CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của chi phí sản xuất và giá thành công trình xây dựng 1. Khái niệm chi phí sản xuất và giá thành công trình xây dựng 1. Chi phí sản xuất Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 “Chuẩn mực chung”,Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Theo định nghĩa này, chi phí được xem xét theo từng kỳ kế toán và là các khoản mục trong báo cáo tài chính. Chi phí được ghi nhận, phản ánh theo những nguyên tắc nhất định. Định nghĩa này hoàn toàn phù hợp khi đứng trên góc độ của đối tượng sử dụng thông tin kế toán tài chính, chủ yếu là các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp. Theo giáo trình của Trường Đại học Thương Mại thì “Chi phí được hiểu là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, biểu hiện bằng tiền và tính cho một thời kỳ nhất định”.
Quan điểm này đã thể hiện rõ cho người đọc nói chung và người làm kế toán nói riêng biết được các bộ phận cấu thành của chi phí trong doanh nghiệp từ đó có những cách hạch toán chính xác và phù hợp nhất. Nội dung của chi phí theo quan điểm này có thể biểu hiện bằng công thức : a. Trong đó, C là hao phí lao động vật hóa – giá trị của tư liệu sản xuất tiêu hao như khấu hao TSCĐ, chi phí vật liệu, công cụ, dụng cụ…. V là hao phí lao động sống như chi phí về tiền lương, tiền công phải trả cho người lao động tham gia vào quá trình hoạt động kinh doanh; M là một phần giá trị mới sáng tạo ra như các khoản trích theo lương như BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ, các khoản thuế có tính chất chi phí như thuế tài nguyên, thuế môn bài, thuế đất, chi phí lãi vay.
9 Tóm lại, các quan điểm về chi phí trong doanh nghiệp đều thể hiện bản chất của chi phí là khoản phí tổn đã phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một công trình, dịch vụ nhất định. Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp của ba yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Đồng thời, quá trình sản xuất sản phẩm cũng là quá trình tiêu hao của chính bản thân các yếu tố trên.Điều đó có nghĩa là để tiến hành sản xuất, người sản xuất phải bỏ ra chi phí về thùlao lao động, về tư liệu lao động và đối tượng lao động. Như vậy, chi phí sản xuất chính là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các chi phí về lao động sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành sản xuất công trình tính cho một kỳ nhấtđịnh.
Cũng như các ngành sản xuất khác, quá trình sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng làquá trình biến đổicủa vật liệu xây dựng thành sản phẩm dưới tác động của máy móc thiết bị cùng sức lao động của công nhân. Như vậy, chi phí sản xuất xây dựng là toàn bộ chi phí về lao động sống và lao động vật hoá phát sinh trong quá trình thi công xây dựng công trình hoặc hạng mục công trình và tính cho một thời kỳ nhấtđịnh.Trong đó, chi phí nhân công trực tiếp chính là biểu hiện bằng tiền củalao động sống, chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công… là biểu hiện bằng tiền của lao động vật hoá. Chi phí liên quan trực tiếp đến từng công trình xây dựng bao gồm: Chi phí nhân công tại công trường, bao gồm cả chi phí giám sát công trình; chi phí nguyên liệu, vật liệu, bao gồm cả thiết bị cho công trình; khấu hao máy móc, thiết bị và các TSCĐ khác sử dụng để thực hiện hợp đồng; chi phí vận chuyển, dựng đặt, tháo dỡ máy móc, thiết bị và nguyên liệu, vật liệu đến và đi khỏi công trình; chi phí thuê nhà xưởng, máy móc, thiết bị để thực hiện hợp đồng; chi phí thiết kế và trợ giúp kỹ thuật liên quan trực tiếp đến hợp đồng; chi phí dự tính để sửa chữa và bảo hành công trình; các chi phí liên quan trực tiếp khác. Chi phí liên quan trực tiếp của từng công trình xây dựng sẽ được giảm khi có các khoản thu nhập khác không bao gồm trong doanh thu của hợp đồng.
Ví dụ: Các khoản thu từ việc bán nguyên liệu, vật liệu thừa, thu thanh lý máy móc, thiết bị thi công khi kết thúc hợp đồng. 10 Chi phí chung liên quan đến các công trình xây dựng và có thể phân bổ cho từng công trình xây dựng, bao gồm: Chi phí bảo hiểm, chi phí thiết kế và trợ giúp kỹ thuật không liên quan trực tiếp đến một công trình xây dựng cụ thể, chi phí quản lý chung trong xây dựng. * Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm nhiều loại, nhiều nội dung khác nhau. Để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra cổ phần cũng như phục vụ cho việc ra các quyết định kinh doanh, chi phí sản xuất kinh doanh cần phải được phân loại theo những tiêu thức phù hợp.
Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo hoạt động và công dụng kinh tế - Chi phí hoạt động chính và phụ: bao gồm chi phí tạo ra doanh thu bán hàng của hoạt động sản xuất kinh doanh. Các khoản chi phí này được chia thành chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất. Chi phí sản xuất: là toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến chế tạo công trình, lao vụ, dịch vụ trong 1 kỳ, biểu hiện bằng tiền. Chi phí sản xuất gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung.
Chi phí ngoài sản xuất: gồm các chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Chi phí khác: là các khoản chi phí liên quan đến các hoạt động ngoài sản xuất kinh doanh chức năng của doanh nghiệp. Chi phí khác, bao gồm chi phí hoạt động tài chính, chi phí khác Phân loại theo cách này, giúp cho doanh nghiệp thấy được công dụng của từng loại chi phí, từ đó có định hướng phấn đấu hạ thấp chi phí riêng từng loại nhằm phục vụ cho yêu cầu quản lý chi phí theo định mức. Ngoài ra, kết quả thu được còn giúp cho việc phân tích tình hình hoàn thiện kế hoạch giá thành, làm tài liệu tham khảo cho công tác lập định mức chi phí và lập kế hoạch giá thành cho kỳ sau.
Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh ở doanh nghiệp 11 Nghiên cứu chi phí theo ý nghĩa đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh thì toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành chi phí ban đầu và chi phí luân chuyển nội bộ. - Chi phí ban đầu: là các chi phí mà doanh nghiệp phải lo liệu, mua sắm, chuẩn bị từ trước để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh. Chi phí ban đầu bao gồm chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền. - Chi phí luân chuyển nội bộ: là các chi phí phát sinh trong quá trình phân công và hợp tác lao động trong doanh nghiệp Phân loại theo yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh có ý nghĩa quan trọng đối với quản lý vĩ mô cũng như đối với quản trị doanh nghiệp.
Chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố đầu vào là cơ sở để lập và kiểm tra việc thực hiện dự toán chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố, lập kế hoạch cân đối trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân, cũng như ở từng doanh nghiệp; là cơ sở xác định mức tiêu hao vật chất, tính thu nhập quốc dân cho ngành, toàn bộ nền kinh tế. Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo mối quan hệ của chi phí với các khoản mục trên Báo cáo tài chính Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất kinh doanh chia thành chi phí sản xuất và chi phí thời kỳ. - Chi phí sản xuất: là những khoản chi phí gắn liền với quá trình sản xuất công trình hay quá trình mua hàng hoá để bán. Đối với doanh nghiệp sản xuất, gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung.
- Chi phí thời kỳ: là các khoản chi phí để phục vụ cho hoạt động kinh doanh, không tạo nên giá trị hàng tồn kho mà ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận trong kỳ mà chúng phát sinh. Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo khái niệm quy nạp chi phí vào các đối tượng kế toán chi phí (theo phương pháp quy nạp) Theo tiêu thức này chi phí sản xuất kinh doanh chia thành 2 loại: - Chi phí trực tiếp: là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng kế toán tập hợp chi phí; 12 - Chi phí gián tiếp: là chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí khác nhau nên không thể quy nạp trực tiếp được mà phải tập hợp, quy nạp cho từng doanh thu theo phương pháp phân bổ gián tiếp. Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo mối quan hệ với quy trình công nghệ sản xuất công trình và quá trình kinh doanh. Theo tiêu thức này chi phí bao gồm: - Chi phí cơ bản: là chi phí liên quan trực tiếp đến quy trình công nghệ chế tạo công trình; - Chi phí chung: là chi phí liên quan đến phục vụ và quản lý sản xuất có tính chất chung.