CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Sự cần thiết của việc tổ chức hợp lý quá trình hạch toán nguyên vật liệu trong doanh nghiệp.1 Khái niệm, đặc điểm, vị trí của NVL trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm NVL trong doanh nghiệp: Điều kiện để tiến hành sản xuất kinh doanh cần thiết phải có các yếu tố cơ bản đó là: tư liệu lao động, đối tượng lao động, và sức lao động. Trong doanh nghiệp sản xuất, nguyên vật liệu là đối tượng lao động, là mọt trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, là cơ sở vật chất cấu thành lên thực thể sản phẩm. Theo Mác, tất cả những vật thể thiên nhiên xung quanh ta mà lao động có ích có thể tác động vào để tạo ra của cải vật chất cho xã hội đều là đối tượng lao động , nguyên liệu là đối tượng lao động nhưng không phải đối tượng lao động nào cũng là nguyên vật liệuTheo Mác, tất cả những vật thể thiên nhiên xung quanh ta mà lao động có ích có thể tác động vào để tạo ra của cải vật chất cho xã hội đều là đối tượng lao động , nguyên liệu là đối tượng lao động nhưng không phải đối tượng lao động nào cũng là nguyên vật liệu.2 Đặc điểm của NVL trong doanh nghiệp: Trong quá trình tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh, nguyên vật liệu chỉ tham gia vào giai đoạn đầu của quá trình sản xuất và không ngừng chuyển hóa cả về mặt hiện vật và giá trị. + Về mặt hiện vật: Nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất, được tiêu dùng và không giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu.
+ Về mặt giá trị: Nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh. Giá trị nguyên vật liệu được chuyển dịch một lần toàn bộ vào giá trị sản phẩm mới tạo ra hoặc vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Tuy nhiên giá trị chuyển dịch này lớn hay nhỏ trong giá trị sản phẩm, dịch vụ thì còn tùy vào từng loại hình doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Vị trí vai trò của nguyên vật liệu trong doanh nghiệp: Nguyên vật liệu trong doanh nghiệp thường phong phú và đa dạng về chủng loại, công dụng, hình thái vật chất và có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Giá trị của vật liệu tiêu hao trong quá trình sản xuất tạo nên giá trị của sản phẩm, hàng hóa dich vụ. Tỷ trọng của chúng trong giá trị sản phẩm, dịch vụ tùy thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp. Xết về mọi mặt của nguyên vật liệu ta thấy tầm quan trọng của nó đối với quá trình sản xuất sản phẩm: - Về mặt hiện vật: Nguyên vật liệu là một bộ phận quan trọng của tài sản lưu động - Về mặt giá trị: Nguyên vật liệu là một bộ phận quan trọng của vốn lưu động. Do đó, việc quản lý nguyên vật liệu phải quản lý ở cả hai mặt: hiện vật và giá trị.
Thông thường đối với các doanh nghiệp sản xuất thì giá trị vật liệu hiếm tỷ trọng lớn và chủ yếu trong giá trị sản phẩm, còn đối với những doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thì vật liệu chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhưng bất cứ doah nghiệp nào việc tăng cường công tác quản lý nguyên vật liệu đều rất quan trọng. Quản lý nguyên vật liệu chặt chẽ nhằm sử dụng nguyên vật liệu tiết kiệm và hệu quả.2 Yêu cầu của công tác quản lý NVL Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp không nằm ngoài quy luật cạnh tranh. Chính quy luật này đòi hỏi doanh nghiệp không những khai thác tối đa năng lực sản xuất vốn có mà còn phải đáp ứng nhu cầu thị trường. Muốn có sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường thì sản phẩm phải đạt chất lượng, mẫu mã đa dạng, hợp lý.
Một trong những yếu tố tác động về giá thành sản phẩm phải kể đến các yếu tố đầu vào mà nguyên vật liệu là một yếu tố quan trọng. Vớ đặc là chi phí nguyên vật liệu chiếm một phần quan trọng trong chi phí sản xuất kinh doanh và giá thành sản phẩm ở các doanh nghiệp sản xuất thì việc tăng cường công tác quản lý, công tác kế toán nguyên vật liệu nhằm dảm bảo sử dụng tiết kiệm hiệu quả từ từ đó góp phần hạ giá thành sản phẩm là một vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trong luôn được các nhà quản lý doanh nghiệp quan tâm. Tuy nhiên, do trình độ khác nhau nên phạm vi, mức độ và phương pháp quản lý nguyên vật liệu là khác nhau. Hơn nữa, việc quản lý nguyên vật liệu còn phụ thuộc vào khả năng và sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 nhiệt tình của người quản lý.
Xã hội càng phát triển, khối lượng sản phẩm càng nhiều, chủng loại nguyên vật liệu ngày càng đa dạng, phong phú. Ở nước ta, nguyên vật liệu được sản xuất ở nhiều nơi với trình độ kỹ thuật khác nhau nên chất lượng, số lượng, kích cỡ khác nhau. Do đó, yêu cầu doanh nghiệp quản lý nguyên vật liệu trên tinh thần tiết kiệm đúng định mức, kiểm tra chặt chẽ số lượng, chất lượng… nguyên vật liệu nhập kho để đảm bảo cho những sản phẩm tốt nhất. Xuất phát từ những vấn đề trên, yêu cầu quản lý nguyên vật liệu phải đạt được là quản lý ở tất cả các khâu, từ khâu thu mua đền khâu bảo quản dự trữ và sủ dụng nguyên vật liệu.
Cụ thể là: - Khâu thu mua: Để quá trình sản xuất kinh doanh được tiến hành bình thường thì doanh nghiệp phải thường xuyên đảm bảo cho các loại nguyên vật liệu được thu mua đủ khối lượng, đúng quy cách, chủng loại. Kế hoạch thu mua đúng tiến độ phù hợp với kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp phải thường xuyên tiến hành phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu mua để từ đó chọn nguồn mua đảm bảo về số lượng, chất lượng, giá cả và chi phí thu mua thấp nhất. - Khâu bảo quản: Tổ chức bảo quản nguyên vật liệu phải quan tâm tới việc tổ chức tốt kho tàng, bến bãi, trang bị đầy đủ các phương tiện cân đo kiểm tra, thực hiện đúng chế độ bảo quản đối với từng loại nguyên vật liệu, tránh hư hỏng mất mát, hao hụt đảm bảo an toàn là một trong những yêu cầu quản lý nguyên vật liệu.
- Khâu dự trữ: Thúc đẩy nhanh quá trình chuyển hóa của nguyên vật liệu, hạn chế nguyên vật liệu bị ứ đọng, rút ngắn chu kỳ sản xuất kinh doanh là một đòi hỏi đối với khâu dự trữ. Do đó, doanh nghiệp phải xây dựng định mức tối đa và định mức dự trữ tối thiểu cho từng loại nguyên vật liệu để đảm bảo cho quá trình sản xuất không bị đình trệ, gián đoạn do việc cung cấp, thu mua không kịp thời hoặc gây ra tình trạng ứ đọng vốn do việc dự trữ quá nhiều. - Khâu sử dụng: Quản lý ở khâu sử dụng phải thực hiện việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm trêm cơ sở định mức, dự toán chi phí nhằm hạ thấp chi phí, tiêu hao nguyên vật liệu trong giá thành sản phẩm, tăng tích lũy cho doanh nghiệp. Do vậy, ở khâu này cần phải tổ chức tốt việc ghi chép, phản ánh tình hình xuất dùng và sử dụng nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Tóm lại, công tác quản lý vật liệu rất quan trọng. Trong thực tế vẫn còn có nhiều doanh nghiệp để thất thoát nguyên vật liệu do không có sự quản lý tốt ở các khâu hoặc không thực hiện đúng yêu cầu. Vậy nên để quản lý tốt nguyên vật liệu thì doanh nghiệp phải luôn cải tiến công tác quản lý nguyên vật liệu cho phù hợp với thực tế. Có làm tốt công tác quản lý nguyên vật liệu sẽ giảm bớt chi phí trong giá thành sản phẩm, mang lại lợi nhuận cao nhất.
Mặt khác những thông tin về mứ chi phí thực tế của nguyên vật liệu xuất dùng đó cũng là cơ sở để cấp lãnh đạo đưa ra quyết định dúng đắn.3 Nhiệm vụ hạch toán NVL trong doanh nghiệp Kế toán nguyên vật liệu là công cụ thu nhận, xử lý, cung cấp thông tin cho quản trị doanh nghiệp. Xuất phát từ vị trí và yêu cầu quản lý nguyên vật liệu trong doanh nghiệp sản xuất, kế toán nguyên vật liệu cần thực hiện tốt các nhiệm vụ chủ yếu sau: - Thực hiện việc phân loại, đánh giá vật liệu phù hợp với các nguyên tắc chuẩn mực kế toán đã quy định và yêu cầu quản trị của doanh nghiệp. - Tổ chức chứng từ, tài khoản kế toán, sổ kế toán phù hợp với phương pháp kế toán hàng tồn kho áp dụng trong doanh nghiệp để ghi chép, phân loại tổng hợp số liệu đầy đủ, kịp thời số hiện có và tình biến động tăng, giảm của vật liệu trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm cung cấp thông tin để tập hợp chi phí sản xuất kinh doanh, xác định trị giá vốn hàng bán. - Kiểm tra tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch về mua vật liệu, kế hoạch sử dụng vật liệu cho sản xuất và kế hoạch bán hàng.
Tổ chức công tác kế toán nguyên vật liệu là rất cần thiết do vậy doanh nghiệp cần phải tổ chức khoa học hợp lý để cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ phục vụ cho yêu cầu quản trị doanh nghiệp.2 Phân loại và đánh giá nguyên vật liệu: 1.1 Phân loại NVL Mỗi doanh nghiệp hay loại hình doanh nghiệp, do tính đặc thù trong sản xuất kinh doanh nên sử dụng những nguyên vật liệu khác nhau cả về tỷ trọng cũng như danh điểm từng loại. Vì vậy cách phân loại nguyên vật liệu trong các doanh nghiệp cũng cõ sự khác nhau. Phân loại nguyên vật liệu là việc phân chia nguyên vật liệu của doanh nghiệp thành các nhóm theo những tiêu thức nhất định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Căn cứ vào nội dung kinh tế và yêu cầu quản trị doanh nghiệp thì nguyên vật liệu được chia thành các loại sau: - Nguyên vật liệu chính (có thể bao gồm nửa thành phẩm mua ngoài): Là đối tượng lao động cấu thành nên thực thể chính của sản phẩm được sản xuất ra như xi măng, sắt thép, gạch, ngói…ở các doanh nghiệp xây dựng. Bông, vải… ở các công ty may, ống đồng , ốc vít… ở các công ty dịch vụ lắp đặt sửa chữa.