CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÀN CÔNG NỢ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản về công nợ trong doanh nghiệp 1. Công nợ Quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp luôn phát sinh các mối quan hệ thanh toán giữa người mua và người bán, giữa các đơn vị với nhau và trong nội bộ công ty. Trên cơ sở các mối quan hệ này là phát sinh các khoản nợ phải thu hoặc nợ phải tra tương ứng.
Đây được gọi là công nợ. Công nợ bao gồm các khoản phải thu, các khoản phải trả. Các khoản phải thu Theo giáo trình Kế toán Tài chính trường Đại học Thương Mại của các tác giả Nguyễn Tuấn Duy và Đặng Thị Hoà (2010), các khoản phải thu là tài sản của đơn vị mà các cá nhân, tổ chức khác đang tạm thời sử dụng. Khoản phải thu thể hiện quyền của đơn vị để nhận tiền, hàng hóa và những dịch vụ từ các tổ chức cá nhân khác.
Về bản chất, khoản phải thu được phân loại là tài sản ngắn hạn nếu thời gian thu tiền của khoản phải thu nhỏ hơn một năm. Khoản phải thu có thời gian thu tiền lớn hơn một năm không được xem là tài sản ngắn hạn. Các khoản phải thu xuất hiện chủ yếu là do đơn vị đã cung ứng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng và khách hàng chưa thanh toán tiền. Khoản phải thu này gọi là phải thu khách hàng.
Ngoài ra, còn có những khoản phải thu khác như: thương phiếu phải thu, phải thu nội bộ, phải thu tiền tạm ứng, phải thu khác … 1. Các khoản phải trả Theo giáo trình Kế toán Tài chính trường Đại học Thương Mại của các tác giả Nguyễn Tuấn Duy và Đặng Thị Hoà (2010), các khoản phải trả là những nghĩa vụ tiền tệ mà đơn vị phải thanh toán cho các bên cung cấp nguồn lực cho đơn vị trong một khoảng thời gian nhất định. Hay nói ngược lại thì các bên cung cấp nguồn lực cho đơn vị có quyền đòi nợ đối với đơn vị khi các khoản nợ đến hạn. Nếu các nghĩa vụ tiền tệ này phải thanh toán trong vòng 12 tháng thì gọi là các khoản nợ ngắn hạn, nếu các nghĩa vụ tiền tệ phải thanh toán trong vòng trên 12 tháng gọi là nợ dài hạn.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nội dung, vai trò và nguyên tắc kế toán công nợ trong doanh nghiệp 1. Nội dung kế toán công nợ 1. Nội dung kế toán nợ phải thu Nợ phải thu bao gồm: - Nợ phải thu khách hàng là khoản nợ hình thành do chính sách tín dụng của doanh nghiệp đối với khách hàng của họ.
Đây là bộ phận chiếm tỉ trọng lớn nhất trong toàn bộ khoản nợ phải thu của doanh nghiệp. - Khoản phải thu nội bộ là các khoản nợ phải thu của doanh nghiệp với đơn vị cấp trên , giữa các đơn vị trực thuộc, hoặc các đơn vị phụ thuộc trong một doanh nghiệp độc lập, các doanh nghiệp độc lập trong Tổng công ty về các khoản vay mượn, chi hộ, trả hộ hoặc các khoản mà doanh nghiệp cấp dưới có nghĩa vụ nộp lên đơn vị cấp trên. - Tạm ứng là một khoản tiền hoặc vật tư do doanh nghiệp giao cho người nhận tạm ứng để thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh hoặc giải quyết một công việc nào đó được phê duyệt. Người nhận tạm ứng phải là người lao động làm việc tại doanh nghiệp.
- Cầm cố, ký quỹ, ký cược là các khoản nợ phát sinh khi doanh nghiệp mang tài sản của mình giao cho đơn vị khác để cẩm cố, ký quỹ, ký cược theo những yêu cầu trong các giao dịch kinh tế. - Các khoản phải thu khác gồm các khoản phải thu không có tính thương mại, không liên quan đến giao dịch mua - bán, như: Các khoản phải thu tạo ra doanh thu hoạt động tài chính, các khoản chi hộ bên thứ ba được quyền nhận lại, các khoản bên nhận ủy thác xuất khẩu phải thu hộ cho bên giao ủy thác, các khoản phải thu không mang tính thương mại như cho mượn tài sản, phải thu về tiền phạt, bồi thường, tài sản thiếu chờ xử lý… 1. Nội dung kế toán nợ phải trả Nợ phải trả bao gồm: - Nợ phải trả người bán là các khoản nợ mà doanh nghiệp phải trả cho người bán khu mua hàng hóa, công cụ, dụng cụ, vật tư, tài sản cố định hay nhận cung cấp dịch vụ. - Thuế và các khoản nộp nhà nước là các khoản nợ mà doanh nghiệp phải có nghĩa vũ nộp cho nhà nước về các khoản nộp tài chính bắt buộc như các loại thuế, các khoản lệ phí, các khoản phải nộp khác phát sinh theo chế độ quy định.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phải trả người lao động là các khoản phải trả cho người lao động của doanh nghiệp về tiền lương, tiền công, tiền thưởng, bảo hiểm xã hội và các khoản phải trả khác thuộc về thu nhập của người lao động. - Phải trả nội bộ là các khoản phải trả giữa cấp trên và cấp dưới và giữa các đơn vị thành viên trong nội bộ doanh nghiệp. Trong đó đơn vị cấp trên phải là doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh độc lập không phải là cơ quan quản lý, các đơn vị cấp dưới ( các đơn vị thành viên ) là các đơn vị trực thuộc hoặc phụ thuộc nhưng phải là đơn vị có tổ chức kế toán riêng. - Vay ngắn hạn là khoản tiền mà doanh nghiệp vay từ ngân hàng, các tổ chức tín dụng hay các đơn vị kinh tế khác để phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh.
Đây là những khoản tiền mà doanh nghiệp phải trả trong vòng 1 năm hoặc trong 1 chu kì kinh doanh. - Vay dài hạn là khoản mà doanh nghiệp có thời hạn thanh toán dài hơn 1 năm. Các khoản vay này được doanh nghiệp sử dụng cho công tác đầu tư xây dựng cơ bản, đầu từ tài chính dài hạn, … - Các khoản phải trả khác gồm các khoản phải trả không có tính thương mại, không liên quan đến giao dịch mua, bán, cung cấp hàng hóa dịch vụ: Các khoản phải trả liên quan đến chi phí tài chính, các khoản phải trả do bên thứ ba chi hộ, các khoản tiền bên nhận ủy thác nhận của các bên liên quan để thanh toán theo chỉ định trong giao dịch ủy thác xuất nhập khẩu, các khoản phải trả không mang tính thương mại như phải trả do mượn tài sản, phải trả về tiền phạt, bồi thường, tài sản thừa chờ xử lý, phải trả về các khoản BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ… 1. Vai trò của kế toán công nợ Hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi doanh nghiệp đều diễn ra trong mối liên hệ phổ biến với các hoạt động của các doanh nghiệp khác và cơ quan quản lý của Nhà nước.
Mối quan hệ này tồn tại khách quan trong tất cả các hoạt động của doanh nghiệp từ mua sắm vật tư đến quá trình sản xuất và tiêu thụ hay cung cấp dịch vụ. Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp luôn luôn gắn liền với các nghiệp vụ thanh toán: thanh toán cho người bán, người mua, cán bộ công nhân viên, … Trên cơ sở các quan hệ thanh toán này đã phát sinh các khoản nợ phải trả và phải thu. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kế toán công nợ phải trả và phải thu là một phần vô cùng quan trọng trong toàn bộ công tác kế toán của một doanh nghiệp. Công tác công nợ nếu được tổ chức tốt sé góp phần rất lớn trong việc lành mạnh hóa tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Việc theo dõi chặt chẽ các khoản nợ phải thu và khoản nợ phải trả giúp cho doanh nghiệp sử dụng được nguồn vố hiểu quả hơn, tránh tình trạng ứ đọng vốn hay tình trạng chiến dụng vốn, đảm bảo khả năng thanh toán hợp lý góp phần lớn trong việc tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh cho chính doanh nghiệp. Nguyên tắc kế toán công nợ 1. Nguyên tắc kế toán nợ phải thu - Nợ phải thu được theo dõi chặt chẽ, chi tiết theo từng đối tượng riêng. Đối với các khoản nợ phải thu bằng ngoại tệ phải theo dõi cẩn thận cả đồng ngoại tệ và đồng Việt Nam theo quy định tài chính hiện hành.
- Phải thường xuyên kiểm tra đôn đốc thu hồi nợ, tránh tình trạng bị chiếm dụng vốn. Đối với khách hàng có quan hệ mua hàng thường xuyên hoặc có số dư lớn thì cuối tháng doanh nghiệp phải kiểm tra, đối chiếu từng khoản nợ phát sinh trong tháng, các khoản đã thu hồi và số còn nợ. Trong trường hợp khách hàng thanh toán bằng hàng hóa hoặc bù trừ giữa nợ phải thu và nợ phải trả cần phải có đủ chứng từ hợp pháp có liên quan như biên bản đối chiếu công nợ, biên bản bù trừ công nợ, … - Doanh nghiệp cần phải phân thành 2 loại nợ phải thu ngắn hạn và nợ phải thu dài hạn căn cứ vào thời gian thanh toán từng khoản nợ để có những biện pháp thu hồi nợ thích hợp. - Nợ phải thu cần phải được phân loại theo các hoạt động kinh doanh, hoạt động tài chính, hoạt động đầu tư để phục vụ cho việc lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
- Ghi chép, phản ánh đầy đủ, kịp thời, chính xác về từng khoản nợ phát sinh theo từng đối tượng. - Giám sát tình hình công nợ và chấp hành kỷ luật thanh toán tài chính, tín dụng. Vận dụng hình thức thanh toán tiền tiên tiến, hợp lý để đảm bảo thanh toán kịp thời, đúng thời hạn. Nguyên tắc kế toán nợ phải trả - Theo dõi chi tiết từng khoản nợ theo từng đối đôi tượng và từng lần thanh toán.
Đối với các khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ phải chi tiết theo từng đồng ngoại tệ và đồng Việt Nam theo chế độ hiện hành. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Doanh nghiệp cần phải phân loại thành nợ phải trả ngắn hạn và dài hạn, căn cứ vào thời gian thanh toán từng khoản nợ phải trả để có kế hoạch trả nợ thích hợp, đúng thời hạn. - Nợ phải trả cần phải được phân loại theo các hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư, hoạt động tài chính đẻ phục vụ cho việc lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.Yêu cầu quản lý công nợ và nhiệm vụ của kế toán công nợ trong doanh nghiệp 1. Yêu cầu quản lý công nợ Công nợ của doanh nghiệp cần được theo dõi và quản lý theo từng đối tượng, trong đó phải theo dõi chi tiết các nội dung như: thời điểm phát sinh, nội dung nợ, số tiền nợ, các thông tin liên quan đến khách hàng hoặc nhà cung cấp.