Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, tập trung các ngồn tiết kiệm để phân phối lại cho những ai muốn sử dụng các nguồn tiết kiệm đó theo giá mà người sử dụng sẵn sàng trả và theo phán đoán của thị trường về khả năng sinh lời từ các dự án của người sử dụng, qua đó thay đổi các chủ thể nắm giữ chứng khoán. Các chứng khoán mua bán trên TTCK có thể đem lại thu nhập cho người nắm giữ nó sau một thời gian nhất định và được lưu thông trên thị trường chứng khoán theo giá cả thị trường. Có thể nói, TTCK là nơi mua bán các quyền sở hữu về tư bản, là hình thức phát triển cao của nền sản xuất hàng hóa (Giáo trình những vấn đề cơ bản về chứng khoán và thị trường chứng khoán, TS. Đào Lê Minh).
Việc mua bán các chứng khoán thường được thực hiện chủ yếu tại Sở giao dịch chứng khoán, một phần ở các công ty môi giới hay còn gọi là công ty chứng khoán. Công ty chứng khoán là tổ chức hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực chứng khoán thông qua việc thực hiện một hoặc vài dịch vụ chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận (Giáo trình nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS. Theo Quyết định số 27/2007/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính về quy chế tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán thì “Công ty chứng khoán là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán”. Các CTCK thường thực hiện hoạt động môi giới và đại diện thực hiện giao dịch chứng khoán cho khách hàng.
Với lợi thế về thông tin, các CTCK giúp cho người mua và người bán dễ dàng gặp nhau, thực hiện tư vấn đầu tư, đồng thời thay mặt khách hàng thực hiện các giao dịch. Một số CTCK thực hiện hoạt động tạo lập thị trường cho các chứng khoán. Trong hoạt động này, họ đồng thời đảm nhận vai trò môi giới và thực hiện hoạt động tự doanh chứng khoán. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đặc điểm của công ty chứng khoán 1.
Trung gian tài chính Trung gian tài chính là tổ chức tài chính thực hiện chức năng dẫn vốn từ người có vốn tới người cần vốn. Chức năng dẫn vốn không thực hiện trực tiếp giữa người cần vốn và người có vốn như ở thị trường mà thông qua bên thứ ba, đó chính là các tổ chức tài chính gián tiếp hay các tổ chức tài chính trung gian. CTCK có nhiệm vụ đại diện thu xếp các giao dịch cho khách hàng và hưởng hoa hồng trong mỗi lần giao dịch giữa các bên, là người trung gian mua bán chứng khoán nợ, chứng khoán vốn, chứng quyền, bảo chứng phiếu và hợp đồng quyền chọn, thực hiện các lệnh mua bán chứng khoán tại sàn giao dịch. Chứng khoán và tiền được lưu chuyển qua lại từ khách bán sang khách mua.
Cơ sở vật chất kỹ thuật, nhân sự và vốn Để được cấp giấy phép kinh doanh chứng khoán, đầu tiên CTCK phải có trụ sở làm việc đảm bảo cho hoạt động kinh doanh chứng khoán, có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật, trang thiết bị văn phòng phù hợp với quy trình nghiệp vụ về hoạt động kinh doanh chứng khoán. Đặc biệt, CTCK phải có hệ thống công nghệ hiện đại phục vụ cho quá trình truyền lệnh của khách hàng, thông báo kết quả giao dịch cũng như giúp khách hàng kiểm tra số dư tài khoản hoặc tra cứu, tìm kiếm thông tin. Về nhân sự, các công ty chứng khoán cần có đội ngũ nhân viên cũng như ban lãnh dạo phải là người có trình độ nhất định vì hoạt động kinh doanh chứng khoán là một lĩnh vực có nghiệp vụ phức tạp, có độ rủi ro cao và có ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế xã hội. Tổng giám đốc, Phó giám đốc, các nhân viên kinh doanh của CTCK phải là những người có tư cách đạo đức nghề nghiệp và phải đáp ứng đầy đủ điều kiện để được cấp chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán do UBCKNN cấp.
Đặc biệt đội ngũ lãnh đạo cần phải có kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán ít nhất 3 năm và có kinh nghiệm quản lý tối thiểu 3 năm, có trình độ quản lý, không vi phạm pháp luật, có Chứng chỉ hành nghề phân tíc tài chính hoặc Chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ. Về vốn, CTCK muốn thành lập phải có vốn đã góp tại thời điểm thành lập công ty tối thiểu bằng mức vốn pháp định theo từng loại hình kinh doanh mà 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luật pháp quy định. Quy định về mức pháp định để thành lập công ty chứng khoán thay đổi tùy thuộc vào quy định trong từng thời kỳ. Sự khác biệt của công ty chứng khoán Không như công ty hoạt động trong các lĩnh vực khác, công ty chứng khoán là một tổ chức kinh doanh hoạt động bị kiểm soát.
Hoạt động tự doanh hiện nay được xem là một trong những hoạt động quan trọng nhất của các CTCK tại Việt Nam. Tuy nhiên nghiệp vụ tự doanh và môi giới chứng khoán rất dễ xảy ra xung đột về lợi ích nên các nước thường quy định các công ty chứng khoán phải tổ chức thực hiện hai nghiệp vụ ở hai bộ phận riêng biệt nếu công ty chưng khoán đó thực hiện cả hai nghiệp vụ. Công ty kinh doanh mua bán theo nguyên tắc ưu tiên cho khách hàng trước, rồi tính đến mình sau, những giao dịch của CTCK mà thanh toán bằng tiền của khách hàng bị cấm tuyệt đối. Hoạt động kinh doanh của công ty được kiểm soát chặt chẽ bởi các cơ quan của Nhà nước và Hiệp hội chứng khoán (Giáo trình nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS.3 Vai trò của công ty chứng khoán Các công ty chứng khoán là các tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng.
Nhờ các công ty chứng khoán mà cổ phiếu trái phiếu lưu thông mạnh mẽ trên thị trường chứng khoán, nhờ đó một lượng vốn lớn được đưa vào đầu tư từ việc tập hợp những nguồn vốn riêng lẻ trong công chúng. Đối với thị trường chứng khoán CTCK là đơn vị trung gian nhưng cũng là đơn vị và thành phần không thể thiếu để cấu thành nên thị trường chứng khoán. Công ty chứng khoán là những thành viên chủ chốt của thị trường chứng khoán, thể hiện hai vai trò chính Thứ nhất, CTCK góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định nhưng để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các CTCK vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán.
Các công ty chứng khoán còn thể hiện vai trò lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường. Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi ích của chính mình, nhiều công ty đã giành một tỷ lệ nhất định các giao dịch để thực hiện vai trò bình ổn thị trường. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, CTCK góp phần làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính. Do thực hiện các hoạt động như bảo lãnh phát hành, chứng khoán hoá trên thị trường cấp 1 các CTCK không những huy động một lượng vốn lớn đưa vào sản xuất kinh doanh cho nhà phát hành mà còn làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính được đầu tư vì các chứng khoán qua đợt phát hành sẽ dược mua bán giao dịch trên thị trường cấp 2.
Việc này làm giảm rủi ro, tạo tâm lý an toàn cho người đầu tư. Trên thị trường cấp 2, các công ty chứng khoán thực hiện các giao dịch mua và bán giúp người đầu tư chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại. Đối với tổ chức phát hành Các CTCK có vai trò tạo ra cơ chế huy động vốn phục vụ các nhà phát hành thông qua hoạt động đại lý phát hành, bảo lãnh phát hành. Để thực hiện điều này, các doanh nghiệp sẽ được nhân viên môi giới chứng khoán tư vấn, tìm kiếm khách hàng nhàn rỗi có nhu cầu đầu tư vào các công cụ trên thị trường cũng như bảo lãnh quá trình phát hành chứng khoán.
CTCK giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán và phân phối chứng khoán. Với đội ngũ tư vấn đầu tư và môi giới chuyên nghiệp, thông tin về tổ chức phát hành sẽ được phân tích và cung cấp cho các nhà đầu tư một cách nhanh chóng, đầy đủ và chi tiết. Đối với nhà đầu tư Để có thể giao dịch trên TTCK, nhà đầu tư phải có tài khoản giao dịch chứng khoán được mở tại các công ty chứng khoán. Trên TTCK sự biến động thường xuyên của giá cả cũng như mức độ rủi ro cao sẽ làm những nhà đầu tư tốn kém chi phí, công sức và thời gian tìm hiểu trước ki quyết định đầu tư, đặc biệt là những người mới tham gia thị trường vẫn chưa có nhiều kinh nghiệm và kiến thức để thực hiện giao dịch hiệu quả.
Thông qua các hoạt động như môi giới, tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư với đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn cao và uy tín nghề nghiệp, công ty chứng khoán có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch, giúp các nhà đầu tư sử dụng các khoản đầu tư một cách hiệu quả. Ngoài ra CTCK còn giúp chuyển chứng khoán thành tiền mặt, giúp các nhà đầu tư chịu ít rủi ro và thiệt hại nhất khi tiến hành đầu tư.4 Các nghiệp vụ chính của công ty chứng khoán 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là một hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán, trong đó công ty chứng khoán đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán hay thị trường OTC mà chính khách hàng sẽ phải chịu trách nhiệm với kết quả giao dịch đó. Môi giới thực hiện giao dịch theo lệnh của khách hàng để hưởng phí hoa hồng, họ không phải chịu trách nhiệm từ hoạt động giao dịch đó, tiền hoa hồng môi giới thường được tính phần trăm trên tổng giá trị của một giao dịch.