CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1. Cơ sở lý luận về kế toán chi phí xây dựng công trình 1. Khái niệm về chi phí và chi phí xây dựng Khái niệm chi phí Chi phí là các hao phí về nguồn lực để i đạt được một hoặc những mục tiêu cụ thể.
Nói một cách khác, hay theo phân loại của kế toán tài chính thì đó là số tiền phải trả để thực hiện các hoạt động kinh tế như sản xuất, giao dịch, v. nhằm mua được các loại hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho quá trình sản xuất, kinh doanh. Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động thuật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc 1 chu kỳ kinh doanh nhất định (tháng, quý, năm). Thực chất chi phí bằng sự chuyển dịch vốn ,giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá ( sản phẩm, lao vụ, dịch vụ) Khái niệm chi phí xây dựng công trình Chi phí xây dựng công trình là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác mà các doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành hoạt động xây dựng trong một thời kỳ nhất định.
Một số lý thuyết cơ bản Phân loại chi phí xây dựng công trình - Phân loại theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là những chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, các cấu kiện hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành nên thực thể sản phẩm xây lắp (không kể vật liệu phục vụ cho máy móc thi công, phương tiện thi công và những vật liệu tính trong chi phí sản xuất chung). Giá trị vật liệu được hạch toán vào khoản mục này ngoài giá trị thực tế còn có cả chi phí thu mua, vận chuyển từ nơi mua về nơi nhập kho hoặc xuất thẳng đến chân công trình. Nguyên vật liệu sử dụng cho xây dựng hạng mục công trình nào phải được tính trực tiếp cho hạng mục công trình đó trên cơ sở chứng từ gốc theo số lượng thực tế đã sử dụng và theo giá xuất kho thực tế. Trường hợp nguyên vật liệu xuất dùng có liên GVHD: ThS Trần Mạnh Tường 4 SVTH: Thân Thị Kha Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiêm toán quan đến nhiều công trình, không thể tổ chức hạch toán riêng được thì kế toán phải phân bổ chi phí cho các công trình theo tiêu thức thích hợp như theo định mức tiêu hao, theo khối lượng thực hiện… Chi phí nhân công trực tiếp Chi phí nhân công trực tiếp là chi phí lao động trực tiếp tham gia vào quá trình hợp đồng xây dựng bao gồm cả khoản phải trả cho người lao động trong biên chế của doanh nghiệp và cho người lao động thuê ngoài (không bao gồm các khoản tính trích theo lương).
Bao gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương trả cho công nhân trực tiếp xây dựng. Chi phí sử dụng máy thi công Máy móc thi công là các loại máy phục vụ trực tiếp cho sản xuất xây lắp như máy trộn bê tông, cần trục, cần cẩu tháp, máy ủi, máy xúc,…Chi phí sử dụng máy thi công là những chi phí có liên quan trực tiếp đến việc sử dụng xe và máy thi công, bao gồm các loại nguyên, vật liệu xuất dùng cho máy thi công, tiền lương phải trả cho công nhân điều khiển và phục vụ máy thi công, khấu hao máy thi công, tiền thuê máy thi công, chi phí dịch vụ mua ngoài cho sử dụng máy thi công… Đối với trường hợp doanh nghiệp thực hiện việc xây lắp theo phương thức thi công hỗn hợp vừa thi công bằng thủ công vừa kết hợp thi công bằng máy, trong giá thành xây lắp còn có khoản mục chi phí sử dụng máy thi công. Chi phí sử dụng máy thi công gồm chi phí khấu hao máy thi công(MTC) , chi phí thường xuyên MTC, chi phí tiền lương chi trả công nhân điều khiển, phục vụ máy, chi phí sửa chữa lớn MTC và các chi phí khác của MTC Chi phí sản xuất chung Chi phí sản xuất chung là các chi phí trực tiếp khác (ngoài chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sử dụng máy thi công) và các chi phí về tổ chức, quản lý phục vụ sản xuất xây lắp, các chi phí có tính chất chung cho hoạt động xây lắp gắn liền với từng đơn vị thi công như tổ, đội, công trường thi công. - Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung của chi phí.
Theo cách phân loai này, chi phí xây dựng công trình đối với doanh nghiệp xây lắp được chia thành loại chi phí sau: GVHD: ThS Trần Mạnh Tường 5 SVTH: Thân Thị Kha Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiêm toán + Chi phí nguyên vật liệu: Là những chi phí nguyên vật liệu không phân biệt được trực tiếp hay gián tiếp như cát, sỏi, đất, sắt thép… + Chi phí sử dụng nhân công: Là những chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương. + Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả về các dịch vụ mua ngoài sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp như tiền điện, tiền nước, … + Chi phí khác bằng tiền - Phân loại chi phí theo mối quan hệ với sản lượng: + Chi phí bất biến (chi phí cố định): là những chi phí mà không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của doanh nghiệp. + Chi phí khả biến (chi phí biến đổi): là những chi phí thay đổi tỷ lệ với mức độ hoạt động của doanh nghiệp.
+ Chi phí hỗn hợp: Là các chi phí mang đặc điểm của cả chi phí cố định và chi phí biến đổi. Ở mức độ họat động nhất định chi phí hỗn hợp thể hiện các đặc điểm của chi phí cố định, khi mức độ hoạt động của doanh nghiệp vượt ngưỡng cho phép thì chi phí hỗn hợp lại thể hiện đặc điểm của chi phí biến đổi. Cách phân loại này giúp doanh nghiệp có thể biết được cách ứng xử của từng loại chi phí khi thay đổi mức độ họat động trong doanh nghiệp. Phương pháp này giúp doanh nghiệp xây dựng được định mức chi phí, xây dựng được các dự toán thu chi một cách hợp lý.
- Phân loại chi phí theo đối tượng tập hợp chi phí và phương pháp tập hợp chi phí: + Chi phí trực tiếp: là những khoản chi phí phát sinh được tập hợp trực tiếp cho một đối tượng tập hợp chi phí. + Chi phí gián tiếp: là loại chi phí liên quan đến nhiều đối tượng, do đó người ta phải tập hợp chung sau đó tiến hành phân bổ theo những tiêu thức thích hợp. Đối tượng tập hợp chi phí xây dựng công trình GVHD: ThS Trần Mạnh Tường 6 SVTH: Thân Thị Kha Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiêm toán Hoạt động xây dựng công trình được xem là hoạt động mang những đặc thù riêng đối với những công trình khác nhau ở những địa điểm khác nhau, thường có giá trị lớn, thời gian xây dựng lâu dài, có thể trực tiếp xây dựng hoặc vừa xây dựng vừa giao thầu lại, do đó đối tượng tập hợp chi phí xây dựng công trình xây dựng khá phức tạp. Đối tượng tập hợp CP xây dựng công trình là phạm vi, giới hạn mà CP xây dựng cần tập hợp.
Xuất phát từ đặc điểm hoạt động xây dựng, trình độ và yêu cầu quản lý xây dựng công trình mà đối tượng tập hợp chi phí thường là từng công trình, hạng mục công hoặc giai đoạn quy ước của hạng mục công trình có dự toán riêng, khối lượng xây dựng có thiết kế riêng, có điểm dừng kỹ thuật riêng. Trên thực tế các đơn vị xây dựng thường hạch toán chi phí theo công trình, hạng mục công trình. Kế toán chi phí xây dựng công trình theo CMKT và CĐKT hiện hành 1. Quy định về kế toán chi phí xây dựng công trình theo chuẩn mực kế toán Chức năng, nhiệm vụ của kế toán chi phí nói chung và kế toán chi phí xây dựng trong DNXD nói riêng là tập hợp toàn bộ chi phí phát sinh trong kỳ và tiến hành đo lường giá trị tiêu hao của nguồn lực đã sử dụng trong quá trình xây dựng công trình, phản hồi về tính hiệu quả của các công việc hoàn hành để kiểm soát hoạt động, xác định kết quả kinh doanh .Để đảm bảo nguyên tắc kế toán thì kế toán chi phí xây dựng công trình phải tuân thủ theo các chuẩn mực kế toán Việt Nam như VAS 01, VAS 02, VAS 04, VAS 15.
* Theo VAS 01 VAS 01 bao gồm những quy định và hướng dẫn về các nguyên tắc, yêu cầu kế toán cơ bản, các yếu tố và ghi nhận các yếu tố của BCTC của doanh nghiệp nhằm: Làm cơ sở xây dựng và hoàn thiện các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán cụ thể theo khuôn mẫu thống nhất. - Giúp cho DN ghi chép kế toán và lập BCTC theo các chuẩn mực kế toán, chê độ kế toán đã ban hành một cách thống nhất, xử lý các vấn đề chưa được quy định cụ thể đảm bảo các thông tin trên BCTC được phản ánh một cách trung thực và hợp lý. - Giúp người sử dụng BCTC hiểu và đánh giá thông tin tài chính được lập GVHD: ThS Trần Mạnh Tường 7 SVTH: Thân Thị Kha Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiêm toán phù hợp với các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán. Để ghi nhận chi phí xây dựng công trình đúng đủ và hợp lý cần tuân thủ các nội dung sau của VAS 01: - Nguyên tắc cơ sở dồn tích: Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh của DN liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền.
Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ánh tình hình tài chính DN trong quá khứ, hiện tại và tương lai. - Nguyên tắc giá gốc: Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc.