CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại (NHTM) 1.1 Khái niệm cho vay tiêu dùng Trên thực tế có rất nhiều khái niệm khác nhau về cho vay tiêu dùng, xuất phát từ sự khác biệt về đặc trưng tập quán tiêu dùng và hoạt động của các NHTM tại mỗi quốc gia. Song nhìn chung, khái niệm cơ bản về cho vay tiêu dùng đều được hiểu như sau: “Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ.
Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch. cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng”.2 Đặc điểm của cho vay tiêu dùng - Đối tượng: Là các cá nhân và hộ gia đình có nhu cầu vay vốn sử dụng cho những mục đích sinh hoạt tiêu dùng. Khác với các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế, KHCN thường có số lượng rất lớn, nhu cầu vay vốn rất đa dạng nhưng thông thường nhu cầu vay vốn của mỗi KHCN là không thường xuyên và chịu sự ảnh hưởng lớn bởi môi trường kinh tế, văn hoá – xã hội. - Thời hạn vay vốn: Tuỳ thuộc vào từng mục đích vay vốn và hình thức cho vay mà các khoản vay tiêu dùng của khách hàng cá nhân có thời hạn: ngắn hạn, trung đến dài hạn.
- Quy mô và số lượng các khoản vay: Các khoản cho vay tiêu dùng thường có quy mô tương đối nhỏ so với các khoản cho vay khác. Khách hàng thường vay tiêu dùng khi đã có một lượng vốn tương đối, chỉ vay ngân hàng để bổ sung thêm vốn. Tuy nhiên số lượng các khoản cho vay tiêu dùng lại rất lớn do đối tượng các khoản cho vay này là mọi cá nhân trong xã hội với nhu cầu tiêu dùng đa dạng. khi nền kinh tế phát triển, đời sống nâng cao, nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng cũng gia tăng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Chi phí cho vay: Chi phí cho vay tiêu dùng là một trong những khoản mục có chi phí lớn nhất trong danh mục cho vay của ngân hàng. Do số lượng món vay nhiều, khách hàng đông nhưng quy mô nhỏ, ngân hàng phải huy động nhiều nhân lực, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, xét duyệt, quyết định cho vay, giải ngân kiểm soát và thu nợ, công tác quản lý các khoản cho vay tiêu dùng với số lượng lớn cũng phát sinh nhiều chi phí. - Lãi suất cho vay: Lãi suất của các khoản vay tiêu dùng thường cao hơn các khoản vay khác của NHTM. Nguyên nhân là do quy mô của hợp đồng cho vay nhỏ lại khó lại khó quản lý hơn vì vậy chi phí cho vay của ngân hàng cao.
Để bù đắp chi phí này, tất nhiên, lãi suất cho vay sẽ cao. - Rủi ro tín dụng: + Rủi ro khách quan: Nguồn trả nợ chủ yếu của khoản vay tiêu dùng là từ thu nhập ổn định tại thời điểm hiện tại của người vay, khả năng trả nợ của khách hàng sẽ bị ảnh hưởng khi nền kinh tế gặp khó khăn hoặc xảy ra các biến động tiêu cực chung như thiên tai, mất mùa, thất nghiệp. Khả năng trả nợ vay tiêu dùng còn phụ thuộc vào tình hình sức khỏe của ngân hàng, đặc biệt khi người vay chết thì ngân hàng sẽ rất khó để thu hồi khoản nợ. Ngoài ra cho vay tiêu dùng có tính nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế.
Khi kinh tế tăng trưởng người dân lạc quan về tương lai, nhu cầu vay ngân hàng nhiều hơn nhưng khi nền kinh tế suy thoái đời sống trở nên khó khăn người dân sẽ hạn chế vay mượn. + Rủi ro chủ quan: Thông tin tài chính của cá nhân và hộ gia đình thường khó đầy đủ và rõ ràng như thông tin về doanh nghiệp (thông qua báo cáo tài chính thương niên, kiểm tra công tác kế toán.) dẫn đến rủi ro đạo đức và rủi ro thông tin không cân xứng. Khách hàng có thể không có thiện chí trả nợ cho ngân hàng mặc dù có đủ khả năng thanh toán, hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ và trung thực nhằm đạt mục đích vay vốn. - Lợi nhuận cho vay tiêu dùng: Do số lượng khách hàng vay tiêu dùng khá lớn cùng với mức lãi suất cao nên lợi nhuận thu được từ các khoản cho vay tiêu dùng chiếm tỷ trọng khá cao trong tổng lợi nuận của ngân hàng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Các hình thức cho vay tiêu dùng Với xu hướng phát triển như hiện nay ngày càng có nhiều loại hình tín dụng ra đời hơn, đối với cho vay tiêu dùng cũng vậy. Căn cứ vào mỗi tiêu thức sẽ đem lại một cách phân chia khác nhau. Cụ thể: Căn cứ vào mục đích: được chia làm 2 loại - Cho vay tiêu dùng cư trú: là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hoặc và cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình. - Cho vay tiêu dùng phi cư trú: là các khoản cho vay tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí và du lịch… Căn cứ vào phương thức hoàn trả: gồm 3 loại - Cho vay tiêu dùng trả góp: đây là hình thức cho vay tiêu dùng trong đó người đi vay trả nợ (gồm số tiền gốc và lãi) cho ngân hàng nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định trong thời hạn cho vay.
Phương thức này thường được áp dụng cho các khoản vay có gíá trị lớn hoặc và thu nhập từng định kỳ của người đi vay không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay. - Cho vay tiêu dùng phi trả góp: theo phương thức này tiền vay được khách hàng thanh toán cho ngân hàng chỉ một lần đến khi đến hạn, thường thì các khoản cho vay tiêu dùng phi trả góp chỉ được cấp cho các khoản vay có giá trị nhỏ với thời hạn không dài. - Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: là các khoản cho vay tiêu dùng trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng hoặc phát hành loại séc được phép thấu chi dựa trên tài khoản vãng lai. Theo phương thức này, trong thời hạn tín dụng được thỏa thuận trước, căn cứ vào nhu cầu chi tiêu và thu nhập kiếm được từng kỳ, khách hàng được ngân hàng cho phép thực hiện việc vay và trả nợ nhiều kỳ một cách tuần hoàn, theo một hạn mức tín dụng.
Căn cứ vào nguồn gốc của khoản nợ: gồm 2 loại - Cho vay tiêu dùng gián tiếp: là hình thức cho vay trong đó ngân hàng mua các khoản nợ phát sinh của các doanh nghiệp đã bán chịu hàng hoá hoặc đã cung cấp các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 dịch vụ cho người tiêu dùng, hình thức này ngân hàng cho vay thông qua các doanh nghiệp bán hàng hoặc làm các dịch vụ mà không trực tiếp tiếp xúc với khách hàng. - Cho vay tiêu dùng trực tiếp: Là hình thức cho vay trong đó ngân hàng và khách hàng trực tiếp gặp nhau để tiến hành cho vay hoặc thu nợ. Căn cứ vào tính chất đảm bảo cho vay tiêu dùng: - Cho vay tiêu dùng đảm bảo bằng tài sản của khách hàng: Ngân hàng cho khách hàng vay tiền trên cơ sở khách hàng đem tài sản của mình để đảm bảo khoản vay đó. Tài sản nói tới ở đây là tài sản thuộc sở hữu lâu dài của khách hàng đó.
Những đảm bảo này không được hình thành từ chính khoản tín dụng của ngân hàng. Các khoản tín dụng dựa trên loại này thường đảm bảo an toàn cho ngân hàng nhưng gây khó khăn cho cả ngân hàng và khách hàng trong việc định giá, bảo quản làm cho thời gian phân tích tín dụng kéo dài. Hình thức này có các dạng cụ thể là đảm bảo bằng thế chấp, cầm cố, cầm đồ. - Cho vay tiêu dùng đảm bảo bằng thu nhập: Phương thức này chỉ yếu được áp dụng cho những khách hàng có việc làm ổn định, thu nhập ngoài khoản chi tiêu thường xuyên có một khoản để tích luỹ trả nợ.
Trong việc xét duyệt cho vay, ngân hàng còn có một bảng kê khai các khoản thu nhập khác (có xác nhận của đơn vị trả lương), cũng như những chi tiêu thường xuyên của người vay. Số tiền cho vay được quyết định dựa trên nhu cầu vay (có mục đích rõ ràng và hợp pháp), thu nhập ròng thường xuyên của khách hàng, mức cho vay tối đa của ngân hàng. Khi nhận tiền vay, khách hàng phải cam kết nếu không trả được nợ đến hạn( thường là quá 3 kỳ trả nợ), ngân hàng có quyền nhận lương của khách hàng để thu nợ. - Cho vay tiêu dùng đảm bảo bằng tài sản hình thành từ tiền vay: Hình thức này áp dụng chủ yếu với tài sản có giá trị lớn, thời gian sử dụng dài như: nhà cửa, ô tô… Mức cho vay của ngân hàng phụ thuộc vào tình hình tài chính, khả năng trả nợ của khách hàng, giá trị tài sản cần mua sắm( theo một tỷ lệ phần trăm nhất định nào đó và có thể thay đổi tuỳ chính sách cho vay của mỗi ngân hàng (Thường khách hàng có thể vay được là 50% - 70% giá trị tài sản đảm bảo).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Vai trò của cho vay tiêu dùng a. Đối với ngân hàng Cho vay tiêu dùng giúp ngân hàng mở rộng thêm mối quan hệ với khách hàng. Đó là cơ sở để ngân hàng có thể cung cấp thêm nhiều sản phẩm dịch vụ khác, làm tăng thu nhập cho ngân hàng, tạo điều kiện đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh, hạn chế và phân tán rủi ro. Khách hàng cho vay tiêu dùng thường với số lượng lớn, do vậy khả năng mở rộng khách hàng cá nhân là rất cao.
Đối với người tiêu dùng Cho vay tiêu dùng giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu tiêu dùng hiện tại của người tiêu dùng và khả năng tích lũy để đáp ứng nhu cầu đó. Khách hàng có nhu cầu tiêu dùng một sản phẩm hay dịch vụ nào đó ngay trong thời điểm hiện tại, nhưng tích lũy chưa đủ để trang trải chi phí khi thỏa mãn nhu cầu đó. Cho vay tiêu dùng giải quyết được vấn đề đó cho khách hàng, giúp khách hàng có thể giải quyết được những nhu cầu tiêu dùng trong hiện tại mà không cần phải chờ đợi.