CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH CÁC DỰ ÁN XÂY LẮP ĐIỆN TẠI CÔNG TY XÂY LẮP 1. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp có ảnh hưởng đến kế toán chi chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Sản xuất xây lắp là hoạt động xây dựng mới, mở rộng, cải tạo lại, khôi phục hay hiện đại hoá các công trình hiện có thuộc mọi lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân( như công trình giao thông, thuỷ lợi, các khu công nghiệp, các công trình quốc phòng, các công trình dân dụng khác….) Đây là hoạt động nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật trong mọi ngành của nền kinh tế. Công cuộc đổi mới đã tạo nên những biến đổi sâu sắc trong lĩnh vực xây dựng. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế quốc dân, vị trí của ngành xây dựng trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội ngày càng quan trọng.
Trong nền kinh tế thị trường, xây dựng là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn. Thực tế cho thấy trong những năm qua, mỗi năm nhà nước đã phải chi trên dưới 150 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư cho xây dựng cơ bản, chiếm khoảng 30% GDP. Điều đó chứng tỏ rằng xây dựng quan trọng đến mức nào. Xây lắp là 1 ngành sản xuất vật chất mang tính chất sản xuất công nghiệp, nhưng có đặc điểm riêng biệt khác với ngành sản xuất khác, ảnh hưởng đến công tác quản lý và công tác kế toán.
Sản xuất xây lắp có những đặc điểm sau đây: + Sản xuất xây lắp là một ngành sản xuất mang tính công nghiệp theo đơn đặt hàng. Sản phẩm xây lắp mang tính chất đơn chiếc, riêng lẻ. Mỗi sản phẩm xây lắp là từng công trình, hành mục công trình, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng thích hợp, được xác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 định cụ thể trên từng thiết kế dự toán của từng đối tượng xây lắp riêng biệt. Vì vậy, khi thi công xây lắp, nhà thầu phải luôn thay đổi phương thức tổ chức thi công, biện pháp thi công sao cho phù hợp với đặc điểm của từng loại sản phẩm xây lắp, đảm bảo cho việc thi công mang hiệu quả kinh tế cao nhất và sản xuất được liên tục.
Do tính chất đơn chiếc riêng lẻ nên chi phí bỏ ra để thi công xây lắp các công trình có nội dung và cơ cấu không đồng nhất như các loại sản phẩm công nghiệp. Từ đặc điểm này, kế toán phải tính đến việc theo dõi ghi nhận chi phí, tính giá thành và tính kết quả thi công cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt (từng công trình, từng hạng mục công trình) hoặc từng nhóm sản phẩm xây lắp nếu chúng được xây dựng theo một thiết kế mẫu và trên một địa điểm nhất định. + Sản phẩm xây lắp thường có khối lượng lớn, giá trị lớn, thời gian thi công tương đối dài. Kỳ tính giá thành sản phẩm xây lắp không xác định hàng tháng như các DN sản xuất công nghiệp, mà được xác định tuỳ thuộc vào đặc điểm kỹ thuật của từng công trình, điều này thể hiện qua phương thức thanh toán giữa hai bên nhà thầu và khách hàng.
Trong xây lắp, do chu kỳ sản xuất dài nên đối tượng tính giá thành là sản phẩm xây lắp hoàn chỉnh, cũng có thể là sản phẩm xây lắp hoàn thành đến giai đoạn quy ước (có dự toán riêng). Do vậy, việc xác định đúng đắn đối tượng tính giá thành và kỳ tính giá thành sẽ đáp ứng yêu cầu quản lý kịp thời và chặt chẽ chi phí, đánh giá đúng đắn tình hình quản lý và thi công trong từng thời kỳ nhất định, và còn tránh tình trạng căng thẳng vốn cho nhà thầu. + Sản xuất xây lắp thường diễn ra ngoài trời, chịu tác động trực tiếp của các yếu tố môi trường thời tiết, do vậy thi công xây lắp mang tính thời vụ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Các yếu tố môi trường, thời tiết có ảnh hưởng đến lỹ thuật thi công, tốc độ, tiến độ thi công đồng thời nhà thầu còn phải chú ý đến các biện pháp bảo quản máy thi công và vật liệu thi công ngoài trời.
Việc thi công trong thời gian dài và ngoài trời còn tạo nhiều nhân tố gây nên thiệt hại bất ngờ như thiệt hại phá đi làm lại, thiệt hại ngừng sản xuất. Kế toán phải chọn những phương pháp hợp lý để xác định những chi phí mang tính chất thời vụ và những khoản thiệt hại một cách đúng đắn. + Sản xuất xây lắp được thực hiện trên các địa điểm biến động. Sản phẩm xây lắp mang tính chất cố định, gắn liền với địa điểm xây dựng, khi hoàn thành không nhập kho như các ngành sản xuất vất chất khác.
Trong quá trình thi công, nhà thầu phải thường xuyên đi chuyển địa điểm. Do đó sẽ phát sinh một số chi phí cần thiết khách quan như chi phí điều động công nhân, điều động máy thi công, chi phí xây dựng các công trình tạm phục vụ công nhân và thi công, chi phí chuẩn bị mặt bằng và san dọn mặt bằng sau khi thi công xong… Kế toán phải ghi nhận các chi phí này và tổ chức phân bổ hợp lý. Mặt khác, sản phẩm xây lắp cố định, được thi công theo đơn đặt hàng của khách hàng, nên khi tiêu thụ chỉ qua thủ tục bàn giao giữa hai bên nhà thầu và khách hàng trên cơ sở kiểm nhận khối lượng, chất lượng công việc theo đúng thiết kế dự toán đã quy định, dựa trên hợp đồng xây dựng đã ký kết. +Đặc điểm tiêu thụ trong xây lắp.
Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ tại chỗ, không nhập kho. Sản phẩm tiêu thụ trong xây lắp vừa là sản phẩm hoàn chỉnh (công trình, hạng mục công trình hoàn thành), vừa là sản phẩm hoàn thành theo giai đoạn quy ước. Quá trình tiêu thụ sản phẩm xây lắp là quá trình bàn giao sản phẩm xây lắp hoàn thành cho khách hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Để làm tốt công tác kế toán thì không chỉ kế toán mà những nhà quản lý cũng cần phải nắm rõ những đặc điểm đặc thù riêng biệt của loại hình doanh nghiệp của mình để có thể quản lý, đưa ra những chính sách phù hợp và hiệu quả nhất.
Những vấn đề chung về chi phí sản xuất và giá thành trong doanh nghiệp xây lắp 1. Chi phí sản xuất xây lắp và phân loại chi phí sản xuất xây lắp 1. Khái niệm Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp bao gồm nhiều loại khác nhau, phát sinh ở các khâu khác nhau trong hoạt động của doanh nghiệp. Để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra quyết định kinh doanh, chi phí sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp xây lắp cần được phân loại theo những tiêu thức phù hợp.
Chi phí sản xuất xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp xây lắp bỏ ra để sản xuất sản phẩm xây lắp được xác định trong một thời kỳ nhất định. Những hao phí này được thể hiện dưới hình thái giá trị thì đó là chi phí sản xuất. Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp bao gồm: chi phí sản xuất xây lắp và chi phí sản xuất sản phẩm, dịch vụ ngoài xây lắp. Phân loại chi phí sản xuất Việc phân loại chi phí sản xuất không chỉ dựa vào các số liệu tổng hợp về chi phí sản xuất mà còn căn cứ vào số liệu cụ thể của từng loại chi phí theo từng công trình, hạng mục công trình theo từng thời điểm nhất định.
Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí. Theo cách phân loai này, các yếu tố có cùng nội dung kinh tế được sắp xếp chung vào một yếu tố không phân biệt chi phí sản xuất được phát sinh ở đâu hay dùng vào mục đích gì trong sản xuất nhằm tổng hợp và cân đối mọi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 chỉ tiêu kinh tế và kế hoạch của doanh nghiệp. Toàn bộ chi phí sản xuất trong kỳ đối với doanh nghiệp xây lắp được chia thành các yếu tố sau: - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: bao gồm giá trị thực tế của nguyên liệu, vật liệu chính, phụ hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực thể sản phẩm xây lắp và giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây lắp (không kể vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung. - Chi phí tiền lương, tiền công lao động: gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương trả cho công nhân trực tiếp xây lắp - Chi phí các khoản trích theo lương: Theo quy định hiện hành tổng các khoản trích theo lương doanh nghiệp chịu, ghi vào chi phí 23.5 % Trong đó bao gồm: + Bảo hiểm xã hội: 17.5% + Bảo hiểm y tế: 3% + Bảo hiểm thất nghiệp: 1% + Kinh phí công đoàn: 2% Nguyên tắc chung, các khoản trích theo lương của người lao động ở bộ phận nào thì ghi vào chi phí đó.
Tuy nhiên, riêng các doanh nghiệp xây lắp các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp xây lắp và công nhân điều khiển máy thi công ghi vào chi phí SXC - Chi phí công cụ dụng cụ: là chi phí cho những tư liệu tham gia vào quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhưng không đủ điều kiện để ghi nhận thành tài sản cố định. - Chi phí khấu hao TSCĐ: tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ của tất cả TSCĐ sử dụng trong sản xuất kinh doanh. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài dùng cho sản xuất kinh doanh như chi phí kho bãi, chi phí bốc vác… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 - Chi phí bằng tiền khác: toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh như tiền điện, nước phải trả… Theo cách này, doanh nghiệp xác định được kết cấu tỷ trọng của từng loại chi phí trong tổng chi phí sản xuất để lập thuyết minh báo cáo tài chính đồng thời phục vụ cho nhu cầu của công tác quản trị trong doanh nghiệp, làm cơ sở để lập mức dự toán cho kỳ sau.