CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH THU VÀ PHÂN TÍCH DOANH THU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận về doanh thu và phân tích doanh thu trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về doanh thu Có rất nhiều khái niệm, định nghĩa về doanh thu. Dưới đây em xin đề cập một số khái niệm về doanh thu như sau: Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” và theo Quyết định 48/2006/QĐ-BTC ngày 14-9-2006 của bộ trưởng Bộ tài chính thì “Doanh thu được hiểu là tổng giá trị các lợi ích doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.
Theo giáo trình phân tích hoạt động kinh doanh, TS Phan Đức Dũng - Giảng viên Đại học quốc gia TP. Hồ Chí Minh làm chủ biên, NXB Thống Kê, 2006, trang 60 thì “Doanh thu bán hàng là toàn bộ tiền bán hàng hoá sản phẩm dịch vụ đã được khách hàng chấp nhận thanh toán không phân biệt đã thu hay chưa thu được tiền”. Theo giáo trình tài chính doanh nghiệp, Bộ tài chính, NXB Tài chính, 2004, trang 207 thì “Doanh thu là toàn bộ số tiền bán sản phẩm, hàng hoá, cung ứng dịch vụ sau khi trừ (-) khoản giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại (nếu có chứng từ hợp lệ) được khách hàng chấp nhận thanh toán (không phân biệt đã thu hay chưa thu được tiền)”. Theo giáo trình phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại của trường Đại học Thương mại, do PGS.TS Trần Thế Dũng làm chủ biên, xuất bản năm 2008, trang 29 thì “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu” 1.
Ý nghĩa việc tăng doanh thu Tăng doanh thu có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn cần thiết với toàn xã hội.s Hoàng Thị Tâm 14 SVTH: Nguyễn Thị Diệu Linh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán - Kiểm toán * Đối với xã hội - Việc tăng doanh thu góp phần thoả mãn tốt hơn các nhu cầu tiêu dùng hàng hoá cho toàn xã hội. Doanh thu tăng tức là DN đã đáp ứng các nhu cầu về vật chất cho xã hội, làm cho đới sống vật chất nhân dân ngày càng được cải thiện. Ngoài ra, khi doanh thu tăng DN có thể đóng góp vào quỹ Ngân sách Nhà nước, giúp nhà nước có điều kiện phát triển các công trình xã hội phục vụ nhân dân. - Khi doanh thu tăng cũng có nghĩa DN đã có chỗ đứng trên thị trường, đã chiếm lĩnh thị phần, tạo vị thế và uy tín của mình trên thương trường.
Vì vậy sản phẩm, hàng hoá của DN cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định cung, cầu, bình ổn giá trị thị trường. - Ngoài ra, việc tăng doanh thu còn có tác dụng thúc đẩy sản xuất, làm cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, thực hiện tốt chu kỳ tái sản xuất. Đồng thời, góp phần mở rộng, giao lưu kinh tế giữa các vùng, miền trên đất nước và thế giới. * Đối với doanh nghiệp: - Doanh thu là nguồn tài chính quan trọng giúp doanh nghiệp trang trải các khoản chi phí trong quá trình sản xuất kinh doanh góp phần đảm bảo cho quá trình kinh doanh của DN được liên tục và tạo ra doanh thu.
Nếu doanh thu tiêu thụ nhanh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hồi vốn hay chu chuyển vòng quay của vốn nhanh. DN vì vậy có khả năng tự chủ về vốn, không phải lệ thuộc vào vốn bên ngoài và giảm chi phí lãi vay và khi vay vốn. - Doanh thu tăng sẽ giúp doanh nghiệp có điều kiện thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của bản thân và là điều kiện để đạt được mục đích kinh doanh mà doanh nghiệp đề ra. Tăng doanh thu là một trong những điều kiện cơ bản để tăng thu nhập nhằm tái sản xuất mở rộng và cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ công nhân viên.
- Doanh thu tăng là cơ sở quan trọng để xác định kết quả tài chính cuối cùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp tạo điều kiện cho DN hoàn thành nghĩa vụ của mình đối với nhà nước. - Tăng doanh thu chứng tỏ được vị thế và uy tín của DN trên thương trường củng cố vị thế vững chắc cho DN, duy trì sự tồn tại và phát triển cho DN.s Hoàng Thị Tâm 15 SVTH: Nguyễn Thị Diệu Linh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán - Kiểm toán 1. Mục đích của phân tích doanh thu Phân tích doanh thu nhằm mục đích nhận thức và đánh giá một cách đúng đắn, toàn diện và khách quan tình hình thực hiện các chỉ tiêu doanh thu bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ về số lượng, kết cấu chủng loại và giá cả hàng hóa,. Qua đó, thấy được mức độ hoàn thành, số chênh lệch tăng giảm của các chỉ tiêu kế hoạch doanh thu bán hàng của doanh nghiệp.
Đồng thời qua phân tích cũng nhận thấy được những mâu thuẫn tồn tại và những nguyên nhân ảnh hưởng khách quan cũng như chủ quan trong khâu bán hàng, để từ đó tìm ra những chính sách, biện pháp quản lý thích hợp nhằm đẩy mạnh bán hàng, tăng doanh thu. Những số liệu, tài liệu phân tích doanh thu bán hàng là cơ sở, căn cứ để phân tích các chỉ tiêu kinh tế khác như: Phân tích tình hình mua hàng, phân tích chi phí hoặc lợi nhuận (kết quả) kinh doanh. Nguồn tài liệu sử dụng trong phân tích doanh thu *Tài liệu bên trong: - Các chỉ tiêu kế hoạch doanh thu của doanh nghiệp trong kỳ. - Các chỉ tiêu doanh thu của doanh nghiệp được xây dựng tùy thuộc vào chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như căn cứ vào yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
Doanh thu có thể được xây dựng theo các nghiệp vụ kinh doanh như: doanh thu bán hàng hóa, doanh thu dịch vụ,. - Các số liệu kế toán doanh thu được sử dụng trong phân tích hoạt động kinh tế, các hợp đồng bán hàng và các đơn vị đặt hàng, các chứng từ hoá đơn bán hàng. - Căn cứ vào tài liệu kế hoạch và mục tiêu phương án kinh doanh mà ban quản trị đã lên kế hoạch. - Căn cứ trên báo cáo kết quả kinh doanh tài liệu kế toán tổng hợp và chi tiết.
*Tài liệu bên ngoài: - Dựa vào ý kiến của khách hàng và các đối tượng quan tâm khác. - Các số liệu thông tin kinh tế thị trường, giá cả của những mặt hàng mà doanh nghiệp sản xuất kinh doanh bao gồm cả thông tin trong nước và thông tin trên thị trường Quốc tế và khu vực (đối với những doanh nghiệp kinh doanh Quốc tế). - Các chế độ, chính sách về thương mại, chính sách tài chính, tín dụng có liên quan đến hoạt động doanh nghiệp do Nhà nước ban hành.s Hoàng Thị Tâm 16 SVTH: Nguyễn Thị Diệu Linh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán - Kiểm toán - Dựa vào thông tin về giá cả thị trường trong nước và ngoài nước. Nội dung phân tích doanh thu trong doanh nghiệp 1.
Phân tích xu hướng doanh thu bán hàng qua một thời kỳ Mục đích phân tích: Phân tích tốc độ phát triển của doanh thu bán hàng qua các năm để thấy được xu thế và quy luật phát triển của chỉ tiêu doanh thu, đưa ra những thông tin dự báo nhu cầu của thị trường làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch kinh doanh trung hạn hoặc dài hạn của doanh nghiệp đồng thời. Nguồn số liệu: Sổ chi tiết tài khoản “doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ”, kế toán tổng hợp và chi tiết về doanh thu bán hàng qua các năm. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh qua các năm. Phương pháp phân tích: Phương pháp so sánh kết hợp phương pháp lập bảng biểu.
Từ các chỉ tiêu qua một thời kỳ tính các chỉ tiêu phản ánh tốc độ phát triển bao gồm: Mi + Tốc độ phát triển định gốc: T oi = × 100 M0 Mi + Tốc độ phát triển liên hoàn: T i = × 100 M i−1 Mn + Tốc độ phát triển bình quân: T = √ n−1 Mo × 100 Trong đó: T oi : Tốc độ phát triển định gốc M i : Doanh thu bán hàng kỳ i. T i : Tốc độ phát triển liên hoàn M i−1 : Doanh thu bán hàng kỳ i-1. T : Tốc độ phát triển bình quân M o : Doanh thu bán hàng kỳ gốc. i =1 , n Mn : Doanh thu bán hàng kỳ n 1.
Phân tích cơ cấu và sự biến động của doanh thu tiêu thụ 1. Phân tích doanh thu theo các nghiệp vụ kinh doanh Mục đích phân tích: Phân tích doanh thu theo các nghiệp vụ kinh doanh nhằm nhận thức và đánh giá chính xác mức độ hoàn thành các chỉ tiêu doanh thu bán hàng, qua đó xác định kết quả theo từng nghiệp vụ kinh doanh, giúp cho chủ doanh nghiệp có những căn cứ, cơ sở đề ra những chính sách biện pháp đầu tư thích hợp trong việc lựa chọn các nghiệp vụ kinh doanh mang lại hiệu quả kinh tế cao. Nguồn số liệu: Các số liệu kế hoạch, kế toán tổng hợp và chi tiết về doanh thu bán hàng theo các nghiệp vụ kinh doanh của doanh nghiệp.s Hoàng Thị Tâm 17 SVTH: Nguyễn Thị Diệu Linh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa Kế toán - Kiểm toán Phương pháp phân tích: Phương pháp so sánh và lập biểu so sánh giữa số liệu thực hiện với kế hoạch kỳ này với kỳ trước trên cơ sở tính toán các chỉ tiêu phần trăm (%), số chênh lệch và tỷ trọng doanh thu của từng nghiệp vụ kinh doanh. Phân tích doanh thu theo nhóm hàng và những mặt hàng chủ yếu Mục đích phân tích: Phân tích doanh thu bán hàng theo những nhóm hàng và mặt hàng chủ yếu nhằm nhận thức đánh giá một cách toàn diện, chính xác và chi tiết tình hình doanh thu theo nhóm hàng, mặt hàng, thấy được sự biến động tăng giảm và xu hướng phát triển nhu cầu tiêu dùng của công chúng, làm cơ sở cho việc hoạch định chiến lược đầu tư theo nhóm mặt hàng kinh doanh của doanh nghiệp.
Nguồn số liệu: Các số liệu kế hoạch và hạch toán chi tiết doanh thu bán hàng.