CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN TSCĐ TRONG KIỂM TOÁN BCTC 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHOẢN MỤC TSCĐ 1.1 Khái niệm về TSCĐ TSCĐ là những tư liệu lao động chủ yếu, thỏa mãn các tiêu chuẩn ghi nhận của TSCĐ tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh, gồm cả những TSCĐ có hình thái vật chất và những TSCĐ không có hình thái vật chất được quy định theo chế độ kế toán hiện hành, cho đến thời điểm hiện tại là thông tư 45.2013 của BTC ban hành ngày ngày 25/4/2013. TSCĐ hữu hình Tài sản cố định theo chuẩn mực Kế toán Việt Nam 04 là những tài sản có hình thái vật chất do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ hữu hình. Các tài sản được ghi nhận là TSCĐ hữu hình phải thỏa mãn đồng thời tất cả bốn (4) tiêu chuẩn ghi nhận sau: Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; Nguyên giá tài sản đó phải được xác định một cách đáng tin cậy; Thời gian sử dụng ước tính trên một năm; Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành. Theo điều 3 thông tư 45.2013 của BTC ban hành ngày 25/4/2013 quy định tiêu chuẩn ghi nhận của TSCĐ phải có giá trị từ 30 triệu đồng trở lên (bắt đầu áp dụng cho năm tài chính 2013).
TSCĐ vô hình Tài sản cố định vô hình, theo chuẩn mực kế toán Việt Nam 04, là tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ vô hình. Tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ vô hình: Nguyễn Thị Hằng Lớp: CQ48/22.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 GVHD: GS.TS Ngô Thế Chi Một tài sản vô hình được ghi nhận là TSCĐ vô hình phải thỏa mãn đồng thời: Định nghĩa về TSCĐ vô hình; Bốn tiêu chuẩn ghi nhận sau: - Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai do tài sản đó mang lại; - Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy; - Thời gian sử dụng ước tính trên một năm; - Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định hiện hành. TSCĐ thuê tài chính TSCĐ thuê tài chính: là những tài sản cố định mà doanh nghiệp thuê của công ty cho thuê tài chính. Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê tài chính.
Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng thuê tài chính ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng.2 Đặc điểm của TSCĐ ảnh hưởng đến công tác kiểm toán 1.1 Đặc điểm của TSCĐ TSCĐ có giá trị lớn và thời gian sử dụng lâu dài, chúng tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và chỉ khi nào hết thời gian sử dụng hoặc không còn có lợi ích về kinh tế thì mới phải thay đổi. TSCĐ hầu như không thay đổi về hình thái vật chất bên ngoài và đặc tính sử dụng ban đầu trong quá trình tồn tại và hoạt động. TSCĐ phản ánh năng lực sản xuất hiện có và trình độ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào hoạt động của đơn vị. TSCĐ là một trong các yếu tố quan trọng tạo khả năng tăng trưởng bền vững, tăng năng suất lao động, từ đó giảm chi phí hạ giá thành của sản phẩm dịch vụ.
TSCĐ là những tài sản sử dụng cho mục đích sản xuất kinh doanh chứ không phải để bán và trong quá trình sử dụng TSCĐ bị hao mòn dần. Giá trị hao mòn được dịch chuyển từng phần vào giá trị sản phẩm sản xuất ra, chúng được xem như là một yếu tố chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và được bù đắp khi doanh nghiệp tiêu thụ được sẩm phẩm. Nguyễn Thị Hằng Lớp: CQ48/22.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 GVHD: GS.TS Ngô Thế Chi 1.2 Những ảnh hưởng của đặc điểm TSCĐ đến kiểm toán BCTC Đặc điểm chủ yếu và cơ bản của TSCĐ chi phối đến công tác kiểm toán là TSCĐ thường có giá trị lớn trong tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp, quá trình mua sắm và trang bị TSCĐ trong các doanh nghiệp thường không nhiều và diễn ra không đều đặn, thường nó được thực hiện theo một quy trình có sự kiểm soát tương đối chặt chẽ của các doanh nghiệp. TSCĐ thường có thời gian sử dụng lâu dài, thời gian quản lý các tài sản này tại doanh nghiệp thường lớn.
Trong quá trình sử dụng, doanh nghiệp phải trích khấu hao các tài sản này, việc áp dụng một chính sách khấu hao hợp lý ảnh hưởng rất nhiều đến mức độ trung thực và hợp lý của các thông tin liên quan đến TSCĐ trên các BCTC. Mặt khác trong quá trình sử dụng TSCĐ có thể được nâng cấp và sửa chữa, điều đó cũng có thể ảnh hưởng đến các thông tin có liên quan đến TSCĐ trên các BCTC. TSCĐ là một bộ phận cấu thành Bảng Cân đối kế toán, phần Tài sản, có mối quan hệ chặt chẽ với các khoản mục khác. Các thông tin chủ yếu liên quan đến TSCĐ bao gồm các thông tin về nguyên giá, giá trị hao mòn, các khoản chi phí có liên quan đến TSCĐ như chi phí khấu hao trong chi phí sản xuất kinh doanh, từ đó tác động đến các chỉ tiêu lợi nhuận, chi phí và kết quả kinh doanh được tổng hợp và trình bày trong các BCTC hàng năm của đơn vị.
Với vai trò và đặc điểm của TSCĐ như đã trình bày ở trên, kiểm toán TSCĐ có vai trò quan trọng trong kiểm toán BCTC. Thông qua kiểm toán, KTV có thể xem xét, đánh giá việc đầu tư quản lý, sử dụng TSCĐ và đưa ra kiến nghị giúp cho doanh nghiệp cải tiến nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý TSCĐ. Mặt khác, chi phí mua sắm, đầu tư cho TSCĐ lớn, quay vòng vốn chậm; để đảm bảo hiệu quả của việc đầu tư TSCĐ, kiểm toán nghiệp vụ TSCĐ sẽ đánh giá tính hiệu quả của việc đầu tư, định hướng cho đầu tư và nguồn sử dụng để đầu tư sao cho có hiệu quả cao nhất. Kiểm toán khoản mục TSCĐ không chỉ nhằm phát hiện các sai sót trong các nghiệp vụ liên quan đến TSCĐ mà còn nhằm mục đích góp phần nâng cao hiệu quả Nguyễn Thị Hằng Lớp: CQ48/22.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 GVHD: GS.TS Ngô Thế Chi công tác quản lý TSCĐ ở doanh nghiệp và tham chiếu cho các phần hành khác, từ đó đưa ra kết luận cho báo cáo tài chính.3 Công tác quản lý TSCĐ Doanh nghiệp cần phản ánh kịp thời số hiện có và tình hình hiện có và sự biến động của từng loại, nhóm TSCĐ trong doanh nghiệp: quản lý về mặt hiện vật và mặt giá trị: Quản lý về mặt hiện vật: - Về mặt số lượng: bộ phận quản lý TSCĐ phải đảm bảo cung cấp đầy đủ về công suất, đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Về mặt chất lượng: công tác bảo quản phải đảm bảo tránh hỏng hóc, mất mát cả các bộ phận chi tiết giảm giá trị TSCĐ. Để thực hiện tốt vấn đề này, mỗi doanh nghiệp cần phải xây dựng nội quy bảo quản TSCĐ và sử dụng có hiệu quả TSCĐ, các đơn vị cần xây dựng các định mức kinh tế kỹ thuật đối với từng loại, từng nhóm TSCĐ. Thông qua đó giúp đơn vị lên kế hoạch và có biện pháp sửa chữa, nâng cấp đầu tư mới TSCĐ phục vụ kịp thời cho hoạt động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp. Quản lý về mặt giá trị: là xác định đúng nguyên giá và giá trị còn lại của TSCĐ đầu tư, mua sắm, điều chuyển và giá trị hao mòn.
Quản lý TSCĐ về mặt giá trị là công việc chủ yếu trong công tác hạch toán kế toán. Công việc này đảm bảo cho ban quản lý có thể biết chính xác, kịp thời và đầy đủ những thông tin về mặt giá trị (nguyên giá, giá trị hao mòn, giá trị còn lại) của từng loại TSCĐ (TSCĐ hữu hình, TSCĐ vô hình, TSCĐ thuê tài chính) trong doanh nghiệp tại từng thời điểm xác định.4 KSNB đối với khoản mục TSCĐ 1.1 KSNB của doanh nghiệp đối với khoản mục TSCĐ Để tìm hiểu về KSNB đối với khoản mục TSCĐ, KTV cần phải khảo sát về hệ thống KSNB đối với toàn bộ chu kỳ mua sắm thanh lý TSCĐ. Một hệ thống KSNB được coi là hiệu quả phải dựa trên 3 nguyên tắc cơ bản: Bất kiêm nhiệm, phân công phân nhiệm, phê chuẩn ủy quyền. Hệ thống KSNB đối với chu kỳ mua sắm thanh lý Nguyễn Thị Hằng Lớp: CQ48/22.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 GVHD: GS.TS Ngô Thế Chi TSCĐ là cần thiết nhằm đảm bảo cho các bước công việc trong chu kỳ mua sắm và thanh lý được thực thi đúng đắn có hiệu quả.
Để đảm bảo độ tin cậy của các thông tin tài chính liên quan đến chu kỳ mua sắm thanh lý TSCĐ, đơn vị cần thiết kế, vận hành các quy chế và thủ tục KSNB đầy đủ và thích hợp gắn liền với các bước công việc cụ thể của chu kỳ, cụ thể: Xác định nhu cầu đầu tư và đưa ra quyết định đầu tư với TSCĐ Tổ chức tiếp nhận TSCĐ Tổ chức quản lý và bảo quản TSCĐ về mặt hiện vật trong quá trình sử dụng Tổ chức quản lý và ghi nhận TSCĐ về mặt giá trị Tổ chức ghi nhận các khoản nợ phải trả phát sinh trong quá trình đầu tư mua sắm TSCĐ Xử lý và ghi ghi sổ các khoản chi thanh toán tiền mua sắm TSCĐ Tổ chức xem xét phê chuẩn và xử lý các nghiệp vụ thanh lý nhượng bán TSCĐ Cách thức thực hiện: - Xây dựng và ban hành các quy định về chức năng quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của người hay bộ phận có liên quan đến xử lý công việc như: Quy định về chức năng, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của người được giao nhiệm vụ xét duyệt đơn, kế hoạch mua sắm TSCĐ, người thực hiện mua sắm, người thanh lý….