Chương 1: Vĩnh Quyền và tiểu thuyết về đề tài hậu chiến trong nền văn học Việt Nam sau 1975 Ở chương này, người viết giới thuyết khái lược chung về đề tài hậu chiến, nhận diện đề tài trong tác phẩm văn học, khái lược đề tài hậu chiến trong văn học Việt Nam sau 1975 cũng như khái quát về cuộc đời và sự nghiệp của Vĩnh Quyền trong sự vận động phát triển tiểu thuyết Việt Nam thời hậu chiến. Chương này có dung lượng 23 trang. Chương 2: Hiện thực và con người hậu chiến trong tiểu thuyết Vĩnh Quyền Người viết tập trung khai thác tiểu thuyết của Vĩnh Quyền thời hậu chiến được thể hiện từ phương diện hiện thực đầy những tổn thương và con người với niềm tự hào truyền thống văn hóa dân tộc cùng những khát vọng hạnh phúc với những bản năng và dục vọng nhân văn. Chương này có dung lượng 20 trang.
Chương 3: Nghệ thuật thể hiện đề tài hậu chiến Trong tiểu thuyết của Vĩnh Quyền Ở chương này, người viết tập trung khai thác đặc điểm nghệ thuật xây dựng nhân vật cùng nghệ thuật biểu hiện về không gian, thời gian, giọng điệu, ngôn ngữ trong tiểu thuyết về đề tài hậu chiến của Vĩnh Quyền. Chương này có dung lượng 30 trang. VĨNH QUYỀN VÀ TIỂU THUYẾT VỀ ĐỀ TÀI HẬU CHIẾN TRONG NỀN VĂN HỌC VIÊT NAM SAU 1975 1. Khái lược chung về đề tài 1.
Khái niệm Theo Từ điển tiếng Việt, “Đề tài là phạm vi nội dung nghiên cứu hoặc miêu tả trong tác phẩm khoa học hoặc văn học nghệ thuật” (Hoàng Phê, 2006, tr. Đề tài là khái niệm quan trọng trong việc xác định, khoanh vùng nội dung mà tác phẩm tập trung thể hiện. Trong văn học, đề tài giúp tác giả tập trung vào một chủ đề cụ thể, từ đó xây dựng chiến lược thể hiện nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm. Trong khoa học, đề tài cũng là phạm vi nghiên cứu.
Đề tài giúp nhà nghiên cứu khoa học xác định mục tiêu, tập trung vào những vấn đề quan trọng để khám phá. Như vậy, đề tài giúp tác giả, nhà nghiên cứu tập trung vào những vấn đề quan trọng, cụ thể và tiến hành viết một cách hiệu quả, khoa học. “Đề tài là khái niệm chỉ loại các hiện tượng đời sống được miêu tả, phản ánh trực tiếp trong sáng tác văn học. Đề tài là phương diện khách quan của nội dung tác phẩm.
Các hiện tượng đời sống có thể liên kết với nhau thành loại theo mối quan hệ bên ngoài giữa chúng. Cho nên có thể xác định đề tài văn học theo giới hạn bên ngoài của phạm vi hiện thực được phản ánh trong tác phẩm” (Lê Bá Hán, 2011, tr. Trong trường hợp này, đề tài đã giới hạn phạm vi hiện thực xã hội và con người được nói đến trong tác phẩm. Nó là cơ sở để xây dựng nội dung, cảm xúc nói cách khác đề tài là khái niệm, là danh từ cô đọng nội dung mà tác giả xây dựng trong tác phẩm của mình.
Đề tài trong tác phẩm văn học thể hiện phạm vi nội dung nghiên cứu hoặc miêu tả trong tác phẩm và đóng vai trò cơ bản trong việc xác định các chất liệu cần có trong việc xây dựng một tác phẩm nghệ thuật. Trong phạm vi các bộ môn nghệ thuật và đặc biệt là văn học, đề tài thể hiện các sự kiện, con người và các yếu tố xã hội liên quan. Tất cả cùng nhau hòa quyện tạo nên nội dung của một tác phẩm. Có hai hướng tiếp cận việc định nghĩa đề tài trong tác phẩm văn học.
Đầu tiên, đề tài được thể hiện trong các tác phẩm tự sự, kịch, khi các sự kiện, nhân vật 10 được làm nổi bật, cụ thể, dễ dàng phân biệt. Thứ hai, đề tài tương đồng với chủ đề trong các tác phẩm trữ tình tập trung vào một cảm xúc, tâm trạng để xây dựng nội dung và tình cảm. Đề tài có vai trò quan trọng trong việc thể hiện phạm vi tác phẩm văn học, giúp xác định rõ nội dung và thông điệp của tác phẩm. Tuy nhiên, trong một vài trường hợp đề tài không rõ ràng và đơn giản khi xuất hiện nhiều hình thức khác nhau, phản ánh sự đa dạng và phong phú của văn học.
Nhận diện đề tài trong tác phẩm văn học Đề tài trong một tác phẩm thường mang tính đa dạng và phong phú, phản ánh cuộc sống và xã hội ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tác giả có thể dựa trên sự thật, sự kiện lịch sử, văn hóa và cuộc sống hàng ngày để tạo nên đề tài phát triển câu chuyện. Chất liệu cuộc sống của con người, gắn liền với những yếu tố thực tế và thú vị trong cuộc sống. Tác giả tập trung khai thác và lựa chọn miêu tả những tình tiết, sự kiện, hoàn cảnh và nhân vật độc đáo trong xã hội, giúp xây dựng câu chuyện trở nên chân thực và sâu sắc.
Việc sử dụng chất liệu đời sống giúp tác giả tái hiện hình ảnh sống động, từ đó tạo nên sự đồng cảm với độc giả. Từ việc chú trọng các chất liệu sáng tác đến trải nghiệm thực tế cuộc sống của nhà văn đã đem lại cho tác phẩm tính chân thực. Thông qua đề tài trong tác phẩm văn học bạn đọc có thể khái quát được những vấn đề mang tính chính trị, xã hội đang diễn ra. Nhìn lại lịch sử, Việt Nam đã trải qua hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ từ 1945 đến 1975.
Niềm vui non sông liền một dải chưa được bao lâu thì vào các năm 1976 - 1979, chúng ta lại tiếp tục đối mặt với hai cuộc chiến tranh ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc. Trong bối cảnh chiến tranh tiếp diễn, con người buộc phải đối mặt với cuộc sống bất thường và một nền văn hóa thời chiến được hình thành; quyền lợi giai cấp và dân tộc, thế giới quan, hệ tư tưởng trở thành tiêu chuẩn đo lường các giá trị. Chúng ta phải tận dụng mọi nguồn lực, trong đó văn học đóng vai trò cổ vũ tinh thần để đi đến thắng lợi trong cuộc chiến bảo vệ tổ quốc. Văn chương thời chiến xem chiến tranh là “lửa thử vàng”, là nơi rèn luyện con người mới với nhiệm vụ tuyên 11 truyền, cổ động kháng chiến, với mục tiêu “phục vụ kháng chiến” Nguyễn Đình Thi từng nhận xét “người viết tiểu thuyết ngày nay không thể né tránh các sự kiện lớn, trái lại những sự kiện đó là nguồn dồi dào và đầy hứng thú để viết” (Bùi Việt Thắng, 2000, tr.
Có thể nói, văn học viết về đề tài chiến tranh được chào đón nồng nhiệt trong đời sống văn học, bởi nó góp phần củng cố tính chính nghĩa, tính chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa, tạo lòng tin yêu nơi con người. Đó cũng là những yếu tố góp phần khẳng định vị trí quan trọng hàng đầu của đề tài chiến tranh, hậu chiến trong văn học Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975, sau 1975 đến nay. Tiểu thuyết sáng tác về đề tài chiến tranh, hậu chiến giai đoạn này được xem là quả ngọt của văn học “nếu coi thơ như là hoa, thì tiểu thuyết như quả của văn học” (Bùi Việt Thắng, 2000, tr. Viết về đề tài chiến tranh trong giai đoạn này ta có kể đến Gia đình má Bảy (1968), Mẫn và tôi (1972) của Phan Tứ, Dấu chân người lính (1972) Nguyễn Minh Châu…Tiểu thuyết Gia đình má Bảy hướng tới lớp quần chúng đã được giác ngộ đi thực hiện nhiệm vụ cách mạng.
Phan Tứ đã làm nổi bật quan điểm “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”, phản ánh quá trình kháng chiến của quân dân miền Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, tiểu thuyết Gia đình má Bảy được nhìn nhận như một bức tranh toàn diện và sâu sắc về hiện thực và con người lúc bấy giờ. Trong tiểu thuyết Dấu chân người lính, đề tài chiến tranh bao trùm hầu như toàn bộ mọi sinh hoạt của từng con người thuộc các vùng miền, dân tộc, độ tuổi, giới tính, tầng lớp xã hội. Tiêu biểu như gia đình chính uỷ Kinh, mỗi người đều nhận lấy cho mình một nhiệm vụ riêng và hoàn thành nó một cách xuất sắc. Kinh, Lữ xung phong ra chiến trường.
Vợ ở nhà là chiến sĩ “ba đảm đang” không những phục vụ hiệu quả cho cuộc chiến bảo vệ đất nước, mà còn nâng cao vị thế của mình trong gia đình, xã hội. Xa hơn, gia đình chính ủy Kinh còn cử cậu con trai nhỏ đi du học để sau này trở về tiếp quản đất nước, tiếp quản thành quả cách mạng, kiến thiết và phát triển đất nước. Dễ dàng nhận ra, trong mọi vấn đề, trong mọi hoàn cảnh gia đình chính ủy Kinh đều liên quan đến cuộc chiến. Ngoài ra, các nhân vật khác trong tác phẩm cũng vậy, họ đều có mặt trong cuộc hành quân vĩ đại nhất của lịch sử dân tộc.
12 Ngoài đặc điểm mang tính đa dạng và phong phú, phản ánh cuộc sống xã hội ở nhiều khía cạnh khác nhau thì yếu tố sự thật và tưởng tượng được xem là gốc rễ để xây dựng, phát triển nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm. Về sự thật, tác phẩm có thể dựa trên các hoàn cảnh, sự kiện, nhân vật có thật, trên cơ sở đó tác giả xây dựng nên những câu chuyện trong tác phẩm. Những đề tài chiến tranh, cách mạng, cuộc sống người dân trước và sau chiến tranh… là các đề tài về sự thật tiêu biểu. Ở đó, tác giả thể hiện, miêu tả và phân tích tình huống, nhân vật và tâm lý con người một cách chân thật, giúp tác phẩm trở nên sâu sắc và đáng tin cậy.
Tiểu thuyết dường như là một giấc mơ về phần đông chuyện không có thật ở xã hội. Thực chất tiểu thuyết là một sự hư cấu nhưng nội dung còn thật hơn cả hiện thực. Về tưởng tượng, đây là một yếu tố quan trọng, đóng vai trò làm sinh động và giải quyết các nút thắt, tạo sự ấn tượng khi cho phép tác giả xây dựng một không gian với vô số các nhân vật, tình huống, tính cách. Từ những sáng tác của mình tác giả có thể tạo nên những câu chuyện độc đáo, hấp dẫn, gây tò mò và thú vị cho độc giả.
Sự pha trộn giữa sự thật và tưởng tượng trong đề tài giúp tác giả tạo ra một tác phẩm phong phú, sinh động màu sắc. Việc kết hợp những yếu tố thực tế với tưởng tượng giúp tác giả không chỉ tái hiện và phân tích cuộc sống, xã hội một cách chân thật mà còn tạo ra những ý tưởng mới, độc đáo, táo bạo. “Tạo ra một nhân vật tiểu thuyết là tưởng tượng ra một con người.