ dùng vào hoạt động SXKD của doanh nghiệp. - Yếu tố chi phí dịch vụ mua ngoài gồm chi phí trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động SXKD của doanh nghiệp như: tiền điện, nước, điện thoại, … - Yếu tố chi phí khác bằng tiền là các khoản chi phí SXKD bằng tiền phát sinh trong quá trình SXKD của doanh nghiệp.
Phân loại chi phí xây dựng theo công dụng kinh tế có 4 khoản mục: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là chi phí của các vật liệu chính, vật liệu kết cấu, vật liệu phụ, vật liệu luân chuyển bán thành phẩm…và giá trị vật liệu luân chuyển tính vào chi phí trong kỳ tạo nên sản phẩm xây lắp. - Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm chi phí về tiền lương của công nhân trực tiếp xây lắp và tiền công thuê ngoài để thực hiện khối lượng xây lắp. - Chi phí sử dụng máy thi công: là chi phí sử dụng máy thi công để hoàn thành sản phẩm xây lắp bao gồm: + Chi phí nhân công. Nguyễn Thị Hồng Lam 5 SVTH: Trần Thị Oanh Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán + Chi phí vật liệu.
+ Chi phí dịch vụ sản xuất. + Chi phí khấu hao máy thi công. + Chi phí dịch vụ mua ngoài. + Chi phí bằng tiền khác để sử dụng máy thi công.
- Chi phí sản xuất chung: là những chi phí được dùng để quản lý và phục vụ cho quá trình sản xuất ra sản phẩm bao gồm: +Chi phí nhân viên phân xưởng. +Chi phí vật liệu. +Chi phí dụng cụ sản xuất. +Chi phí khấu hao TSCĐ.
+Chi phí dịch vụ mua ngoài như: điện, nước, điện thoại, sửa chữa TSCĐ… +Chi phí bằng tiền khác. Phân loại chi phí xây dựng theo mối quan hệ giữa chi phí và khối lượng công việc hoàn thành Theo cách phân loại này toàn bộ chi phí xây dựng chia làm hai loại: - Chi phí biến đổi (biến phí): là những chi phí có sự thay đổi về lượng tương đương tỷ lệ thuận với sự thay đổi khối lượng sản phẩm xấy lắp trong kỳ như: chi phí NVLTT, chi phí NCTT… - Chi phí cố định (định phí): là những chi phí không thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi khối lượng sản phẩm xây lắp trong mức độ nhất định như: chi phí khấu hao TSCĐ theo phương pháp bình quân, tiền lương bộ phận quản lý doanh nghiệp… - Hỗn hợp phí bao gồm cả hai yếu tố biến phí và định phí như chi phí điện thoại cố định, chi phí gia dịch. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí - Chi phí trực tiếp: là những chi phí có liên quan trực tiếp với quá trình xây dựng ra một loại sản phẩm, một công việc nhất định bao gồm nguyên vật liệu xây dựng, tiền lương công nhân sản xuất, khấu hao máy móc thiết bị thi công. - Chi phí gián tiếp: là những chi phí xây dựng có liên quan đến việc tạo ra nhiều loại sản phẩm, công trình nhiều công việc thường phát sinh ở bộ phận quản lý.
Vì vậy, kế toán phải phân bổ các đối tượng liên quan theo một tiêu thức thích hợp. Cách phân GVHD: TS. Nguyễn Thị Hồng Lam 6 SVTH: Trần Thị Oanh Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán loại chi phí này có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí cho các đối tượng một cách chính xác và hợp lý. Phân loại chi phí xây dựng theo nội dung cấu thành chi phí - Chi phí đơn nhất: là chi phí do một yếu tố chi phí duy nhất cấu thành như chi phí nguyên vật liệu chính, tiền lương công nhân xây lắp.
- Chi phí tổng hợp: là những chi phí bao gồm nhiều yếu tố khác nhau nhưng do cùng một công dụng như chi phí sản xuất chung. b) Phân loại giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp Xét theo thời điểm và nguồn số liệu -Giá thành kế hoạch: là giá thành công trình được xác định trên cơ sở chi phí xây dựng kế hoạch và số lượng kế hoạch. Việc tính giá thành do bộ phận kế hoạch của doanh nghiệp thực hiện và được tiến hành trước khi bắt đầu sản xuất, chế tạo sản phẩm. Giá thành kế hoạch được xác định theo công thức: Giá thành kế hoạch công tác xây lắp = Giá thành dự toán công tác xây lắp - Mức hạ giá thành kế hoạch (tính cho từng công trình, hạng mục công trình) - Giá thành dự toán: được xác định trước khi bắt đầu xây dựng.
Là hạn mức chi phí cao nhất mà đơn vị có thể chi ra để đảm bảo có lãi, là tiêu chuẩn để đơn vị xây lắp phấn đấu hạ giá thành thực tế và là căn cứ để chủ đầu tư thanh toán cho doanh nghiệp khối lượng hoàn thành đã nghiệm thu. Giá thành dự toán của từng công trình(hạng mục công trình )= Giá thành dự toán của từng công trình- hạng mục công trình - Lãi định mức Trong đó: Lãi định mức là số phần trăm trên giá thành xây lắp do Nhà Nước quy định đối với từng loại xây lắp khác nhau, từng sản phẩm xây lắp cụ thể. - Giá thành thực tế: Sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của tất cả chi phí sản xuất thực tế mà doanh nghiệp xây lắp đã bỏ ra để hoàn thành khối lượng xây dựng nhất định. Nó được xác định theo số liệu kế toán cung cấp.
Xét theo phạm vi phát sinh chi phí - Giá thành sản phẩm xây lắp là giá thành tính trên cơ sở toàn bộ chi phí liên quan đến quá trình xây lắp, chế tạo sản phẩm, gồm: chi phí NVLTT, chi phí NCTT, chi phí máy thi công, chi phí SX chung. Nguyễn Thị Hồng Lam 7 SVTH: Trần Thị Oanh Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán - Giá thành toàn bộ là giá thành tính trên cơ sở toàn bộ chi phí liên quan đến việc xây dựng và hoàn thành công trình, gồm: chi phí NVLTT, chi phí NCTT, chi phí máy thi công, chi phí sản xuấtchung và chi phí quản lý doanh nghiệp. c) Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Giữa chi phí xây dựng và giá thành công trình xây lắp có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất,xây lắp để tạo ra sản phẩm. Chúng đều giới hạn để tập hợp chi phí cho công tác quản lý, phân tích và kiểm tra giá thành.
- Giống nhau: Cả 2 cùng giống nhau về chất, cùng biểu hiện bằng tiền của lao động sống và lao động vật hóa. - Khác nhau: Chúng khác nhau về lượng. Chi phí sản xuất ,xây lắp gắn liền với một kỳ nhất định. Còn giá thành sản phẩm gắn với một loại sản phẩm, công trình, lao vụ nhất định.