CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm Thương mại điện tử, Thương mại điện tử B2C 1. Khái niệm Thương mại điện tử (TMĐT) - Khái niệm theo nghĩa hẹp Theo nghĩa hẹp, TMĐT chỉ đơn thuần bó hẹp trong việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử, nhất là Internet và các mạng truyền thông khác.
Theo tổ chức Thương mại thế giới (WTO): “ TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hóa thông qua mạng Internet”. Theo Ủy ban TMĐT của Tổ chức Hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC): “TMĐT là công việc kinh doanh được tiến hàng thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số”. - Khái niệm TMĐT theo nghĩa rộng TMĐT hiểu theo nghĩa rộng là các giao dịch tài chính và thương mại bằng phương tiện điện tử như: trao đổi dữ liệu điện tử, chuyển tiền điện tử và các hoạt động như gửi/ rút tiền bằng thẻ tín dụng. Theo quan điểm này, có 2 định nghĩa khái quát được đầy đủ nhất phạm vi hoạt động của TMĐT: Luật mẫu về TMĐT của Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL) định nghĩa: “Thuật ngữ thương mại cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp đồng.
Các quan hệ mang tính thương mại bao gồm (nhưng không chỉ bao gồm) các giao dịch sau đây: bất cứ giao dịch nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hóa dịch vụ; thỏa thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thương mại, ủy thác hoa hồng, cho thuê dài hạn; xây dựng các công trình; tư vấn, kỹ thuật công trình; đầu tư cấp vốn, ngân hàng; bảo hiểm; thỏa thuận khai thác hoặc tô nhượng, liên doanh và các hình thức về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; chuyên chở hàng hóa hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đường bộ”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Theo Ủy ban Châu Âu: “TMĐT được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh”. Từ các định nghĩa trên, người ta đưa ra một định nghĩa tổng quát về TMĐT: “TMĐT là việc tiến hành các giao dịch thương mại thông qua mạng internet, các mạng truyền thông và các phương tiện điện tử khác”.
Khái niệm Thương mại điện tử B2C (TMĐT B2C) “TMĐT B2C là loại giao dịch mà trong đó khách hàng của các doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến là những người tiêu dùng cuối cùng, và mua hàng với mục đích phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân. Đây là loại giao dịch quen thuộc và phổ biến nhất trong TMĐT”. (Nguồn: Giáo trình TMĐT căn bản – Đại học Thương mại) Bán hàng trực tuyến là việc bán hàng hóa, dịch vụ quan internet và các kênh truyền thông khác đến khách hàng, bao gồm tất cả các hoạt động thương mại tạo nên các giao dịch với khách hàng. Hàng hóa và dịch vụ ở đây bao gồm tất cả những hàng hóa dịch vụ mà doanh nghiệp có và có thể cung cấp cho khách hàng thông qua các giao dịch điện tử.
Khách hàng ở đây bao gồm cả khách hàng cá nhân và doanh nghiệp. Khái niệm về bán lẻ và bán lẻ điện tử Bán lẻ là hoạt động kinh doanh bằng cách mua với số lượng lớn từ nhà sản xuất. Bán lẻ điện tử là việc bán hàng hóa và dịch vụ qua internet và các kênh điện tử khác đến với người tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình. Một số hoạt động marketing không tạo nên các giao dịch trực tiếp, ví dụ cung cấp thông tin miễn phí hoặc xúc tiến thương hiệu, hình ảnh được coi như một phần của TMĐT B2C nhưng không rộng bằng khái niệm TMĐT B2C.
TMĐT B2C bao hàm bán lẻ điện tử. LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH BÁN LẺ ĐIỆN TỬ 1. Các yếu tố của mô hình kinh doanh - Mục tiêu giá trị Là cách mà sản phẩm hay dịch vụ của doanh nghiệp đáp ứng được nhu cầu khách hàng. Để phân tích mục tiêu giá trị, doanh nghiệp phải trả lời 2 câu hỏi: Vì sao khách hàng lựa chọn doanh nghiệp để giao dịch? Doanh nghiệp có thể cung cấp cho khách hàng những gì mà các doanh nghiệp khác không thể cung cấp? Đứng ở góc độ khách hàng, mục tiêu giá trị thương mại điện tử bao gồm: sự cá nhân hóa, cá biệt hóa của cá sản phẩm; giảm bớt chi phí tìm kiếm sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 phẩm, so sánh giá cả; sự thuận tiện trong giao dịch thông qua quá trình quản lý phân phối sản phẩm.
- Mô hình doanh thu Là cách thức để doanh nghiệp có doanh thu, tạo ra lợi nhuận và có mức lợi nhuận trên vốn đầu tư lớn hơn các hình thức đầu tư khác. Có năm mô hình doanh thu chủ yếu được áp dụng trong TMĐT là: mô hình doanh thu quảng cáo, mô hình doanh thu đăng ký, mô hình thu phí giao dịch, mô hình doanh thu bán hàng, mô hình doanh thu liên kết. - Cơ hội thị trường Nhằm để hiểu tiềm năng thị trường của 1 doanh nghiệp và toàn bộ cơ hội tài chính tiềm năng mà doanh nghiệp có khả năng thu được từ thị trường đó. Cơ hội thị trường thực tế được hiểu là khoản doanh thu doanh nghiệp có khả năng thu được ở mỗi vị trí thị trường mà doanh nghiệp có thể giành được.
- Môi trường cạnh tranh Nhằm nói đến phạm vi hoạt động của các doanh nghiệp khác kinh doanh sản phẩm cùng loại trên cùng thị trường. Môi trường cạnh tranh bao gồm các nhân tố như: có bao nhiêu đối thủ cạnh tranh đang hoạt động; phạm vi hoạt động của các đối thủ đó ra sao; thị phần của mỗi đối thủ như thế nào; lợi nhuận mà họ thu được là bao nhiêu và mức giá mà các đối thủ định ra cho các sản phẩm của họ là bao nhiêu. Môi trường cạnh tranh là một căn cứ quan trọng để đánh giá tiềm năng của thị trường. Nếu trên 1 đoạn thị trường sản phẩm nhất định, có nhiều đối thủ cạnh tranh với nhau, đó là dấu hiệu đoạn thị trường này đã bão hòa và lợi nhuận khó có thể thu được.
Ngược lại, nếu thị trường có rất ít đối thủ cạnh tranh thì đó là dấu hiệu của hoặc 1 đoạn thị trường hầu như chưa được khai thác, hoặc khó có thể thành công trên thị trường này vì nó không có khả năng đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Như vậy, việc phân tích yếu tố môi trường cạnh tranh giúp doanh nghiệp quyết định nên đầu tư vào đoạn thị trường nào có lợi nhất. - Lợi thế cạnh tranh Là khả năng sản xuất một loại sản phẩm có chất lượng cao hơn và/hoặc tung ra thị trường 1 sản phẩm có mức giá thấp hơn các đối thủ cạnh tranh. Lợi thế cạnh tranh có thể là những điều kiện thuận lợi liên quan đến nhà cung ứng, người vận chuyển, nguồn lao động hoặc sự vượt trội về kinh nghiệm, tri thức hay sự trung thành của người lao động… - Chiến lược thị trường LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Được hiểu là việc nghiên cứu các sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu khách hàng và lập kế hoạch thực hiện các hoạt động xúc tiến sản phẩm, dịch vụ cho khách hàng.
- Cấu trúc tổ chức Các doanh nghiệp muốn phát triển bền vững cần có 1 hệ thống tổ chức tốt đảm bảo thực thi có hiệu quả các kế hoạch và chiến lược kinh doanh. Một kế hoạch phát triển có tổ chức được hiểu là cách thức bố trí, sắp xếp và thực thi các công việc kinh doanh nhằm đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp. - Đội ngũ quản trị Đội ngũ quản trị là yếu tố quan trọng, cần thiết đối với các mô hình kinh doanh, chịu trách nhiệm xây dựng các mẫu công việc trong doanh nghiệp. Một đội ngũ quản trị mạnh góp phần tạo sự tin tưởng chắc chắn đối với các nhà đầu tư bên ngoài, có khả năng nắm bắt nhanh nhạy những diễn biến thị trường, có kinh nghiệm trong việc thực thi các kế hoạch kinh doanh và là lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đội ngũ quản trị giỏi có thể đưa ra các quyết định thay đổi hoặc tái cấu trúc mô hình kinh doanh khi cần thiết. Các yếu tố tạo nên mô hình bán lẻ điện tử Giống như trong môi trường kinh doanh thông thường thì mô hình kinh doanh bán lẻ điện tử cũng có hầu hết các yếu tố như mô hình kinh doanh truyền thống. Nhưng trong môi trường kinh doanh trực tuyến với công cụ không thể thiếu là Internet thì các yếu tố đó được biến tấu giúp mô hình vận hành hiệu quả mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Mô hình kinh doanh có thành công hay không phụ thuộc vào các yếu tố đó có hoạt động hiệu quả và ăn nhập với nhau hay không.
Về cơ bản thì các yếu tố đó bao gồm: - Website, Công nghệ thông tin - Sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp cung ứng - Quản trị bán hàng - Xúc tiến bán hàng và quảng bá thương hiệu - Hậu cần phục vụ bán lẻ điện tử: thanh toán, vận chuyển, kho bãi - Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp 1. Các yếu tố cơ bản của bán lẻ điện tử 1. Các loại hàng hóa chủ yếu trong bán lẻ điện tử Tất cả những gì có thể bán được trong kênh bán hàng truyền thống thì đều có thể bán được tại kênh trực tuyến. Phụ thuộc vào nhiều điều kiên (hạ tầng CNTT, hạ tầng sản xuất, phân phối…) mức độ phù hợp các loại hàng hóa đối với bán lẻ điện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 tử là như nhau.
Quá trình phát triển của bán lẻ điện tử cho thấy thời gian đầu tiên bán lẻ điện tử chủ yếu được thực hiện đối với các sản phẩm thuộc các nhóm hàng như: sách, nhạc và phim DVD, tạp phẩm, trò chơi và phần mềm, thiết bị điện tử và máy tính, du lịch, quần áo. Đó là những sản phẩm có độ tiêu chuẩn hóa cao, được thực hiện thông qua các thông số kỹ thuật giúp người mua có thể đánh giá toàn diện và có ý niệm tương đối đầy đủ về sản phẩm mà không cần giám định một cách trực quan.