Tài liệu Giáo dục: Luận văn dạy học làm văn nghị luận cho học sinh lớp 11

Chuyên khảo giáo dục phân tích Luận văn dạy học làm văn nghị luận cho học sinh lớp 11 theo quan điểm giao tiếp, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: PTS. Dương Tuyết Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Dạy học làm văn nghị luận cho học sinh lớp 11 theo quan điểm giao tiếp
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lí luận của dạy học làm văn nghị luận

Làm văn nghị luận là một trong những dạng viết quan trọng trong chương trình Ngữ văn lớp 11 THPT. Đây là công việc yêu cầu học sinh phải sử dụng kỹ năng lập luận logic, trình bày ý kiến một cách thuyết phục. Cơ sở lí luận cho dạy học làm văn bao gồm lí thuyết giao tiếp ngôn ngữ, cơ sở ngôn ngữ học văn bản, logic học và tâm lý giáo dục học. Những lý thuyết này giúp giáo viên hiểu rõ quá trình hình thành kỹ năng viết ở học sinh, từ đó xây dựng phương pháp dạy học hiệu quả. Việc kết hợp các cơ sở lý thuyết này tạo nên nền tảng vững chắc cho việc phát triển năng lực giao tiếp của học sinh thông qua hoạt động làm văn nghị luận.

1.1. Lí thuyết giao tiếp ngôn ngữ trong dạy học

Giao tiếp ngôn ngữ là quá trình trao đổi thông tin giữa người nói và người nghe. Trong dạy học làm văn, lí thuyết này giúp học sinh hiểu rằng mỗi bài văn nghị luận là một hình thức giao tiếp có mục đích thuyết phục độc giả. Học sinh cần đặt mình vào tình huống giao tiếp cụ thể, xác định đối tượng độc giả và lựa chọn chiến lược thuyết phục phù hợp để bài viết có hiệu quả giao tiếp cao.

1.2. Cơ sở ngôn ngữ học và logic học

Ngôn ngữ học văn bản cung cấp kiến thức về cấu trúc, liên kết và sự mạch lạc của bài viết. Logic học dạy học sinh cách xây dựng lập luận chặt chẽ, sử dụng các quy tắc suy luận đúng đắn. Kết hợp hai cơ sở này giúp học sinh viết những bài văn nghị luận có cấu trúc rõ ràng, lập luận thuyết phục và ngôn ngữ chính xác.

II. Vị trí và vai trò của làm văn nghị luận trong chương trình Ngữ văn lớp 11

Trong chương trình Ngữ văn lớp 11 THPT, làm văn nghị luận chiếm vị trí trọng yếu. Đây không chỉ là một dạng bài tập viết mà còn là công cụ phát triển tư duy phê phán và khả năng thuyết phục của học sinh. Dạy học làm văn nghị luận giúp học sinh rèn luyện kỹ năng phân tích vấn đề, lựa chọn lập luận và sắp xếp ý tưởng một cách logic. Qua quá trình làm văn, học sinh không chỉ nâng cao năng lực ngôn ngữ mà còn phát triển tư duy độc lập và sáng tạo. Vai trò của làm văn nghị luận trong chuẩn bị cho kỳ thi cũng không thể phủ nhận, đây là một trong những kỹ năng cần thiết cho học sinh lớp 11 hiện nay.

2.1. Mục tiêu dạy học làm văn nghị luận

Mục tiêu chính là rèn luyện kỹ năng viết và phát triển tư duy logic cho học sinh. Dạy học làm văn theo hướng giao tiếp giúp học sinh hiểu rằng viết là hình thức giao tiếp có mục đích. Học sinh cần đạt được khả năng xác định vấn đề, tìm kiếm lập luận thuyết phục, trình bày ý kiến một cách rõ ràng, chính xác và hiệu quả.

2.2. Thực trạng dạy học làm văn nghị luận hiện nay

Thực trạng cho thấy nhiều học sinh còn gặp khó khăn trong quá trình làm văn nghị luận. Học sinh thường không xác định rõ mục đích viết, thiếu lập luận chứng thực, hoặc sắp xếp ý tưởng không logic. Cần có những biện pháp dạy học hiệu quả, nhất là những phương pháp theo hướng giao tiếp để nâng cao chất lượng dạy học.

III. Các nguyên tắc dạy học làm văn theo hướng giao tiếp

Dạy học làm văn theo hướng giao tiếp dựa trên những nguyên tắc cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giao tiếp của học sinh. Nguyên tắc thứ nhất là đặt học sinh vào tình huống giao tiếp cụ thể, tạo động lực viết thực sự. Nguyên tắc thứ hai là xác định rõ đối tượng độc giả và mục đích giao tiếp của bài viết. Nguyên tắc thứ ba là rèn luyện kỹ năng cần thiết thông qua các hoạt động thực hành. Nguyên tắc thứ tư là ứng dụng kiến thức logic và ngôn ngữ vào việc xây dựng lập luận thuyết phục. Những nguyên tắc này giúp giáo viên tổ chức dạy học một cách khoa học và đạt kết quả cao nhất.

3.1. Nguyên tắc hướng vào hoạt động giao tiếp

Hoạt động giao tiếp là trung tâm của quá trình dạy học làm văn. Giáo viên cần tạo ra những tình huống có vấn đề để khích động học sinh tham gia hoạt động viết. Không có tình huống giao tiếp cụ thể thì học sinh sẽ viết một cách hình thức, mất mục đích thuyết phục. Do đó, nguyên tắc này yêu cầu giáo viên phải thiết kế bài dạy sao cho học sinh luôn cảm thấy có nhu cầu giao tiếp qua hoạt động làm văn.

3.2. Rèn luyện kỹ năng làm văn nghị luận

Các kỹ năng làm văn bao gồm xác định vấn đề, tìm lập luận, sắp xếp ý tưởng, viết nháp và chỉnh sửa. Mỗi kỹ năng cần được rèn luyện từng bước thông qua bài tập thực hành và hướng dẫn trực tiếp của giáo viên. Dạy học những kỹ năng này một cách có hệ thống sẽ giúp học sinh nâng cao chất lượng viết từng bước.

IV. Biện pháp và hình thức dạy học làm văn nghị luận theo hướng giao tiếp

Để dạy học làm văn hiệu quả, giáo viên cần sử dụng những phương pháp dạy học đặc trưng và tổ chức hoạt động phù hợp. Phương pháp thảo luận giúp học sinh trao đổi ý kiến, làm phong phú ngon ngữ và lập luận. Phương pháp mô phỏng tình huống giao tiếp giúp học sinh cảm nhận mục đích viết thực sự. Phương pháp học tập hợp tác giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng giao tiếp. Ngoài ra, giáo viên có thể tổ chức các hoạt động như viết thư, bình luận về vấn đề xã hội hoặc soạn bài phát biểu thuyết phục để tạo động lực cho học sinh. Những biện pháp này giúp nâng cao chất lượng dạy học làm văn và phát triển năng lực giao tiếp của học sinh lớp 11 THPT.

4.1. Phương pháp dạy học và tổ chức hoạt động

Phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp hiệu quả để kích thích tư duy và trao đổi ý kiến. Phương pháp dạy học trường hợp (case study) giúp học sinh phân tích vấn đề thực tế và xây dựng lập luận. Phương pháp dạy học dự án cho phép học sinh thực hành viết trong những tình huống giao tiếp thực sự. Các hình thức tổ chức bao gồm làm việc cá nhân, làm việc đôi và làm việc nhóm, mỗi hình thức có ưu điểm riêng trong phát triển kỹ năng.

4.2. Đánh giá và phát triển năng lực giao tiếp

Đánh giá không chỉ tập trung vào chất lượng ngôn ngữ mà còn vào hiệu quả giao tiếp của bài viết. Giáo viên cần phát triển rubric đánh giá rõ ràng, bao gồm các tiêu chí như xác định vấn đề, lập luận thuyết phục, sắp xếp ý tưởng và ngôn ngữ phù hợp. Phản hồi xây dựng từ giáo viên giúp học sinh nhận ra điểm mạnh và cải thiện những hạn chế trong quá trình viết và giao tiếp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giao tiếp là một trong những năng lực cốt lõi trong cuộc sống cần phát triển ở học sinh. Chiến lược phát triển giáo đục 2011 - 2020 đã nêu giải phán cu thé cho giáo dục phổ thông: “thực hiện đổi mới chương trình và sách giáo khoa từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, và đảm bảo tỉnh thống nhất trong toàn quốc, vừa phủ hợp với đặc thù mỗi địa phương”. Tổ án Dỗi mới chương trinh và sách giáo khoa của Bộ Giáo đục Dao tao đã dự kiến chuẩn đầu ra cho các cấp học từ Tiểu học, Trung học cơ sớ đến “Irung học phô thông gồm sáu phẩm chất vả chín năng lực.

số chín năng lực học sinh cần hình thành và phát triển thì năng lực giao tiếp là một trong những năng lực cốt lõi, quan trọng cần hình thảnh và phát triển, đặc biệt cân phải đi trước một bước so với các năng lực khác, vì nó là tiên để, là cơ sở cho việc phát triển các năng lực khác. Đồng thời, đây cũng là một năng lực cốt lãi cần phát triển ở học sinh, giúp các em làm chủ ban than, lam chủ các tỉnh huống đặt ra trong cuộc sống, giải quyết các vấn để một cách nhanh nhất bằng con đường tư duy và ngôn ngữ. Nếu giao tiếp tốt các em có thể thành công đễ dang trong cuộc sống, thể hiện tư duy, trí óc nhanh nhạy, khéo léo và biệt tài ngoại giao. Đúng như Brian Tracy đã khẳng định: “Giao tiếp là một kĩ năng mà bạn có thể học.

Nó cũng giống như đi xe đạp hay tập đánh máy. Nếu bạn sẵn sảng nhọc công vì nó, bạn có thể nhanh chóng cải thiên chat lượng của moi thần cuộc sống của mình”. 1] Phần làm văn nói chung, nghị luận nói riêng dim nhận nhiệm vụ phát triển năng lực viết và nói của hoc sinh Phần Làm văn tận dụng các hiểu biết và kĩ năng về tiếng Việt do cá phân môn khác rèn luyện hoặi cung cấp, đẳng thời góp phần hoàn thiên chúng. Phân môn Làm văn rèn luyên cho học sinh các kĩ ning sin sinh văn bản (nói, viếU.

Thực hiện nhiệm vụ rèn luyện kĩ năng sản DANII MỤC CÁC CHỮ VIẾT TÁT STT VIET TAT VIET DAY DU 1 DH Dạy học 2 DULY Day hoc lam vin 3 GV Giáo viên 4 TIS Iloc sinh 3 NL Nghị luận 6 SGŒKE Sach giao khoa 7 SGV Sach giao vién chung và phương pháp dạy học Làm văn nói riêng, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt ở các trường phé thing. Lịch sử vấn đề 2. Những nghiên cứu ở nước ngoài Những năm gần đây nhất là từ sau cải cách giáo dục, phương pháp day học chính là vẫn dé được quan tam hang đầu. Trong những phương pháp đó thì phương pháp giao tiếp được các nhà giáo dục hết sức chú ý.

Có nhiều bải viết, bải nghiên cứu về phương pháp này ở các nước. Trong sách “ Những thủ thuật rong đạy học — các chiến lược nghiên cửa và lý tuyyết về dạy học dành cho các giảng viên Đại học và Cao đẳng ° Wilbrt J.Mckeachie đã dựa trên quan điểm thực tiển của phương pháp dạy học hiện nay ma cho ring “Theo chương trình dạy tiếng Pháp phải dựa trên việc thực hành ngôn ngữ trong và ngoài lớp học tiếng Pháp học sinh phải luôn luôn được đặt vào tình huồng giao tiếp” [WlbmL, JMokeachie. Ö một doan khác, Lác giá đặc biệt nhắn mạnh “cơ bán là phải dặt học sinh trong một tình hung giao tiếp làm sản sinh hoặc thông liễu lời nói” [Wilbrt, 1Mckcachic. Điều đó có nghĩa là việc dạy học theo quan điểm giao tiếp được áp dụng rộng rãi ở tất cả các môn học.

Để có thể hướng quá trình day học vào hoạt động giao tiếp thi người giáo viên cần thiết phải tạo ra những tỉnh huống có vẫn dé dé hoc sinh tham gia vào hoạt d6ng giao tiếp. Tỉnh huống 1a một điều kiện quan trọng để sản sinh ra hoạt động giao tiếp, không có tình huống thì học sinh không thể giao tiếp. Đây là nhận định có ý nghĩa quan trọng để người giáo viên có thể tổ chức quả trình dạy học tiếng Việt, làm văn dạt hiệu quả cao. Ở Thái Lan, mục tiêu của môn học tiếng Thái Lan (quốc ngữ) là phải trau dồi cho học sinh kĩ năng nghe, nói, đọc, viết và khả năng dùng ngôn ngữ để thông báo ý định va bảy tô tình cảm của mình một cách có hiệu quả cao, có ấn tượng sầu sắc, đúng mức, thích hợp và sáng lao DANII MỤC CÁC CHỮ VIẾT TÁT STT VIET TAT VIET DAY DU 1 DH Dạy học 2 DULY Day hoc lam vin 3 GV Giáo viên 4 TIS Iloc sinh 3 NL Nghị luận 6 SGŒKE Sach giao khoa 7 SGV Sach giao vién Ủ Pháp, năm 1985, môn học tiếng Pháp được giảng dạy nhằm mục liêu cung cấp cho học sinh phương tiện để giao tiếp, phương tiện dễ tư đuy có tổ chức, chủ động, sáng tạo.

Chương trình năm 1995 tiếp tục khẳng định và nhân mạnh tình thần đó: “tiếng Pháp là công cụ dẫu tiên của tự do làm chủ ngôn ngữ là điều kiện thành công trong học tập và tạo cơ sở cho việc hòa nhập vào xã hội và tư duy một cách thoải mái `. “Sự thành thao ngôn ngữ”, “biết sử dụng ngôn ngữ”, “khả năng dùng ngôn ngữ”, “làm chủ ngôn ngữ” các cách điễn đạt trên củng nhiều cách diễn đạt khác ở chương trình tiếng mẹ đẻ của nhiều nước đã chỉ rõ mục Liêu học tập của môn học này: "chiếm lĩnh một công cụ sắc bén để tư duy, học tập và giao lưu, đó là mục tiêu phần đầu chung của chương trình dạy tiếng mẹ đề các mướo”. |33; 87| Về phương hướng giảng dạy: việc dạy ngồn ban néi và ngôn bản viết trong giao tiếp và để giao tiếp được xem là kim chỉ nam cho quá trình xây dựng chương trình dạy học của các nước Chương trình dạy tiếng Pháp của bang Quebec (Canada) quy định “việc giảng dạy tiếng Pháp phải dựa trên việc thực hành ngôn ngữ và trong lớp học tiếng Pháp học sinh phái luôn luôn dược dặt vào những tình huông giao tiếp”, Chương trình cón. nhắn mạnh: “cø bản là phải đặt học sinh trong một tình huỗng giao tiễn làm sẵn sinh lời nói hoặc sự thông hiểu”.

Ở Pháp, chương trình năm 1985 cũng khẳng định: “việc day nếng Pháp phải đặt học sinh vào môi trường phong phú, Ấa dạng, tạo cho học sinh mỘC môi trường giao tiép ngôn ng phong phú, đồng thời thích ứng dược với nên văn hóa sống động của nhân loại”. Những quan điểm trên đều khẳng định: “⁄4zy tiếng trong giao tiếp (hoặc bằng giao tiển) và để giaa tiếp là phương hướng tiễn bộ và hiện đại của việc giảng dạy tiếng mẹ đề nói chung và phần làm văn nói riêng mà rất nhiều nước phái triển trên thể giới đang áp dụng, trong đó có cả Việt Nam. Theo phương DANII MỤC CÁC CHỮ VIẾT TÁT STT VIET TAT VIET DAY DU 1 DH Dạy học 2 DULY Day hoc lam vin 3 GV Giáo viên 4 TIS Iloc sinh 3 NL Nghị luận 6 SGŒKE Sach giao khoa 7 SGV Sach giao vién chung và phương pháp dạy học Làm văn nói riêng, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt ở các trường phé thing. Lịch sử vấn đề 2.

Những nghiên cứu ở nước ngoài Những năm gần đây nhất là từ sau cải cách giáo dục, phương pháp day học chính là vẫn dé được quan tam hang đầu. Trong những phương pháp đó thì phương pháp giao tiếp được các nhà giáo dục hết sức chú ý. Có nhiều bải viết, bải nghiên cứu về phương pháp này ở các nước. Trong sách “ Những thủ thuật rong đạy học — các chiến lược nghiên cửa và lý tuyyết về dạy học dành cho các giảng viên Đại học và Cao đẳng ° Wilbrt J.Mckeachie đã dựa trên quan điểm thực tiển của phương pháp dạy học hiện nay ma cho ring “Theo chương trình dạy tiếng Pháp phải dựa trên việc thực hành ngôn ngữ trong và ngoài lớp học tiếng Pháp học sinh phải luôn luôn được đặt vào tình huồng giao tiếp” [WlbmL, JMokeachie.

Ö một doan khác, Lác giá đặc biệt nhắn mạnh “cơ bán là phải dặt học sinh trong một tình hung giao tiếp làm sản sinh hoặc thông liễu lời nói” [Wilbrt, 1Mckcachic. Điều đó có nghĩa là việc dạy học theo quan điểm giao tiếp được áp dụng rộng rãi ở tất cả các môn học. Để có thể hướng quá trình day học vào hoạt động giao tiếp thi người giáo viên cần thiết phải tạo ra những tỉnh huống có vẫn dé dé hoc sinh tham gia vào hoạt d6ng giao tiếp. Tỉnh huống 1a một điều kiện quan trọng để sản sinh ra hoạt động giao tiếp, không có tình huống thì học sinh không thể giao tiếp.

Đây là nhận định có ý nghĩa quan trọng để người giáo viên có thể tổ chức quả trình dạy học tiếng Việt, làm văn dạt hiệu quả cao. Ở Thái Lan, mục tiêu của môn học tiếng Thái Lan (quốc ngữ) là phải trau dồi cho học sinh kĩ năng nghe, nói, đọc, viết và khả năng dùng ngôn ngữ để thông báo ý định va bảy tô tình cảm của mình một cách có hiệu quả cao, có ấn tượng sầu sắc, đúng mức, thích hợp và sáng lao sinh văn bản ở dạng nói hay viết phân môn Lâm văn đẳng thời góp phần củng các môn học khác rẻn luyện tư duy, phát triển ngôn ngữ và hình thánh nhân cách cho học sinh. Như vậy trước hết ta cần khẳng định vai trò của phân môn Tràm văn nói chung, văn nghị luận nói riêng đối với việc hình thành năng lực nói và năng lực viết ở học sinh. Cảng ngày văn nghỉ luận cảng chiếm vị trí quan trọng trong việc học vả viết văn.

Các em học sinh nếu có thể viết tốt văn nghị luận thì sẽ hình thành ở các em một tư duy nhạy bén, khả năng sử dụng ngôn ngữ và vến hiểu biết của bản thân để nói, để trinh bày, điễn thuyết, phản biện, tranh luận. một cach tự tin, chủ động, sáng tạo trước đám đông về những vấn đề xã hội, về những tư tưởng đạo lỉ trong cuộc sống hàng ngày. Dạy học làm văn nghị luận là một công việc, một yêu. cầu rất trọng yếu của quá trình dạy học làm văn lrong nhả trường.

Văn nghị luận đặt ra những vấn dé tu tưởng, học thuật đòi hỏi học sinh phải giải quyết; từ đó giúp các em van dung tổng hợp các kiến thức đã học, rẻn luyện khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ, khả năng lập luận, khả nắng Lư duy dúng để tìm hiểu ding van đề.