Luận văn: Dạy học chuyên đề danh nhân LSVN phát triển năng lực sáng tạo (CT 2018)

Luận văn nghiên cứu dạy học chuyên đề danh nhân lịch sử Việt Nam, giúp phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT theo chương trình GDPT 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thu Uyên
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Nguyệt Linh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Lịch Sử
• Đề tài: Dạy Học Chuyên Đề "Danh Nhân Trong Lịch Sử Việt Nam" Nhằm Phát Triển Năng Lực Sáng Tạo Cho Học Sinh Ở Trường Trung Học Phổ Thông (Chương Trình 2018)
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của dạy học danh nhân phát triển năng lực sáng tạo

Dạy học danh nhân trong lịch sử Việt Nam là một chuyên đề giáo dục nhằm phát triển toàn diện cho học sinh. Thông qua việc tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của các danh nhân lịch sử, học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực sáng tạo trong học tập. Đây là phương pháp dạy học hiện đại, kết hợp giữa truyền đạt kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy độc lập. Chương trình 2018 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng các ví dụ từ lịch sử để giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Dạy học theo hướng này góp phần xây dựng thế hệ học sinh có năng lực xử lý tình huống trong cuộc sống thực tiễn.

1.1. Khái niệm cơ bản về năng lực sáng tạo

Năng lực sáng tạo là khả năng tạo ra những ý tưởng mới, giải quyết vấn đề theo những cách độc đáo. Trong dạy học lịch sử, năng lực này được phát triển thông qua việc phân tích, so sánh, đánh giá hành động của danh nhân. Học sinh học cách tư duy độc lập, không chỉ chấp nhận sẵn những kết luận mà phải lập luận và chứng minh.

1.2. Vai trò của danh nhân trong giáo dục hiện đại

Các danh nhân lịch sử Việt Nam là nguồn cảm hứng và ví dụ sống động cho học sinh. Thông qua cuộc đời của Hồ Chí Minh, Trần Hưng Đạo, hay Trạng Tríều, học sinh hiểu rõ hơn về lòng yêu nước và tinh thần sáng tạo. Dạy học danh nhân giúp học sinh kết nối kiến thức lịch sử với giá trị đạo đức thực tiễn.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học chuyên đề danh nhân

Dạy học danh nhân để phát triển năng lực sáng tạo dựa trên nền tảng lý luận về dạy học phát triển năng lực. Theo chương trình 2018, giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải phát triển những năng lực cốt lõi cho học sinh. Cơ sở thực tiễn cho thấy học sinh học hiệu quả hơn khi được tham gia vào những hoạt động sáng tạo, thay vì chỉ tiếp nhận thụ động. Dạy học chuyên đề danh nhân trong lịch sử Việt Nam tạo điều kiện cho học sinh phân tích, đánh giá, sáng tạo những sản phẩm học tập dựa trên những sự kiện lịch sử. Thực tiễn tại các trường THPT cho thấy học sinh hứng thú hơn khi được tìm hiểu, nghiên cứu về những nhân vật lịch sử mà họ ngưỡng mộ.

2.1. Nền tảng lý luận về năng lực sáng tạo

Năng lực sáng tạo được hình thành thông qua quá trình học tập tích cực. Các hoạt động dạy học phải khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, tìm tòi, thử nghiệm ý tưởng mới. Dạy học về danh nhân lịch sử cung cấp bối cảnh lịch sử phong phú, giúp học sinh liên hệ lý thuyết với thực tiễn.

2.2. Cơ sở thực tiễn từ các trường THPT

Khảo sát thực tiễn tại trường THPT Việt Đức và các trường khác cho thấy phương pháp dạy học chuyên đề hiệu quả hơn phương pháp truyền thống. Học sinh có cơ hội thực hành, trao đổi ý kiến, tạo ra sản phẩm học tập từ việc nghiên cứu về danh nhân.

III. Nội dung chuyên đề danh nhân và các nhân vật lịch sử tiêu biểu

Chuyên đề danh nhân trong lịch sử Việt Nam bao gồm những nhân vật tiêu biểu từ các giai đoạn lịch sử khác nhau. Các danh nhân nổi bật như Hồ Chí Minh, Trần Hưng Đạo, Tây Sơn Anh Em, Lý Thái Tổ đều có những đóng góp to lớn cho đất nước. Mỗi danh nhân đại diện cho những phẩm chất cao đẹp như lòng yêu nước, trí tuệ, sáng tạo, đoàn kết. Dạy học danh nhân không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lịch sử mà còn hiểu rõ những giá trị nhân văn, từ đó phát triển phẩm chất tốt đẹp cho bản thân. Chương trình 2018 yêu cầu dạy học danh nhân theo hướng phát triển tư duy, giúp học sinh phân tích, so sánh những quyết định, hành động của danh nhân trong các hoàn cảnh lịch sử khác nhau.

3.1. Danh nhân từ thời cổ đại và trung đại Việt Nam

Lý Thái Tổ, Trần Hưng Đạo là những danh nhân xây dựng và bảo vệ nước Việt. Họ thể hiện tài năng quân sự, trí tuệ chính trị và lòng yêu nước sâu sắc. Dạy học về họ giúp học sinh hiểu rõ hơn về độc lập dân tộc và những phương pháp sáng tạo trong đấu tranh.

3.2. Danh nhân từ thời kỳ hiện đại

Hồ Chí Minh là biểu tượng của cách mạng Việt Nam, với những ý tưởng sáng tạo về độc lập, tự do. Học sinh qua dạy học danh nhân này học cách kết hợp lý thuyết với thực tiễn, linh hoạt trong chiến lược để đạt mục tiêu cao cả.

IV. Phương pháp dạy học và chiến lược phát triển năng lực sáng tạo

Phương pháp dạy học chuyên đề danh nhân phải kích thích sáng tạo của học sinh. Các phương pháp dạy học hiệu quả bao gồm học hành động (Inquiry-based learning), học dự án (Project-based learning), học cộng tác (Collaborative learning). Giáo viên cần tổ chức các hoạt động như thảo luận nhóm, phân tích tư liệu lịch sử, tạo sản phẩm sáng tạo dựa trên danh nhân. Chiến lược phát triển năng lực sáng tạo cần khuyến khích học sinh đặt câu hỏi độc lập, lập luận logic, đưa ra ý tưởng mới về lịch sử. Giáo viên có vai trò hướng dẫn, tạo môi trường học tập tích cực thay vì truyền đạt thụ động. Chương trình 2018 nhấn mạnh cần sử dụng công nghệ, tư liệu đa dạng để làm phong phú nội dung dạy học về danh nhân.

4.1. Phương pháp dạy học tích cực

Học hành động, học dự án là những phương pháp phát triển năng lực sáng tạo hiệu quả. Học sinh có thể tạo ra bộ tư liệu, quay video tài liệu, viết tiểu luận sáng tạo về danh nhân. Những hoạt động này giúp phát triển tư duy phê phán và khả năng sáng tạo thực tế.

4.2. Vai trò của giáo viên trong dạy học chuyên đề

Giáo viên cần thiết kế bài dạy nhằm kích thích tò mò, khám phá của học sinh. Tạo điều kiện để học sinh tự tìm tòi, sáng tạo, thay vì cung cấp câu trả lời sẵn. Giáo viên đánh giá không chỉ sản phẩm mà cả quá trình sáng tạo của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TÔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐÈ “DANH NHÂN TRONG LỊCH SU VIỆT NAM” NHẰM PHÁT TRIỄN NẴNG LỰC SÁNG TẠO CHIO TIỌC SINII Ở TRƯỜNG THPT ( CHƯƠNG TRÌNH 2018 ) 7 1.1 Một số khái niệm cơ bắn. Một số đặc diễm của dạy học phát triển năng lực sáng tao "1 1. Vai trò và ý nghĩa của day hoc phát triển năng lực sảng tạo. Cơ sở thực tiến 14 1.

Về phía GV - 15 1. Về phía học sinh. 'riểu kết chương1 " 19 - Nghiên cửu cơ sở lý luận về day học phát triển năng lực và tổ chức day học chuyên để “IDanh nhân trong lịch sử Việt Nam” nhằm phát triển năng lực sáng tao cho học sinh ở trường trung học phổ thông ( chương trình 2018 ). #* Phạm vi thực tiễn - Diễu tra, khảo sát và thử nghiệm sư phạm tại trường THPT Việt Dức - Hà Nội 4.

Mục dích và nhiệm vụ nghiên cứu 4. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận đạy học nói chung vả thực tiễn việc I3HI.8 ở trường, THPT nói riêng, để tài tập trung nghiên cứu nhằm xây dựng, kế hoạch tổ chức đạy học chuyên. đề “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở trường THET ( chương trình 2018 ). Déng thời để xuất một số PPIDH phủ hợp với chuyên đề đáp ứng mục tiêu hướng tới sự phát lriển phẩm chất và năng lực học sinh Qua đó, góp phần đối mới phương pháp, nâng cao chất lượng day học bê môn.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu về day học phát triển năng lực sảng lạo. - Nghiền cứu chuyên để “Danh nhân trong lịch sứ Việt Nam” nhằm phát triển năng lực sáng (ạu cho học sinh ở trường THPT ( chương trình 2018 ) và xác dịnh nội đưng cơ bản của chuyên để - Xây dung kế hoạch tổ chức dạy học cho chuyên để “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” nhằm phát triển năng lực sáng lao cho học sinh ở trưởng THPT ( chương trình 2018 ) - Tiến hành thử nghiệm sư phạm để chứng minh tính khả thi của kế hoạch day học đã dễ xuất, từ đó rút ra kết luận khoa học liễn quan đến đề tải 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5. Phương pháp luận Dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác Lên, tư tưởng Hé Chi Minh, quan điểm, đường lỗi của Đảng và Nhà nước về giáo đục đảo tạo nói chung, THI.

Phương pháp nghiên cửu - Nghiên cứu lý luận qua việc sưu tầm, tổng hợp, phân tích, hệ thống, khái quát hóa các tài liệu từ sách, báo, tạp chỉ. về giáo dục học, sử học, phương pháp DHILS, dạy học theo chuyên để, phân tích nội dung chuyên đề và các vấn để có liên quan dén dé tai - Nghiên cứu chương trình giáo dục môn Lịch sử phố thông mới, nôi dung cụ thể phần chuyên để “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam”. - Thực nghiệm sư phạm: Ứng đụng kế hoạch dạy học đã xây dựng dé tién hảnh thực nghiệm sư phạm.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn dé (ai * Ý nghĩa khoa học: Dé tai nghiên cứu, phân tích một cách cụ thể, rõ ràng và đầy đủ về khái niệm. dạy học phát triển năng lực sáng tạo, những đặc trưng khi đạy học các chuyên đề Lịch Sử.

Dằng thời trình bảy ý nghĩa của việc tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực sáng tạo làm tăng hiệu quả giờ học cũng như sự chủ động, tích cực, sáng tạo của HS * Ý nghĩa thực tiễn: Góp phần nâng cao nhận thức cho GV va học sinh, sinh viên sự phạm về vai trỏ và ý nphĩa của việc tổ chức dạy học chuyên dễ lịch sử theo hướng, tiếp cận STEAM, đồng thời là tài liệu tham khảo cho GV trong giảng đạy lịch sử, nâng cao năng lực sư phạm cho chính bản thân trong quả trình giảng dạy sau này 7. Cấu trúc cửa đề tài CHƯƠNG 2: TÔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐÈ ĐẺ “DANH NHÂN TRONG LICH SU VIET NAM” NHAM PHAT TRIEN NANG LUC sANG TAO CIIO IIQC SINII Ở TRƯỜNG TIIPT ( CIIVONG TRINIE 2018} 20 2. Vị trí, mục tiêu và nội dung cơ bản của chuyên để “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” cee 20 2. Mục tiêu day học.

Nội dung chuyên dễ - 22 2.1 Nội dung, ca 32 2. Quy trình tổ chức dạy học chuyên đề “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” theo hướng phát triển năng lực sảng tạo 32 2. Miệt số nguyên tắc, yêu cầu khi dạy học chuyên để Lịch sứ theo phát triển năng lưc sáng tạo. Lễ chức dạy học chuyên để “Danh nhân trong lich sử Việt Nam” theo hướng phát triển năng lực sáng tạo.5 Thực nghiệm sư phạm 55 2.1 Mục đích tực nghiệm sư phạm.

Nội dung và phương pháp thử nghiệm. Tién trình thử nghiệm 56 2. Phân tích kết quả thử nghiệm. TIEU KET CHUONG 2 - 62 KET LUAN VA KHUYEN NGHI 63 DANIIMUC TAI LIEU TIIAM KHẢO PHU LUC 68 CHƯƠNG 2: TÔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐÈ ĐẺ “DANH NHÂN TRONG LICH SU VIET NAM” NHAM PHAT TRIEN NANG LUC sANG TAO CIIO IIQC SINII Ở TRƯỜNG TIIPT ( CIIVONG TRINIE 2018} 20 2.

Vị trí, mục tiêu và nội dung cơ bản của chuyên để “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” cee 20 2. Mục tiêu day học. Nội dung chuyên dễ - 22 2.1 Nội dung, ca 32 2. Quy trình tổ chức dạy học chuyên đề “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” theo hướng phát triển năng lực sảng tạo 32 2.

Miệt số nguyên tắc, yêu cầu khi dạy học chuyên để Lịch sứ theo phát triển năng lưc sáng tạo. Lễ chức dạy học chuyên để “Danh nhân trong lich sử Việt Nam” theo hướng phát triển năng lực sáng tạo.5 Thực nghiệm sư phạm 55 2.1 Mục đích tực nghiệm sư phạm. Nội dung và phương pháp thử nghiệm. Tién trình thử nghiệm 56 2.

Phân tích kết quả thử nghiệm. TIEU KET CHUONG 2 - 62 KET LUAN VA KHUYEN NGHI 63 DANIIMUC TAI LIEU TIIAM KHẢO PHU LUC 68 MO DAU 1. Ly do chon dé tai Giáo dục và đào tạo luôn giữ vai trò cốt tử đối với mỗi quốc gia. Trong xu thế toản cầu hỏa, piáo dục mang trong mình sử mệnh cao cả là dào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội.

Bởi lẽ đó, Dảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đặc biệt đến sự phát triển giáo dục. Điều dú được thể hiện trong Văn kiện Đại hội đại biểu toản quốc vé giáo dục chỉ rõ: “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp đạy và học, phượng pháp thi và kiểm tra theo hướng hiện đại, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, dặc hiệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sở cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hôi” [28, tr.216] Trong lịch sử giáo dục, ông cha ta dã rất coi trọng giáo dục môn Lịch sử. Bởi lẽ “Lá rụng về cội, sông chấy về nguồn” - mỗi con người từ khi sinh ra đã có một gia đình làm nền tảng, một quê hương yêu thương và một đất nước để tự hảo. Những con người ấy khi lớn lên đêu muon hiểu biết về gia đình, tổ tiên nhưng cội nguồn của mỗi con người đầu chỉ là đẳng bậc sinh thành, đâu chỉ lả tổ tiễn của một dong họ, đó còn là cột nguồn dân tộc, của lễ quốc thân yêu.

Bởi vậy, bộ môn Lịch sử có vai trò quan trong trong chương trình giáo dục quốc dân và có ý nghĩa sâu sắc đối với cuộc đời của mỗi công đân. Tổng thống Pháp Mitterand dã từng cho rằng: những người không hiểu lịch sử dân tộc chỉ là những kẻ mỗ côi. Trong sự vận động quốc tỂ mạnh mẽ như hiện Lại, không chỉ đừng lại ở lịch sử dân tộc, khám phả trị thức lịch sử khu vực vả lịch sử thế giới cũng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc vươn mình ra thế giới. Để khẳng định giá trị môn Tách Sử, trong Điện chúc mứng Hội Khoa học Lịch sứ Việt Nam ngày 16-8- 2012, Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết: “Giáo dục khoa học lich sử cho thể hệ trẻ Việt Nam là vấn đề vô củng quan trọng đối với tương lai và sự trường tồn phát triển dân tộc.

Lời căn đặn dé dã thể hiện lòng mong muốn day tam huyết của Đại tưởng đối với tương lai của đất nước và đân tậc”. Bởi vậy, trí thức Lịch sử là một yêu tổ của nền văn hóa chung cho loài người. rước yêu cầu đổi mới phương pháp đạy học, nhiều giáo viên đã và đang đổi mới cách day, tích cực áp dụng các phương pháp đạy học mới nhằm phát huy tỉnh tích cực của học. Nhưng thực tế cho thay hién nay hầu hết các em không thích học lịch sử vi có quá nhiều các sự kiện, các mốc thời gian mả các em không thé nhớ được Tran khi dé nhiều pido viên truyền thụ lại những nội dung được trình bảy trong sách giáo khoa, học sinh nghe và ghi chép.

[Học sinh được làm việc chung theo oắ lớp, chưa được tổ chức lâm việc theo nhóm và # được làm việc độc lập. Các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử. không được trình bảy một cách cụ thể, sinh động; học sinh l:hông được trực tiếp làm việc với các sử liệu. Hoạt đồng nhận thức của hạc sinh chưa trổ thành trung tâm của quá trình day hoe lịch sử.

Học sinh ít được giao nhiệm vụ và tạo điều kiện thuận lợi dé tự mình hình thành hiểu biết về quá khử. Phương thức lĩnh hội bao trùm là nghe và ghi nhớ: do đó, những kiến thức cơ bản không được lĩnh hội ving chắc, những kỹ năng học tập Lịch sử không được hoàn thiện. Trong dạy học Lịch sử, còn tồn tại nhiều trường hợp đã không tận dung kha ming tao ra sự xúc động, sự rung cảm của học sinh trước các sự kiện, hiện tượng, hành động lịch sử Vay làm thế nào để các cm có hứng thủ, say mê học môn Lich st. Muén học sinh ham học, thích học bộ môn Lịch sử đỏi hỏi giáo viên đôi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực cho học sinh,giúp học sinh có hứng thú với bài học và tiếp thu kiến thức một cách chủ động hơn Xuất phát từ lý đo trên, tôi quyết định chọn để tài : “Dạy học chuyên đề “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở trường trung học phổ thông ( chương trình 2011 )” làm để tài khóa luận của minh.

Téi hi vọng để tài mình sẽ phần nào đưa huyết của Đại tưởng đối với tương lai của đất nước và đân tậc”.