Đặt vấn đề Tỉnh Thái Nguyên nói chung và thành phố Thái Nguyên nói riêng sau hơn 25 năm đổi mới đã thu được những thành tựu to lớn có những ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhịp độ phát triển kinh tế tăng trưởng khá ổn định và bền vững góp phần cùng cả nước bước vào thời kỳ mới, thời kỳ CNH - HĐH, thực hiện nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Để đạt được những thành tựu to lớn như trên là do Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng đổi mới chính sách phát luật về đất đai tạo động lực mới, được nhân dân đồng tình ủng hộ, phương pháp vận dụng sáng tạo thực tiễn tại địa phương. Tại thành phố Thái Nguyên, các dự án đầu tư tăng nhanh, tốc độ đô thị hoá diễn ra nhanh và mạnh mẽ tạo điều kiện để phát huy các nguồn lực, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội.
Tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay công tác quản lý sử dụng đất đai vẫn còn nhiều mặt hạn chế, việc sử dụng đất còn lãng phí, tình trạng người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai và tình hình khiếu kiện về đất đai còn diễn ra phổ biến ở nhiều nơi, công tác thu hồi đất bồi thường GPMB thực hiện các dự án còn gặp nhiều khó khăn. Qua quá trình học tập và nghiên cứu chương trình học của lớp Quản lý đất đai do khoa Quản Lý Tài Nguyên - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên tổ chức. Với mục đích “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn”, bản thân em là một sinh viên đang học tập tai trường Đại Học Nông Lâm thành phố Thái Nguyên, em nhận thấy công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một trong những nhiệm vụ hết sức khó khăn phức tạp, liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế của Nhà nước, chủ dự án và của người dân, nếu làm tốt công tác này sẽ tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các dự án đầu tư, các nhà đầu tư đến với tỉnh Thái Nguyên và thành phố Thái Nguyên. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường; Ban lãnh đạo khoa Quản Lý Tài nguyên - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên và được sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo Ths Nguyễn Minh Cảnh em tiến hành thực hiện chuyên đề: "Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Dự án Xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên, địa 2 phận phường Tân Lập, thành phố Thái Nguyên".
Khi tham gia viết chuyên đề này, bản thân em mong muốn được đóng góp ý kiến của mình để góp phần từng bước hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói chung và thành phố Thái Nguyên riêng. Mục tiêu nghiên cứu Tìm hiểu rõ và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên, địa phận phường Tân Lập, thành phố Thái Nguyên nói riêng và các dự án trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói chung. - Đề xuất các giải pháp có tính khả thi cho công tác BT & GPMB của địa phương trong thời gian tới. Yêu cầu đề tài - Nghiên cứu và thực hiện nghiêm chỉnh Luật Đất đai năm 2003; Các Nghị định của Chính phủ; Thông tư của các bộ có liên quan hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
- Thực hiện nghiêm chỉnh các Quyết định, văn bản hướng dẫn của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.eeu - Điều tra thu thập số liệu, đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên, địa phận phường Tân Lập, thành phố Thái Nguyên. Từ đó tiến hành phân tích và rút ra nhận xét về những điểm thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện. + Đề xuất phương án điều chỉnh, bổ sung đối với những điểm chưa phù hợp trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư + Đúc rút kinh nghiệm đối với công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Hiểu được một cách cặn kẽ, sâu sắc và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
- Ý nghĩa trong thực tiễn: Giúp cho bản thân khi ra trường thực hiện tốt công tác chuyên môn về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát cơ sở khoa học về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Bồi thường Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Hỗ trợ tài sản: Tài sản, vật kiến trúc hợp pháp không đủ điều kiện bồi thường thì xem xét hỗ trợ cho người có tài sản. Hỗ trợ đất là khoản hỗ trợ đối với đất không đủ điều kiện được bồi thường thì xem xét hỗ trợ cho người đang sử dụng. Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi ở khác với nơi ở trước đây để sinh sống.
Tái định cư bắt buộc đó là việc di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích Quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng. Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở - Bồi thường bằng giao đất ở mới - Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác (Chính phủ 2004) [2]. Đặc điểm của quá trình bồi thường và GPMB BT & GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
Chính vì vậy quá trình BT & GPMB có đặc điểm sau: - Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành,. mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó. Do đó, GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
- Tính phức tạp: “Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất của mình. Tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn.
Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá để bồi thường, hỗ trợ gặp nhiều khó khăn do các tài sản như công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất rất đa dạng. Chính vì vậy khi thực hiện công tác BT & GPMB cần có sự phối hợp hài hòa giữa các cấp chính quyền, các ban ngành, đoàn thể có liên quan và người dân. Cần áp dụng kịp thời những chính sách của Nhà nước để đảm bảo quyền và lợi ích của các bên tham gia theo đúng quy định của pháp luật” (Đỗ Thị Lan và cs, 2007) [5]. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và GPMB Quá trình BT & GPMB nhanh hay chậm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, tuy nhiên một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm trong khâu tổ chức thực hiện công tác BT & GPMB là: 5 - Công tác quản lý Nhà nước về đất đai - Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất - Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và sử dụng đất tác động đến công tác BT & GPMB - Công tác giao đất, cho thuê đất - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất - Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ quản lý và sử dụng đất - Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai - Nhận thức và thái độ của người dân bị thu hồi đất, công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện theo chính sách pháp luật Nhà nước (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) 2.
Cơ sở khoa học của công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 2. Cơ sở pháp lý của đề tài 2. Một số văn bản của Trung ương liên quan tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 1. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luật Dân sự nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luật Đất đai năm 2003 [1]. Một số Nghị định của Chính phủ; Thông tư hướng dẫn của một số Bộ liên quan. - Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/ 10/ 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai; (Chính phủ 2004) [2].