Chương 1 VAT TRO CUA VIEC ĐỊNII HƯỚNG GIÁ TRỊ VĂN HOÁ TINH THẦN CHO THÁNH NIÊN NÔNG THÔN TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI HIỆN NAY. Quan niệm về định hướng giá trị văn hoá tình thần: 1. Khải niệm giá trị: Có thể nói văn hoá khỏi đầu từ sáng tạo trí khôn người, nhưng trí khôn người ấy phải hướng về và kết tỉnh thành giá trị thì mới trở thành văn hoá. Điều ấy có nghĩa là, nói tới văn hóa là để cập đến giá trị, hệ giá trị trở thành yếu tố thực thể của văn hóa.
Vậy giá trị là gì? Cau hỏi này đã từng là đẻ tài cho những cuộc tranh luận không đứt giữa các nhà triết học, xã hội học, văn hóa học trong nhiều thập kỷ qua. Một thời gian dài có không ít nhà khoa học thường né tránh đưa vấn đề giá trị vào trong các khoa học xã hội và nhân văn. Người ta quan niêm giá trị là thuật ngữ dùng để đánh giá, mà sự đánh giá của cá nhân thường mang mầu sắc cảm tính, chủ quan, cho nên nội dưng nghĩa của nó dễ trở thành tuỳ tiện. Cho đến nay, đã có không ít những lịnh nghĩa, nhứng quan niệm khác nhau về giá trị xuất phát từ những góc độ tiếp cận khác nhau, Theo cach giải thích của E, Căng (1724 - Í8Ó04) nhà triết học duy tam Ae Dye cổ điển Đức, vat who et tht vật nào có thể dem đi âu có một giá 5 tôi số trao đổi được đều có một giá, đuy có một số 10 vật không lấy gì thay thế được thì có một giá trị.
Ví dụ: chiếc đồng hồ có một giá, còn tinh bạn, tỉnh yêu, lồng yêu nước, tỉnh thần hy sinh vì đại nghìa, kiệt tác nghệ thuật, tín ngưỡng thần linh. là những cái vô giá, tức là những giá trị xã hội [ 39, tr46 ]. Theo sự giải thick olia mt s6 từ điển trong và ngoài nước thì “giá ý” được dùng để chỉ phẩm chất tốt hay xấu, tác dụng lớn hay nhỏ của sự vật hay của cơn nigưt : là cái làm cho sự vật trở nên có ích, đáng quý; là ý nghĩa tích cực hay tiêu cực của khách thể đối với con người. được phần ánh trong các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức, lý tưởng, tâm thế, mục dich.
Va dung qu: điểm chi nghia Mic — Lé nin, tap thé t didn sit Lai-xich da dua ra mot dink nghĩa như “Giá trị như là những điểm tích tu (tập trung) của tư tưởng một giai cấp nhất định hoặc một chế độ xã hội nhất định ”. Túc là, các giá trị thể hiện một cách lịch sử, cụ thể các mục tiêu, quy tắc, Lý tưởng của Lợi ích xã hội, các yêu cầu của mỗi chế độ xã hội và của mỗi giai cấp nhất định. Và do đó, giá trị trong nhiều trường hợp là định hướng phát triển cơ bán của đời sống tỉnh † nhân loại trong mối giai đoạn lịch sử nhấi định [39, tr. Như vậy, có rất nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm “gid a7", Song với cái nghữa giá trị là khá năng của các hiện tượng vật thất vã tỉnh thần có thể thoả mãn những nhu cầu và phục vụ lợi ích của con người thì giá trị xét cho cùng luôn mang tính xã hội, phát sinh và phát triển củng với quá trình hoạt động thực tiến của con người.
Trong piá trị luôn cổ sự thống nhất giữa tính chủ quan và tính khách quan. Bởi vì một mặt, giá trị phụ thuộc vào bản chất khách quan của khách thể - đó chính là các hiện tượng vật chất và tỉnh thần, mặt khác lại phụ thuộc vào nhà cầu và lợi ích của chủ thể [32, tr. 11 Bản chất của giá trị là tất cả những cái gì về mật vật chat va tinh than mà cơn người đang mong muốn, rất quỹ trong, theo đuổi, giứ gìn và chiếm. lĩnh bởi nó là sự cần thiết cho con người, ảnh hưởng tới hành vì lựa chọn cuộc sống và sự phát triển của hợ.
Đặc biệt khi nói dến giá trị, cần phải chị šn xã hội và thực tì lịch sử cụ thể, đến tĩnh nhận thức được, nơi theo được và khả năng của giá trị thúc đẩy con người hành động nhằm duy trì, bảo vệ hoặc nỗ lực đạt được nó. Đông thời, tuy không nên đạo đức hoá mọi giá trị nhưng khi nói đến giá trị tức là muốn khang định mại tích cực, „ mật chính diện, nghữa là đã bao hữm quan điểm coi giá trị gán liên với cái đúng, cải tốt, cái hay, cái đẹp. Với cách hiểu như vậy vẻ giá trị ta thấy có những giá trị chưng toàn nhân loại, cố những giá trị lau bẻn được tôn trọng, được kế thừa qua nhiều thế hệ, nhiều thời đại và được nâng cao lên, nhưng cũng có những giá trị có phạn vi ảnh hưởng và thời gian tổn tại ít hơn, có những giá trị sẽ mất đi hoặc mờ nhạt dân khi hoàn cảnh. lịch sử thay đối và thế vào đó là những giá trị mới được hình thành [I, tr.
Khái niệm định hướng giá trị: Bàn vẻ định hướng giá trị cũng có một số các quan điểm khác nhau, tham khảo một số từ điển, sách báo và các công trình nghiên cứu của các học gid, xin nêu lên một vài cách hiểu khác nhau về khái niệm định hướng giá trị: "Dink hướng giá trị. cả ngiữa là su tim kiếu, sự phát hiện, sự khẳng định của chủ thể những gi là giá trị đối với nó. ", "là sự lựa chọn, sự sắp xếp thứ bác các loại giá trị”, "sự xáy dựng thang giá mị và bảng hoặc hệ thống giá inf”, Tham chi, khối niệm này cồn được định nghĩa : “cơ xử tư tung, chink trị, dạo đúc, thẩm mỹ", là "phương pháp phân loại các khách thể của cá nhắn thco giá trị của chủng °. 12 Định hướng giá trị trước hết mang bản chất hoạt động và vì phải được nghiên cứu, lý giải, đánh giá trong mới quan hệ với nhân cách và hoàn cảnh thực tế nên nó không chỉ bó hẹp ở phạm vi nhận thức, Từ cơ sở trên đây, có thể đưa ra khái niệm về định hướng giá tri một cách đế nhận biết hơn là: ái niệm định hướng giả trị là phương thức chủ thể sử đụng để nhận biết các sự vật theo ý nghĩa của chúng với chính mình, từ đó hình thành xu Hướng, động cơ hành động, hoặc là việc đánh giá các khả năng và tình hình hiện có để xác định phương tiện và phương pháp nhằm đạt mục tiêu để ra.
Theo từ điển Bách khoa toàn thư Xô Viết có thể đi đến một định nghĩa như sau: “Dink hướng giá trị là thái dé lựa chọn giá trí vật chất và tỉnh thân của cơn người, lâ một hệ thống tâm thế niầm tin, sở thích được biểu hiện trong hành vì của con người ”. Quá trình định hướng giá trị bao giờ cũng chứa đựng, yếu tố nhận thức, ý chí, cảm xúc cá nhân, cùng với khía cạnh đạo đức, thấm. aỹ trong phát triển nhân Hư. Định hướng giá trị là cơ sở bên trong của hành vì, quyết định lối sống cá nhân; tập hợp những định hướng giá trị đang tạo nên nét đặc biệt của ý thức và tính kiên định của nhân cách cá nhân.
Nội dung cơ bản của định hướng giá trị là niềm tin chính trị, thế giới quan, đạo đức của cơn người; những khát vọng sáu xa và liên tục, các nguyên tắc “chân — thiện — mỹ" của hành vị hoạt động xã hội, nó xác định xu hướng những nỗ lực của ý chí và lý tưởng, Mới liêu hệ giữa định hướng giá trị và Khải niệm liêu quan bao gổm: định hướng giá trị là mội hệ thống tổng thể của tam thế, dưới ảnh hưởng của nó znà cá nhân trí giác tình huống, lựa chọn phương thức hoạt động và tâm thế, cũng có trường hợp như là bộ phận trở thành định hướng giá Song không đồng nhất định hướng giá trị và tâm thế, cũng phải thừa nhận rằng định hướng giả trị có vấn để thái độ (thái độ đánh giả cảm xúc và lựa chọn các giá trị), chúng liên quan với nhau nhưng phân biệt với nhau về nội dựng, và tính chất. Dịnh hướng giá trị và hướng sống có mối quan hệ với nhau. Trong cuộc sống con người hướng vào mnột chuẩn giá trị để xác định hướng sống — lối sống của mình, song bản thản hướng sống _ lối sống hoàn toàn không thay thế định hướng giá trị, cơn đường hình thành định hướng giá trị là: Iuựa chọu, cân nhắc, hành động. Chuẩn mực xã hội: Cũng giống như giá trị, từ chuẩn mực được dùng rộng rãi Ở nhiều lĩnh vực khác nhau (lảnh tế học, đạo đức học, nghệ thuật học, nhấn học.) và trong mỗi lĩnh vực đó, nó cũng hàm chứa những ý nghĩa khác nhau.
Trong đời sống xã hội, chuẩn mực được hiểu là những guy ước chưng. của cả cộng đồng hay một nhóm hạn hẹp, có thể công khai hoặc ngẩm ẩn, song được mọi người chia sẻ về mạt hãnh vi. Các chuẩn mực xã hội thường có các mổi quan hệ qua lại và tạo thành một hệ thống nhất định. Nhờ có nhimg hệ thống như vày mà mỗi xã hội có thể vận hành và duy trì được tình trạng ổn định.
“Chuẩn mực xã hội lì yếu tố không thể thiếu được của việc quần lý xã hội, là một trong những phương tiện định hướng hành vi của cá nhân hay của nhóm zã hội trong những điều kiện nhất định và là phương tiện kiểm tra của xã hội đối với hành vi con người. Chuẩn mực xả hội đảm bảo cho tính quy tắc của hành động và tham gia vào việc kiến tạo nên hệ thổng xã hội. Với chức năng làm điểm tựa cho hành ví ứng xử, chuẩu mực xã hội điều chỉnh toàn bộ lĩnh vực quan hệ của cou người, chỉ ra và quy định mới ugười cẩu phải hành động như thế nào trong những tình huống cụ thể [17, tr. Chuẩn mực xả hội là sản phẩm của sự nhận thức và xử lý các thông tin trong ý thức của con người về quá khứ và biện tại.
Đánh giá về Lâm quan trong, 14 của các chuẩn mực, E Durkheim cho rằng: “Sự rhiểu điều chỉnh chuẩn mực dây dủ sẽ dẫn đến tình trạng ốm: yếu của cá nhắn và xã hội. không có các chuẩn mực đồ, loài người sẽ phát triển các thêm khát vô độ, những ham muốn không giới hạn và can người sẽ trở thành nẻ lệ của những Ý thích và sự say mẽ bất chợ. Như vậy, khái niệm chuẩn mực xả hội có mổi liên quan mật thiết với những gì thuộc về quy định và kiểm soát xã hội.