CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản về hiệu quả kinh doanh Theo Điều 4 Luật doanh nghiệp số 59/2020/QH14 “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận” ta có thể khẳng định rằng mọi hoạt động doanh nghiệp tiến hành đều hướng tới mục đích sinh lợi, điều các doanh nghiệp quan tâm chính là vấn đề hiệu quả kinh doanh. Theo Giáo trình Phân Tích Kinh Doanh (Chủ biên: GS.TS Nguyễn Văn Công (2013) - NXB Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội) “Hoạt động kinh doanh là hoạt động tạo ra doanh thu và lợi nhuận chủ yếu của doanh nghiệp.
Thuộc hoạt động kinh doanh bao gồm các hoạt động sản xuất, hoạt động thương mại, hoạt động dịch vụ mà doanh nghiệp tiến hành (kể cả hoạt động đầu tư chứng khoán và công cụ nợ phục vụ cho mục đích thương mại – mua vào để bán)”. Hiệu quả là tiêu chuẩn chủ yếu đánh giá mọi hoạt động kinh tế xã hội, là phạm trù có vai trò đặc biệt và có ý nghĩa to lớn trong quản lý kinh tế cũng như trong khoa học kinh tế. Hiệu quả là chỉ tiêu kinh tế xã hội tổng hợp dùng để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn của con người ở mọi lĩnh vực và mọi thời điểm. Chỉ tiêu hiệu quả là quan hệ so sánh giữa chi phí bỏ ra và hiệu quả thu về trong hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định.
Chỉ tiêu hiệu quả được phân loại thành các chỉ tiêu khác nhau, có thể kể ra đây một vài chỉ tiêu mang tính chất đại diện. Thứ nhất là chỉ tiêu hiệu quả kinh tế là một trường hợp đặc biệt của chỉ tiêu hiệu quả, dựa trên chi phí đã bỏ ra để thu lại kết quả. Hiệu quả kinh tế là hệ số giữa kết quả thu về phản ánh tổng thể kết quả như: doanh thu, lợi nhuận, giá trị sản lượng… Xét trên quy mô vi mô của từng doanh nghiệp, hiệu quả kinh tế được biểu hiện qua phạm trù hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu phản 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ánh đầy đủ các mặt của cả quả trình sản xuất kinh doanh như: kết quả kinh doanh, trình độ sản xuất và quản lý, trình độ sử dụng yếu tố đầu vào… Thứ hai là chỉ tiêu hiệu quả chính trị xã hội là phạm trù phản ánh trình độ các nguồn lực sản xuất xã hội được sử dụng để giải quyết những yêu cầu của xã hội và đạt được các mục tiêu chính trị xã hội nhất định.
Đây là chỉ tiêu đánh giá trình độ phát triển của nền kinh tế-xã hội với các mặt trình độ tổ chức sản xuất, trình độ quản lý, mức sống bình quân… Để phát triển đất nước một cách toàn diện và bền vững Đảng và nhà nước đã có những chính sách cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo tiền đề cho việc kết hợp hài hòa các lợi ích chính trị, kinh tế và xã hội nhằm thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển. Qua khái niệm hoạt động kinh doanh, quan điểm hiệu quả ta mới chỉ thấy đó chỉ là một phạm trù kinh tế cơ bản còn hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện sự tập trung, phát triển theo chiều sâu, nó phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu kinh doanh nhất định. Chỉ các doanh nghiệp kinh doanh mới nhằm vào mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và vì thế mới cần đánh giá hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh gắn liền với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, do đó các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ xem xét và đưa ra các định nghĩa khác nhau.
Dưới đây là một số quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh doanh: Quan điểm thứ nhất, theo nhà kinh tế học người Anh, Adam Smith, cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa”. Theo quan điểm này, Adam Smith đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu sản xuất kinh doanh. Quan điểm thứ hai, cho rằng “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất” (GS.TS Nguyễn Văn Công, 2013). Hiệu quả kinh doanh khác với kết quả kinh doanh và có mối quan hệ chặt chẽ với kết quả kinh doanh.
Như vậy, từ những quan điểm trên ta có thể rút ra được khái niệm về hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh là đại lượng so sánh: So sánh giữa đầu vào và đầu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ra, so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và kết quả kinh doanh thu được; là thước đo quan trọng của tăng trưởng kinh tế và là nền tảng cơ bản để đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả kinh doanh được hiểu là làm cho các chỉ tiêu đo lường hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp tăng lên thường xuyên và mức độ đạt được các mục tiêu định tính theo hướng tích cực. Hiệu quả kinh doanh thực chất là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra khi sử dụng các yếu tố đầu vào và có tính đến các mục tiêu của doanh nghiệp.
Công thức xác định: H = K/ C Trong đó: H: HQKD K: kết quả kinh doanh đạt được, được đo bằng các chỉ tiêu như: giá trị tổng sản lượng, doanh thu, lợi nhuận. C: chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào, bao gồm: lao động, tiền lương, chi phí NVL, chi phí giá vốn, chi phí bán hàng, vốn cố định, chi phí quản lý, vốn lưu động… 1. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Trên thực tế, khái niệm hiệu quả kinh doanh đã phản ánh phần nào bản chất của hiệu quả kinh doanh trong hoạt động kinh doanh. Nó là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất (lao động, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, vốn) trong quá trình tiến hành các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là nhằm đạt được mục tiêu cuối cùng - mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
Nâng cao hiệu quả kinh doanh là việc doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động và tiết kiệm chi phí nguồn lực, góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội nói chung và doanh nghiệp nói riêng. Vì vậy, để đạt được mục tiêu kinh doanh, doanh nghiệp cần quan tâm đến các điều kiện, quy luật nâng cao năng suất lao động và quy luật tiết kiệm thời gian và chi phí. Kết quả hoạt động kinh doanh là những gì doanh nghiệp đạt được sau một quá trình kinh doanh nhất định, kết quả đạt được là mục tiêu cần thiết của doanh nghiệp, nó có thể là đại lượng đo lường được như: số lượng sản phẩm tiêu thụ, doanh thu, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lợi nhuận, chi phí, … và cũng có thể là các đại lượng phản ánh các khía cạnh định tính như: uy tín và thương hiệu doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm, dịch vụ… Như vậy, kết quả bao giờ cũng là mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ so sánh chi phí mà chủ thể kinh tế phải bỏ ra so với kết quả kinh doanh mà chủ thể kinh tế đó thu được, còn kết quả kinh doanh là phương tiện, yếu tố để tính toán và phân tích hiệu quả.
Việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là phải đạt kết quả tối đa với chi phí tối thiểu, hay đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngược lại đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu. Sự cần thiết phải tính và nâng cao hiệu quả kinh doanh 1. Sự cần thiết phải tính hiệu quả kinh doanh Mục đích của mỗi doanh nghiệp về việc nâng cao hiệu quả kinh doanh chính là dẫn đến mục tiêu cuối cùng – tối đa hóa lợi nhuận kinh doanh. Trong điều kiện thị trường hiện nay, để tồn tại và phát triển đòi hỏi các doanh nghiệp kinh doanh phải có lợi nhuận.
Để đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận doanh nghiệp cần có những chỉ tiêu nhất định để đánh giá tính hiệu quả đã đạt được. Như vậy, cần nắm bắt được các nhân tố ảnh hưởng, mức độ của từng nhân tố đến kết quả kinh doanh, đánh giá từng bộ phận và nguồn lực nào đã sử dụng có hiệu quả và chưa có hiệu quả, phân tích các nguyên nhân và các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả đó. Từ đó, doanh nghiệp có cơ sở để hình thành các giải pháp cần thiết: Điều chỉnh chiến lược kinh doanh đúng đắn, phù hợp với thị trường, điều chỉnh phân bổ và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả, phối hợp tốt các nguồn lực để liên tục tăng hiệu quả. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả kinh doanh Trong bối cảnh toàn cầu hoá như hiện nay, môi trường hoạt động kinh doanh ngày càng được mở rộng.
Điều đó có nghĩa là cơ hội kinh doanh rất lớn nhưng những thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt cũng không nhỏ. Tất cả các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả hoạt động của mình mới có thể tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Điều đó giúp doanh nghiệp trước tiên là tồn tại, đứng vững và phát triển. Trong một môi trường mà các doanh nghiệp khác đều có mục tiêu cao nhất là 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nâng cao hiệu quả kinh doanh, mà doanh nghiệp mình lại không nâng cao hiệu quả kinh doanh, điều đó đồng nghĩa với việc đã tự loại mình ra khỏi thương trường.
- Đối với xã hội Hiệu quả kinh doanh là động lực phát triển đối với toàn bộ nền kinh tế nói chung. Lợi nhuận của doanh nghiệp sau hoạt động kinh doanh không được thu về hết mà cần phải đóng một phần cho nhà nước. Nhà nước thông qua các chỉ tiêu lợi nhuận kinh tế để đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp bằng nhiều công cụ trong đó có thuế.