CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm nguồn nhân lực Thuật ngữ nguồn nhân lực xuất hiện vào thập niên 80 của thế kỷ XX khi mà có sự thay đổi căn bản về phương thức quản lý, sử dụng con người trong kinh tế lao động. Tuỳ theo từng lĩnh vực cụ thể và cách tiếp cận nghiên cứu, các khái niệm về nguồn nhân lực được nhận thức theo nhiều hướng khác nhau, sau đây là một số quan niệm về nguồn nhân lực: - Nguồn nhân lực là nguồn lực con người của những tổ chức (với quy mô, loại hình, chức năng khác nhau) có khả năng và tiềm năng tham gia vào quá trình phát triển của tổ chức cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, khu vực, thế giới.
- Trong báo cáo của Liên hợp quốc đánh giá về những tác động của toàn cầu hoá đối với nguồn nhân lực đã đưa ra định nghĩa nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, kiến thức và năng lực thực có thực tế cùng với những năng lực tồn tại dưới dạng tiềm năng của con người. Quan niệm về nguồn nhân lực theo hướng tiếp cận này có phần thiên về chất lượng của nguồn nhân lực [14]. - Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng: Nguồn nhân lực là toàn bộ vốn con người bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp…của mỗi cá nhân. Như vậy, nguồn lực con người được coi là nguồn vốn bên cạnh các loại vốn vật chất khác như vốn tiền tệ, công nghệ, tài nguyên thiên nhiên.
- Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO): Nguồn nhân lực của một quốc gia là toàn bộ những người trong độ tuổi có khả năng tham gia lao động. 8 Từ các lý luận trên, ta thấy quan niệm chung về nguồn nhân lực được đề cập đến là tổng hợp các cá nhân, những con người cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể chất và tinh thần được huy động và tham gia quá trình lao động. Trong nội dung nghiên cứu đề tài này thì khái niệm nguồn nhân lực được hiểu là tổng thể những tiềm năng của con người (trước hết và cơ bản nhất là tiềm năng lao động), gồm: thể lực, trí lực, nhân cách của con người nhằm đáp ứng yêu cầu của một tổ chức hoặc một cơ cấu kinh tế - xã hội nhất định [27]. Nguồn nhân lực trong tổ chức một mặt là động lực thúc đẩy sự phát triển cả tổ chức; mặt khác nguồn nhân lực cũng là mục tiêu của chính sự phát triển của tổ chức đó.
Vì vậy, giữa tổ chức và người lao động trong tổ chức luôn phải tạo mối quan hệ hỗ trợ chặt chẽ để cùng nhau phát triển. Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo là một quá trình có hệ thống nhằm nuôi dưỡng việc tích lũy các kỹ năng, những quy tắc, khái niệm hay thái độ dẫn đến sự tương xứng tốt hơn giữa những đặc điểm của công nhân viên và những yêu cầu của công việc [10, tr. Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng, kiến thức, thái độ làm việc còn chênh lệch giữa năng lực hiện có của nhân viên và năng lực lý tưởng mà doanh nghiệp cần có để thực hiện nhiệm vụ lao động của mình có hiệu quả hơn.
Nhân viên không được đào tạo hoặc được đào tạo không phù hợp là nguyên nhân chính dẫn đến hiện trạng doanh nghiệp không đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường [10, tr. Đào tạo là một loại hoạt động có tổ chức, được thực hiện trong một thời 9 gian nhất định và nhằm đem đến sự thay đổi nhân cách và nâng cao năng lực của con người đó là một quá trình học tập để chuẩn bị con người cho tương lai, để họ có thể chuyển tới công việc mới trong thời gian thích hợp dựa trên những định hướng tương lai của tổ chức. Đào tạo còn được định nghĩa là bất cứ nỗ lực nào để cải thiện kết quả của nhân viên, dựa trên công việc hiện nay họ đang nắm giữ, hoặc công việc nào có liên quan. Điều này thường có nghĩa là những thay đổi về mặt kiến thức, những kỹ năng, quan điểm hoặc một thái độ cụ thể [17, tr.
Với góc độ nghiên cứu tại doanh nghiệp thì khái niệm về đào tạo nguồn nhân lực có thể hiểu là: Đào tạo nguồn nhân lực là tiến trình với nỗ lực cung cấp những thông tin, kỹ năng và sự thấu hiểu về tổ chức cũng như mục tiêu. Thêm vào đó đào tạo được thiết kế để giúp đỡ, hỗ trợ nhân viên tiếp tục có những đóng góp tích cực cho tổ chức [31, tr. Đào tạo nguồn nhân lực là một loại hoạt động có tổ chức, được thực hiện trong một thời gian nhất định và nhằm đem đến sự thay đổi nhân cách và nâng cao năng lực của con người: - Là quá trình học tập để chuẩn bị con người cho tương lai, để họ có thể chuyển tới công việc mới trong thời gian thích hợp. - Là quá trình học tập nhằm mở ra cho cá nhân một công việc mới dựa trên những định hướng tương lai của tổ chức.
Theo quan niệm này, khi nói đến đào tạo nguồn nhân lực là nói đến việc trang bị cho người lao động: kiến thức phổ thông, kiến thức chuyên nghiệp, kiến thức quản lý. Từ đó cho thấy, đào tạo là hoạt động làm cho con người trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định. Là quá trình học tập để làm cho người lao động có thể thực hiện chức năng, nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của họ. Đào tạo nguồn nhân lực là cần thiết cho sự thành công của tổ chức và sự 10 phát triển chức năng của con người.
Việc đào tạo nguồn nhân lực không chỉ được thực hiện bên trong một tổ chức, mà còn bao gồm một loạt những hoạt động khác được thực hiện từ bên ngoài, như: học việc, học nghề và hành nghề. Kết quả của quá trình đào tạo nguồn nhân lực sẽ nâng cao chất lượng, phát triển nguồn nhân lực đó [27]. Đào tạo nguồn nhân lực trong đoạn hiện nay là rất cần thiết cho sự thành công của một tổ chức và sự phát triển của mỗi cá nhân. Vai trò của đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo được xem là yếu tố cơ bản của doanh nghiệp.
Có quan tâm chú trọng đến công tác đào tạo nguồn nhân lực thì mới có thể tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng được các mục tiêu chiến lược phát triển mà doanh nghiệp đã đề ra. Nhu cầu về giáo dục, huấn luyện các kỹ năng, kiến thức, chuyên môn luôn luôn cấp thiết đối với người lao động. Sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp không chỉ diễn ra ở phạm vi ở một địa phương mà còn cạnh tranh ở trong nước, trong khu vực, trong châu lục và trên phạm vi toàn cầu. Chất lượng nguồn nhân lực trở thành một trong những lợi thế cạnh tranh quan trọng của các doanh nghiệp.
Chính vì vậy, việc chú trọng công tác đào tạo nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng không chỉ với doanh nghiệp mà còn đối với bản thân người lao động và đối với xã hội. Đối với doanh nghiệp: Đào tạo nguồn nhân lực tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao được năng suất lao động, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Đồng thời, duy trì và nâng cao nguồn nhân lực chất lượng, tạo lợi thế cạnh tranh lớn mạnh cho doanh nghiệp trên thị trường; có được đội ngũ cán bộ quản lý và chuyên môn kế cận, giúp cho nhân viên có những kỹ năng cần thiết để đến gần hơn với cơ hội thăng tiến, từ đó thay thế cho những cán bộ quản lý và chuyên môn khi cần thiết. Đối với người lao động: Đạo tạo nguồn nhân lực giúp nhân viên có thể 11 thực hiện công việc tốt hơn, nhất là khi nhân viên thực hiện không đáp ứng được tiêu chuẩn, hoặc khi nhân viên được phân công đảm nhiệm công việc mới; người lao động được trang bị kỹ năng chuyên môn, kiến thức cần thiết, điều này kích thích nhân viên làm việc tốt hơn, đam mê hơn, đạt được nhiều thành tích, muốn được đảm nhiệm những công việc có tính thách thức với cơ hội thăng tiến cao hơn; cập nhật các kỹ năng, xu hướng và kiến thức mới cho nhân viên, từ đó toàn thể người lao động có thể áp dụng thành công những thay đổi công nghệ và kỹ thuật trong doanh nghiệp; tạo cho nhân viên có cách nhìn, tư duy mới trong phần việc mà họ đang đảm nhiệm, đó cũng chính là cơ sở để thúc đẩy tính sáng tạo của người lao động.
Đối với xã hội: Đào tạo nguồn nhân lực được xem là vấn đề sống còn của đất nước, nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của xã hội, đồng thời sẽ là một trong những giải pháp chống lại thất nghiệp hiệu quả. Việc đầu tư cho đào tạo là những khoản đầu tư mang tính chiến lược chủ chốt quyết định sự phồn vinh của doanh nghiệp nói riêng và đất nước nói chung. Như vậy, có thể thấy rằng đào tạo nguồn nhân lực có vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng trong mỗi tổ chức, doanh nghiệp và xã hội nói chung. Chỉ có thực hiện tốt công tác đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng được đội ngũ nguồn nhân lực có trình độ, kỹ năng và có ý thức, thái độ tốt hơn trong công việc thì mới có thể giúp doanh nghiệp, tổ chức tồn tại và phát triển tốt trong tương lai.
Chính vì vậy mà ngày nay các nhà quản lý giỏi không chỉ dừng lại ở các chương trình đào tạo có tính chất đối phó mà họ có chiến lược đào tạo dài hạn trong nhiều năm tới. Nguyên tắc của đào tạo nguồn nhân lực Thứ nhất: Con người sống hoàn toàn có năng lực để phát triển, mọi người trong tổ chức đều có khả năng phát triển và sẽ cố gắng thườgn xuyên phát triển để giữ vững sự tăng trưởng của doanh nghiệp cũng như các cá 12 nhân. Con người luôn luôn có sự thích nghi cao đối với điều kiện, khi ngoại cảnh liên tục thay đổi, tri thức khoa học phát triển thì nhu cầu phát triển về mặt trí tuệ của con người là tất yếu.