Luận văn: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp tỉnh Thái Nguyên đến 2020

Luận văn phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp gắn với phát triển kinh tế tỉnh Thái Nguyên đến 2020.

• Tác giả: La Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thanh Minh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế & Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành công nghiệp gắn với phát triển kinh tế tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Kết cấu của luận văn
• 1. Chương 1: LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ CÔNG NGHIỆP GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch CCKT công nghiệp gắn với phát triển kinh tế
• 1.1.1. Những vấn đề cơ bản về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch CCKT
• 1.1.2. Quan niệm, nội dung và sự cần thiết của chuyển dịch CCKT công nghiệp gắn với phát triển kinh tế
• 1.1.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch CCKT ngành công nghiệp gắn với phát triển kinh tế
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế của một số quốc gia và một số địa phương trong nước
• 1.2.1. Tổng quan về kinh nghiệm chuyển dịch CCKT công nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế của một số quốc gia
• 1.2.2. Tổng quan về kinh nghiệm chuyển dịch CCKT công nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế của một số địa phương trong nước
• 1.2.3. Bài học cho tỉnh Thái Nguyên
• 2. Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các câu hỏi nghiên cứu?
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.3. Chỉ tiêu nghiên cứu đề tài
• 2.3.1. Mức độ thay đổi của cơ cấu GRDP
• 2.3.2. Mức độ thay đổi của cơ cấu lao động
• 2.3.3. Mức độ thay đổi của cơ cấu hàng xuất khẩu
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ CÔNG NGHIỆP GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và kết quả phát triển ngành công nghiệp tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Kết quả phát triển của ngành công nghiệp Thái Nguyên
• 3.2. Thực trạng của chuyển dịch CCKT công nghiệp đến kinh tế ở tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành trong chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp
• 3.2.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành công nghiệp và sự hình thành những ngành công nghiệp mới
• 3.2.3. Sự thay đổi trong tương quan về tỷ lệ giữa các ngành CN
• 3.2.4. Sự phát triển của cụm, khu công nghiệp ở Thái Nguyên
• 3.3. Phân tích các nhân tố tác động đến chuyển dịch CCKT công nghiệp ở Thái Nguyên
• 3.3.1. Nhân tố chủ quan
• 3.3.2. Nhân tố khách quan
• 3.4. Kết quả đạt được và những mặt còn hạn chế trong chuyển dịch CCKT công nghiệp ở Thái Nguyên
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những mặt còn hạn chế trong quá trình chuyển dịch CCKT ngành công nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên và nguyên nhân
• 3.5. Những vấn đề bức xúc đang đặt ra đối với chuyển dịch CCKT công nghiệp ở Thái Nguyên
• 4. Chương 4: GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CCKT CÔNG NGHIỆP GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỈNH THÁI NGUYÊN ĐẾN NĂM 2020 VÀ ĐỊNH HƯỚNG ĐẾN NĂM 2030
• 4.1. Mục tiêu chuyển dịch CCKT công nghiệp gắn với phát triển kinh tế tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020, định hướng đến năm 2030
• 4.1.1. Mục tiêu phát triển kinh tế ở tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030
• 4.1.2. Mục tiêu phát triển công nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.2. Định hướng chuyển dịch CCKT công nghiệp gắn với phát triển kinh tế tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020
• 4.3. Phương án chuyển dịch CCKT công nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Định hướng phát triển cho một số ngành công nghiệp chủ yếu
• 4.5. Giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh chuyển dịch CCKT công nghiệp gắn với phát triển kinh tế tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.5.1. Giải pháp về quy hoạch
• 4.5.2. Giải pháp về chính sách
• 4.5.3. Giải pháp về nghiệp vụ chuyên môn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp Thái Nguyên

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp Thái Nguyên là một yêu cầu tất yếu trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đây là sự thay đổi về tỷ trọng, chất lượng và mối quan hệ giữa các phân ngành công nghiệp, hướng tới một cơ cấu hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn. Mục tiêu chính là giảm dần sự phụ thuộc vào các ngành công nghiệp khai thác, thâm dụng lao động và tài nguyên, đồng thời tăng cường phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Theo luận văn của tác giả La Thị Ngọc Anh, tỉnh Thái Nguyên, với vai trò là trung tâm kinh tế của vùng trung du miền núi phía Bắc, đã đạt được những thành tựu đáng kể. Tốc độ tăng trưởng GRDP giai đoạn 2010-2016 đạt mức trung bình 17,97%, khẳng định vị thế là một tỉnh công nghiệp năng động. Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch vẫn còn chậm, chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Việc xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp, được xem là nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI). Sự chuyển dịch này không chỉ là sự thay đổi về con số mà còn là sự chuyển đổi về chất, từ nền sản xuất thủ công sang nền công nghiệp hiện đại, tích hợp khoa học công nghệ tiên tiến.

1.1. Hiểu đúng về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế công nghiệp

Về bản chất, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế công nghiệp là quá trình điều chỉnh lại cấu trúc nội bộ ngành. Quá trình này bao gồm việc tăng tỷ trọng của các ngành sản xuất có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và giảm tỷ trọng của những ngành công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường. Theo luận văn, cơ cấu ngành công nghiệp được phân thành ba nhóm chính: công nghiệp khai thác; công nghiệp chế biến, chế tạo; và công nghiệp sản xuất, phân phối điện nước. Một sự chuyển dịch thành công sẽ thể hiện qua việc nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm ưu thế, đặc biệt là các lĩnh vực như điện tử, cơ khí chính xác, thay thế dần cho ngành khai khoáng thô. Đây là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế tự chủ và có sức cạnh tranh cao trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Vị thế và tiềm năng phát triển công nghiệp tỉnh Thái Nguyên

Thái Nguyên sở hữu nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp tỉnh Thái Nguyên. Vị trí địa lý thuận lợi, là cửa ngõ giao thương giữa vùng trung du miền núi và đồng bằng Bắc Bộ, cùng hệ thống giao thông kết nối tốt. Tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đặc biệt là trữ lượng than lớn thứ hai cả nước và các mỏ quặng sắt lớn, tạo nền tảng cho công nghiệp luyện kim và khai khoáng. Luận văn nhấn mạnh, bên cạnh các ngành truyền thống như gang thép Thái Nguyên, tỉnh đang nổi lên như một trung tâm sản xuất công nghệ cao với sự hiện diện của các tập đoàn lớn. Đây chính là động lực quan trọng, tạo tiền đề cho một cuộc tái cơ cấu kinh tế Thái Nguyên mạnh mẽ hơn trong tương lai.

II. Thách thức nào trong tái cơ cấu kinh tế Thái Nguyên hiện nay

Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, quá trình tái cơ cấu kinh tế Thái Nguyên vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Thách thức lớn nhất, như được đề cập trong luận văn, là sự chuyển dịch còn chậm và chưa vững chắc. Nền kinh tế công nghiệp của tỉnh vẫn còn phụ thuộc nhiều vào một số ngành công nghiệp truyền thống, sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu tốn nhiều tài nguyên và năng lượng. Sức cạnh tranh của nhiều sản phẩm công nghiệp còn yếu, giá trị gia tăng thấp, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) tuy đã được cải thiện nhưng vẫn cần những đột phá mạnh mẽ hơn để tạo môi trường đầu tư thực sự hấp dẫn. Bên cạnh đó, tác động môi trường của công nghiệp là một vấn đề nhức nhối, đòi hỏi phải có những giải pháp căn cơ để hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững. Việc cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và bảo vệ môi trường là bài toán khó mà tỉnh cần giải quyết để đảm bảo sự phát triển lâu dài. Cuối cùng, chất lượng nguồn nhân lực chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu của các ngành công nghiệp công nghệ cao.

2.1. Hạn chế nội tại trong cơ cấu ngành công nghiệp Thái Nguyên

Cơ cấu ngành công nghiệp Thái Nguyên vẫn còn những điểm bất hợp lý. Tỷ trọng của ngành công nghiệp khai khoáng và luyện kim vẫn còn cao. Các ngành này tuy tạo ra giá trị sản xuất công nghiệp lớn nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro về môi trường và biến động thị trường. Sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ còn yếu, chưa tạo thành một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh, khiến nhiều doanh nghiệp, kể cả các doanh nghiệp FDI lớn, vẫn phải phụ thuộc vào nguồn cung cấp nguyên phụ liệu từ bên ngoài. Quá trình chuyển đổi sang các ngành có hàm lượng chất xám cao hơn diễn ra chưa đồng bộ, chủ yếu tập trung vào một vài dự án lớn mà chưa có sự lan tỏa rộng khắp.

2.2. Vấn đề ô nhiễm từ gang thép và công nghiệp luyện kim

Một trong những hệ quả tiêu cực của mô hình công nghiệp cũ là vấn đề ô nhiễm môi trường. Ngành công nghiệp luyện kim và gang thép Thái Nguyên, dù đóng góp quan trọng cho kinh tế, nhưng cũng là nguồn gây ô nhiễm không khí và nguồn nước nghiêm trọng. Luận văn chỉ ra rằng, việc xử lý các tác động môi trường của công nghiệp đòi hỏi chi phí rất lớn và công nghệ hiện đại. Đây là một rào cản lớn trong việc xây dựng hình ảnh một tỉnh công nghiệp xanh, sạch, và là thách thức trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững. Việc chậm đổi mới công nghệ tại các cơ sở sản xuất cũ làm trầm trọng thêm vấn đề này.

III. Giải pháp quy hoạch chiến lược phát triển công nghiệp bền vững

Để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp Thái Nguyên, giải pháp hàng đầu là xây dựng và thực thi một chiến lược quy hoạch đồng bộ, dài hạn. Quy hoạch này phải xác định rõ các ngành công nghiệp ưu tiên, các sản phẩm chủ lực và lộ trình phát triển cụ thể. Theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, được phê duyệt qua Quyết định 260/QĐ-TTg, mục tiêu là xây dựng Thái Nguyên trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại. Điều này đòi hỏi các chính sách phát triển công nghiệp phải tập trung vào việc thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường. Quy hoạch không gian công nghiệp cần được tối ưu hóa, gắn kết các khu, cụm công nghiệp với hệ thống hạ tầng giao thông, logistics và đô thị. Thay vì phát triển dàn trải, tỉnh cần tập trung nguồn lực để xây dựng các cụm ngành công nghiệp có tính liên kết cao, tạo ra chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ đó nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp và sức cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.

3.1. Tối ưu hóa khu công nghiệp Sông Công và khu công nghiệp Phổ Yên

Các khu công nghiệp trọng điểm như khu công nghiệp Sông Công và khu công nghiệp Phổ Yên đóng vai trò hạt nhân trong chiến lược phát triển. Việc tối ưu hóa hoạt động của các KCN này là cực kỳ quan trọng. Cần hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải tập trung, cung cấp điện ổn định. Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi đặc thù để thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào các lĩnh vực ưu tiên như điện tử, cơ khí chính xác, công nghệ thông tin. Việc quy hoạch các KCN này theo mô hình sinh thái, giảm thiểu phát thải sẽ góp phần giải quyết bài toán môi trường, hướng tới một nền công nghiệp xanh.

3.2. Định hướng phát triển công nghiệp chế biến chế tạo công nghệ cao

Trọng tâm của quá trình tái cơ cấu kinh tế Thái Nguyên là đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Thay vì chỉ khai thác và xuất khẩu thô, tỉnh cần tập trung vào các công đoạn chế biến sâu để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Ưu tiên phát triển các ngành như sản xuất linh kiện điện tử, lắp ráp ô tô, chế tạo máy móc, thiết bị nông nghiệp và chế biến nông sản công nghệ cao. Việc hình thành các ngành công nghiệp này không chỉ làm thay đổi cơ cấu ngành công nghiệp Thái Nguyên mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các ngành dịch vụ và nông nghiệp cùng phát triển, đóng góp vào mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

IV. Bí quyết thu hút đầu tư FDI và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Một trong những động lực chính thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp Thái Nguyên là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Để thành công, tỉnh cần có những bí quyết riêng trong việc thu hút đầu tư FDI Thái Nguyên. Điều này không chỉ dừng lại ở các ưu đãi về thuế hay đất đai, mà quan trọng hơn là phải xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả, thể hiện qua việc cải thiện liên tục năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI). Song song với thu hút vốn, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố có tính quyết định. Một lực lượng lao động có kỹ năng, kỷ luật và khả năng tiếp thu công nghệ mới sẽ là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của tỉnh. Do đó, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và chính quyền để đảm bảo nguồn cung lao động đáp ứng đúng và đủ nhu cầu của thị trường, đặc biệt cho các ngành công nghệ cao.

4.1. Cải thiện chính sách và môi trường thu hút đầu tư FDI

Để tăng cường thu hút đầu tư FDI Thái Nguyên, tỉnh cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính một cách thực chất, giảm thời gian và chi phí cho nhà đầu tư. Các chính sách phát triển công nghiệp cần được thiết kế một cách có chọn lọc, ưu tiên các dự án xanh, sạch, có khả năng chuyển giao công nghệ và tạo liên kết với doanh nghiệp trong nước. Việc đối thoại thường xuyên với cộng đồng doanh nghiệp để lắng nghe và giải quyết kịp thời các vướng mắc sẽ tạo dựng niềm tin và sự gắn bó lâu dài của nhà đầu tư. Xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, từ logistics, tài chính đến các dịch vụ phụ trợ, là yếu tố then chốt để giữ chân và thu hút thêm các dự án FDI chất lượng cao.

4.2. Vai trò của Samsung trong công nghiệp điện tử Thái Nguyên

Sự hiện diện của khu phức hợp công nghệ cao của Samsung là một minh chứng điển hình cho sức mạnh của FDI. Dự án công nghiệp điện tử Samsung Thái Nguyên đã tạo ra một cuộc cách mạng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, đưa Thái Nguyên trở thành một trong những trung tâm xuất khẩu điện tử lớn nhất cả nước. Thành công này mang lại bài học quý giá: một dự án FDI quy mô lớn, công nghệ cao có thể đóng vai trò là "đầu tàu", kéo theo sự phát triển của hàng loạt nhà cung ứng vệ tinh, tạo ra hàng chục nghìn việc làm và thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng hiện đại.

4.3. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng CNH HĐH

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa không thể thành công nếu thiếu đi nguồn nhân lực chất lượng cao. Thái Nguyên có lợi thế với hệ thống nhiều trường đại học, cao đẳng. Tuy nhiên, cần có sự đổi mới mạnh mẽ trong chương trình đào tạo để bám sát nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Tăng cường đào tạo các ngành kỹ thuật, công nghệ, quản trị công nghiệp; đẩy mạnh hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc thực tập, đào tạo tại chỗ. Việc đầu tư cho con người chính là đầu tư cho nền tảng vững chắc nhất của một nền công nghiệp phát triển và bền vững.

V. Phân tích kết quả chuyển dịch kinh tế công nghiệp Thái Nguyên

Đánh giá thực trạng giai đoạn 2010-2016 trong luận văn cho thấy bức tranh chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp Thái Nguyên có nhiều điểm sáng. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) của tỉnh luôn ở mức cao, trong đó nhóm ngành công nghiệp - xây dựng đóng vai trò chủ lực, là động lực tăng trưởng chính. Giá trị sản xuất công nghiệp tăng trưởng ấn tượng, thể hiện qua chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) liên tục tăng cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Sự thay đổi rõ nét nhất đến từ sự trỗi dậy của ngành công nghiệp điện tử, giúp cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng ngành chế biến, chế tạo. Các khu công nghiệp như khu công nghiệp Sông Công và khu công nghiệp Phổ Yên ngày càng được lấp đầy, thu hút nhiều dự án lớn, góp phần thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, luận văn cũng chỉ ra những hạn chế, đặc biệt là sự chuyển dịch chưa thực sự đồng đều và bền vững.

5.1. Tăng trưởng giá trị sản xuất và chỉ số sản xuất công nghiệp IIP

Số liệu thống kê cho thấy giá trị sản xuất công nghiệp của Thái Nguyên đã có bước nhảy vọt. Giai đoạn 2010-2016 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt sau khi các dự án FDI lớn đi vào hoạt động ổn định. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của tỉnh thường xuyên nằm trong nhóm các địa phương có tốc độ tăng trưởng cao nhất toàn quốc. Đóng góp lớn nhất vào sự tăng trưởng này là ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học. Sự tăng trưởng này đã tạo ra nguồn thu ngân sách lớn, giải quyết việc làm và khẳng định vai trò trụ cột của ngành công nghiệp trong nền kinh tế tỉnh.

5.2. Sự thay đổi trong cơ cấu lao động và cơ cấu hàng xuất khẩu

Quá trình chuyển dịch cơ cấu công nghiệp đã kéo theo sự thay đổi mạnh mẽ trong cơ cấu lao động. Một bộ phận lớn lao động đã chuyển từ khu vực nông nghiệp sang làm việc trong các nhà máy, khu công nghiệp. Điều này không chỉ làm thay đổi cơ cấu lao động xã hội mà còn góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống cho người dân. Về xuất khẩu, cơ cấu hàng hóa đã có sự đảo chiều ngoạn mục. Nếu trước đây các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là khoáng sản thô và nông sản sơ chế, thì nay các sản phẩm công nghệ cao, đặc biệt là điện thoại di động và linh kiện, đã chiếm tỷ trọng tuyệt đối, đưa Thái Nguyên vào danh sách các tỉnh có kim ngạch xuất khẩu hàng đầu Việt Nam.

VI. Định hướng phát triển KT XH tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030

Nhìn về tương lai, định hướng phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030 là tiếp tục đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp Thái Nguyên một cách toàn diện và bền vững. Mục tiêu tổng quát là xây dựng Thái Nguyên trở thành một tỉnh công nghiệp phát triển, một trung tâm kinh tế hiện đại của vùng Trung du và Miền núi phía Bắc. Để đạt được mục tiêu này, tỉnh sẽ tập trung vào ba trụ cột chính: công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao, và nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, công nghiệp vẫn giữ vai trò đầu tàu, nhưng sẽ phát triển theo chiều sâu, ưu tiên các ngành có hàm lượng tri thức lớn, thân thiện với môi trường. Các chính sách phát triển công nghiệp trong giai đoạn tới sẽ tập trung giải quyết các thách thức còn tồn tại, đặc biệt là vấn đề môi trường và chất lượng nguồn nhân lực, nhằm đảm bảo một sự tăng trưởng kinh tế bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế, an sinh xã hội và bảo vệ môi trường.

6.1. Mục tiêu trở thành tỉnh công nghiệp hiện đại trung tâm vùng

Theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Thái Nguyên phấn đấu trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, là trung tâm của vùng về phát triển công nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là giáo dục - đào tạo và y tế. Điều này có nghĩa là phát triển công nghiệp tỉnh Thái Nguyên không chỉ dừng lại ở việc gia tăng sản lượng, mà còn phải nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh, tạo ra các sản phẩm có thương hiệu và vị thế trên thị trường quốc tế. Việc trở thành trung tâm vùng đòi hỏi tỉnh phải đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng kết nối, phát triển các dịch vụ logistics, tài chính để hỗ trợ cho hoạt động sản xuất công nghiệp.

6.2. Hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường

Bài học từ giai đoạn phát triển trước cho thấy không thể đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Do đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững được đặt lên hàng đầu. Trong định hướng tương lai, Thái Nguyên sẽ kiên quyết từ chối các dự án đầu tư có nguy cơ gây ô nhiễm cao, công nghệ lạc hậu. Tỉnh sẽ tăng cường kiểm soát, giám sát tác động môi trường của công nghiệp, yêu cầu các doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất cũ như gang thép Thái Nguyên, phải đầu tư hệ thống xử lý chất thải hiện đại. Khuyến khích phát triển công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn sẽ là con đường tất yếu để Thái Nguyên phát triển thịnh vượng và bền vững trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2010 - 2016, tỉnh Thái Nguyên ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) bình quân ấn tượng đạt 17,97%/năm, cao gấp gần 2 lần mức tăng bình quân chung của cả nước. Riêng trong năm 2016, tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh đạt 15,20%, đưa GRDP bình quân đầu người chạm mốc 65 triệu đồng. Là trung tâm chính trị, kinh tế - xã hội của vùng Trung du và Miền núi phía Bắc với diện tích tự nhiên 3.562,82 km² và 9 đơn vị hành chính cấp huyện, Thái Nguyên giữ vị trí cửa ngõ giao thương quan trọng, cách trung tâm Thủ đô Hà Nội 75 km và cách sân bay quốc tế Nội Bài 50 km. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển hiện đại, cơ cấu kinh tế nội bộ ngành công nghiệp địa phương thời kỳ đầu còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, phụ thuộc đáng kể vào khai thác tài nguyên thô và các ngành gia công truyền thống có giá trị gia tăng thấp.

Nhằm cụ thể hóa Quyết định số 260/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, việc chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng hiện đại là nhiệm vụ mang tính chiến lược sống còn. Công trình nghiên cứu của tác giả La Thị Ngọc Anh tập trung phân tích sâu sắc thực trạng chuyển dịch nội bộ ngành công nghiệp tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010 - 2016, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đẩy mạnh cơ cấu lại ngành công nghiệp gắn với phát triển kinh tế bền vững đến năm 2020. Nghiên cứu tạo lập luận cứ khoa học vững chắc giúp địa phương nâng cao tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo, giảm thiểu công nghiệp khai khoáng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận kinh tế học phát triển và các mô hình tổ chức không gian kinh tế. Luận văn vận dụng trọng tâm Lý thuyết cực tăng trưởng của François Perroux và Lý thuyết phát triển cơ cấu ngành không cân đối của Albert Hirschman. Các mô hình này khẳng định tính tất yếu của việc tập trung nguồn lực phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn có lợi thế so sánh để tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế địa phương bứt phá. Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa học thuyết của Các Mác về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, xem cơ cấu kinh tế là sự thống nhất hữu cơ giữa các yếu tố về lượng và chất trong từng thời kỳ phát triển cụ thể.

Bốn khái niệm nền tảng được chuẩn hóa và vận dụng xuyên suốt bao gồm: Cơ cấu kinh tế (tổng thể các mối quan hệ tỷ lệ về chất lượng và số lượng giữa các ngành, vùng và thành phần kinh tế); Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành công nghiệp (sự biến đổi quan hệ tỷ lệ giữa 3 phân ngành: khai khoáng, chế biến - chế tạo, sản xuất và phân phối điện nước theo hướng nâng cao năng suất); Phân công lao động xã hội (sự chuyên môn hóa sản xuất gắn liền với tiến bộ kỹ thuật); và Nền kinh tế tri thức (mô hình tăng trưởng dựa trên hàm lượng chất xám, công nghệ cao và tự động hóa thay vì tiêu hao tài nguyên tự nhiên).

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp phong phú, chuẩn xác từ Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên và các báo cáo chuyên ngành của Sở Công Thương trong giai đoạn 2010 - 2016, hệ thống hóa qua 13 bảng số liệu thống kê chuyên sâu. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 9 huyện, thành phố, thị xã cùng 180 xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh, áp dụng phương pháp thu thập dữ liệu tổng điều tra toàn bộ (census data) nhằm loại bỏ hoàn toàn các sai số chọn mẫu.

Phương pháp phân tổ thống kê kết hợp với phương pháp so sánh tuyệt đối và tương đối được lựa chọn làm công cụ phân tích chủ đạo. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm phân rã chính xác các chỉ tiêu kinh tế theo từng phân ngành công nghiệp và từng thành phần kinh tế, qua đó phản ánh khách quan xu hướng biến động liên hoàn cũng như tốc độ tăng trưởng bình quân hình học của GRDP qua các năm. Hệ thống chỉ tiêu đo lường trọng yếu bao gồm: cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo giá so sánh 2010, cơ cấu giá trị gia tăng (GRDP), mức độ chuyển dịch cơ cấu lao động công nghiệp và tốc độ chuyển biến của cơ cấu hàng xuất khẩu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp tỉnh Thái Nguyên đã có bước chuyển dịch mang tính đột phá, chuyển dịch mạnh mẽ từ các ngành khai khoáng thô sang công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao. Tỷ trọng giá trị sản xuất của nhóm ngành công nghiệp chế biến tăng vọt, chiếm trên 85% tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh, trong khi tỷ trọng nhóm ngành công nghiệp khai thác giảm xuống mức dưới 6% vào năm 2016.

Thứ hai, sự bùng nổ của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tiêu biểu là tổ hợp công nghệ cao của Tập đoàn Samsung tại thị xã Phổ Yên cùng mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ tại các Khu công nghiệp Yên Bình, Điềm Thụy và Sông Công, đã định hình lại hoàn toàn diện mạo kinh tế tỉnh. Các sản phẩm điện tử, thiết bị truyền thông thông minh trở thành mặt hàng chủ lực, đóng góp trên 90% tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Thái Nguyên, đưa địa phương vươn lên nhóm dẫn đầu cả nước về xuất khẩu công nghệ cao.

Thứ ba, cơ cấu lao động có sự chuyển biến rõ rệt với hơn 100.000 lao động làm việc trực tiếp tại các cơ sở sản xuất công nghiệp tập trung, chiếm khoảng 35% tổng lực lượng lao động xã hội toàn tỉnh. Dù sở hữu nguồn khoáng sản dồi dào với trữ lượng khoảng 90 triệu tấn than đá, hơn 15 triệu tấn than mỡ và 47 mỏ sắt (trong đó mỏ sắt Trại Cau có trữ lượng xấp xỉ 20 triệu tấn), tỷ trọng đóng góp của công nghiệp khai khoáng và luyện kim truyền thống trong cơ cấu GRDP đã giảm đáng kể, khẳng định xu thế cơ cấu lại ngành là hoàn toàn đúng hướng.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch nhanh chóng này bắt nguồn từ chiến lược quy hoạch hạ tầng đồng bộ của chính quyền địa phương, tận dụng tối đa lợi thế từ tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên dài 75 km để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Khi đối chiếu với kinh nghiệm chuyển dịch công nghiệp của tỉnh Bình Dương (nơi đã phát triển từ 6 khu công nghiệp năm 1997 lên 28 khu công nghiệp năm 2014, gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp hơn 34,3 lần), Thái Nguyên đã vận dụng thành công bài học hình thành các cực tăng trưởng công nghiệp tại vùng kinh tế phía Nam gồm Phổ Yên, Sông Công và thành phố Thái Nguyên.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra hạn chế lớn là mức độ phụ thuộc cao vào khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi tính liên kết giữa doanh nghiệp FDI và khối doanh nghiệp nhỏ và vừa nội địa còn hạn chế. Để biểu đạt trực quan các kết luận này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ hình tròn phản ánh cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp giai đoạn 2010 - 2016 và bảng ma trận chuyển dịch cơ cấu lao động theo 9 đơn vị hành chính. Biểu đồ đường so sánh đà suy giảm của ngành khai khoáng đối lập với xu hướng tăng trưởng dốc đứng của ngành sản xuất linh kiện điện tử sẽ làm nổi bật quy luật phát triển nội ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp gắn với phát triển kinh tế bền vững đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động chiến lược:

1. Hoàn thiện quy hoạch không gian công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên và Sở Xây dựng cần đẩy nhanh tiến độ mở rộng diện tích các khu công nghiệp tập trung lên trên 4.000 ha vào năm 2020. Quy hoạch phân bố công nghiệp cần tập trung vào dải động lực phía Nam (Phổ Yên, Sông Công, Phú Bình), đồng thời ngừng cấp phép các dự án khai khoáng phân tán gây ô nhiễm tại các vùng trung du và vùng cao.

2. Đổi mới chính sách xúc tiến đầu tư và phát triển công nghiệp hỗ trợ: Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng các gói chính sách ưu đãi thuế, mặt bằng nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước lên mức 30 - 35% trong giai đoạn 2020 - 2025. Chuyển trọng tâm thu hút vốn FDI từ quy mô sang chất lượng dự án, ưu tiên các tập đoàn cam kết chuyển giao công nghệ nguồn.

3. Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực công nghiệp: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Đại học Thái Nguyên triển khai mô hình đào tạo kỹ thuật theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động công nghiệp qua đào tạo đạt trên 70% vào năm 2020. Mục tiêu cung ứng hàng năm từ 15.000 đến 20.000 kỹ sư và công nhân kỹ thuật lành nghề cho các phân ngành công nghệ cao, tự động hóa và cơ khí chế tạo.

4. Tăng cường quản lý môi trường và phát triển công nghiệp xanh: Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện kiểm soát nghiêm ngặt, đảm bảo 100% khu và cụm công nghiệp vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn trước năm 2020. Yêu cầu các nhà máy xi măng, luyện thép cũ đổi mới công nghệ nhằm giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ nghiêm ngặt hơn 102.190 ha diện tích rừng tự nhiên và nguồn nước mặt của tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh: Cung cấp cơ sở khoa học và hệ thống dữ liệu thực chứng chuẩn xác cho Sở Công Thương, Sở Kế hoạch và Đầu tư trong quá trình xây dựng quy hoạch công nghiệp, lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và thẩm định các dự án đầu tư trực tiếp.

2. Doanh nghiệp sản xuất và các nhà đầu tư hạ tầng khu công nghiệp: Giúp các hiệp hội doanh nghiệp và các nhà đầu tư nắm bắt định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành, vị trí địa lý của 9 đơn vị hành chính, từ đó xây dựng chiến lược đón đầu chuỗi cung ứng công nghiệp hỗ trợ tại các địa bàn trọng điểm.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học khối ngành Kinh tế: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận phân tổ thống kê, mô hình phân tích chuyển dịch cơ cấu nội ngành công nghiệp và kỹ thuật đánh giá chuỗi số liệu GRDP cấp địa phương.

4. Chuyên gia phân tích và tư vấn quy hoạch phát triển vùng: Cung cấp nguồn tài liệu thực tiễn chất lượng cao về mô hình chuyển đổi công nghiệp tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc, phục vụ công tác nghiên cứu so sánh liên tỉnh giữa Thái Nguyên với các địa phương lân cận như Bắc Giang, Phú Thọ và Vĩnh Phúc.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn giải quyết vấn đề thực tiễn cốt lõi nào của tỉnh Thái Nguyên? Nghiên cứu giải quyết mâu thuẫn giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh với tính bền vững của cơ cấu ngành. Luận văn chỉ ra giải pháp căn cơ nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào khai khoáng thô (dù có 90 triệu tấn than đá và 47 mỏ sắt) để tập trung nguồn lực phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, nâng mức GRDP bình quân lên 65 triệu đồng/người.

2. Khung lý thuyết nào đóng vai trò định hướng cho các đề xuất trong nghiên cứu? Lý thuyết cực tăng trưởng và Lý thuyết phát triển không cân đối giữ vai trò định hướng chính. Thay vì dàn trải nguồn vốn trên toàn bộ 180 xã, tỉnh cần tập trung đầu tư hạ tầng đồng bộ vào các trung tâm động lực tại Phổ Yên, Sông Công và thành phố Thái Nguyên để tạo sức lan tỏa công nghệ mạnh mẽ ra toàn vùng.

3. Dữ liệu nghiên cứu trong luận văn được thu thập và xử lý theo phương pháp nào? Tác giả đã thu thập toàn bộ dữ liệu thứ cấp chính thống từ Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên và Sở Công Thương giai đoạn 2010 - 2016 qua 13 bảng số liệu chi tiết. Số liệu được phân tổ, tính toán tốc độ tăng trưởng liên hoàn và bình quân hình học trên phần mềm chuyên dụng, đảm bảo tính khách quan và khoa học.

4. Đóng góp thực tiễn lớn nhất của công trình nghiên cứu là gì? Đóng góp nổi bật là hệ thống 4 nhóm giải pháp hành động gắn với các chỉ tiêu định lượng cụ thể theo Quyết định số 260/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Các mục tiêu gồm nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 70%, mở rộng diện tích khu công nghiệp đạt trên 4.000 ha và nâng tỷ lệ nội địa hóa công nghiệp hỗ trợ lên 30 - 35% vào năm 2020.

5. Vì sao Thái Nguyên cần giảm tỷ trọng công nghiệp khai khoáng dù sở hữu nguồn tài nguyên lớn? Khai khoáng thô gây tiêu hao tài nguyên không tái tạo, đe dọa 102.190 ha rừng tự nhiên và tạo giá trị gia tăng rất thấp. Việc cắt giảm tỷ trọng khai khoáng xuống dưới 6% để nhường chỗ cho công nghiệp chế tạo giúp tăng mạnh năng suất lao động, giảm thiểu ô nhiễm và bảo đảm tăng trưởng xanh, bền vững.

Kết luận

• Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp là nhân tố then chốt giúp tỉnh Thái Nguyên duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 17,97%/năm giai đoạn 2010 - 2016.
• Cơ cấu nội bộ ngành đã chuyển dịch tích cực khi đưa tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt trên 85% và biến các địa bàn Phổ Yên, Sông Công thành các cực tăng trưởng công nghệ cao hàng đầu miền Bắc.
• Hệ thống giải pháp toàn diện về quy hoạch, thể chế thu hút FDI, phát triển nhân lực và bảo vệ môi trường tạo nền tảng vững chắc để địa phương hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa theo Quyết định số 260/QĐ-TTg.
• Luận văn cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh và cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và quản lý kinh tế địa phương.
• Đến năm 2020 và tầm nhìn 2030, tỉnh cần kiên trì thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ đạt tỷ lệ nội địa hóa 30 - 35% và kiểm soát 100% tiêu chuẩn xả thải công nghiệp.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Quản lý kinh tế có thể vận dụng linh hoạt những kết quả nghiên cứu từ công trình này để triển khai hiệu quả chiến lược phát triển công nghiệp tại các địa phương có điều kiện tương đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ CÔNG NGHIỆP GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRÊN ĐIẠ BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN 1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch CCKT công nghiệp gắn với phát triển kinh tế 1. Những vấn đề cơ bản về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch CCKT 1. Quan niệm về cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế công nghiệp a.

Cơ cấu kinh tế Trong phát triển KT-XH của một quốc gia hay một địa phương vấn đề quan trọng là phải xác định được một CCKT hợp lý, khoa học. Quá trình phát triển kinh tế luôn có những nhân tố tác động tạo ra sự chuyển dịch CCKT. Khi nghiên cứu về kinh tế, nhất là nghiên cứu để hoạch định chính sách phát triển KT-XH cần làm rõ về lý luận CCKT, chuyển dịch CCKT, từ đó làm rõ sự chuyển dịch CCKT ngành, chuyển dịch cơ cấu trong nội bộ ngành công nghiệp. + Cơ cấu (structure) được dùng để chỉ về cách tổ chức, cấu tạo, sự điều chỉnh các yếu tố tạo nên một hình thể, một vật, một bộ phận, sau này khái niệm cơ cấu được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành khoa học, trong đó có các ngành kinh tế của nền kinh tế quốc gia.

+ Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì CCKT là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành [Gt HVCTQG-HCM].Mác: CCKT của xã hội là toàn bộ những quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất, trình độ của lực lượng sản xuất, quá trình phát triển nhất định của lực lượng sản xuất vật chất của xã hội [4]. Như vậy, có thể hiểu: CCKT là tổng thể các mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành của nền kinh tế tương ứng với những điều kiện KT-XH trong một thời kỳ nhất định. download by : [e-mail] 6 Xét về mặt chất, thì CCKT là các quan hệ gắn bó giữa các yếu tố kinh tế trong một chỉnh thể thống nhất. Về mặt lượng, đó là quan hệ tỷ lệ giữa các yếu tố cấu thành nền kinh tế.

Cơ cấu kinh tế có ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển đa dạng, năng động, phát huy tiềm năng, lợi thế của vùng, quốc gia về nguồn nhân lực, vật lực, tài lực, trí lực. Thuật ngữ "cơ cấu kinh tế" vận dụng không chỉ ở góc độ của toàn bộ nền kinh tế quốc dân mà còn vận dụng ở phạm vi một địa phương, một ngành, một lĩnh vực nào đó của KT-XH. Phân loại cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế được nghiên cứu phân tích dưới các góc độ khác nhau như: cơ cấu ngành kinh tế, CCKT theo vùng lãnh thổ, cơ cấu thành phần kinh tế, đây là ba bộ phận cơ bản hợp thành CCKT và có quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó cơ cấu ngành kinh tế giữ vị trí chủ yếu trong CCKT của mọi quốc gia. Một là, Cơ cấu thành phần của nền kinh tế: gắn với chế độ sở hữu về TLSX, sở hữu về TLSX hình thành nên cơ cấu thành phần kinh tế.

Tùy theo phương thức sản xuất mà có thành phần kinh tế chiếm địa vị chi phối hay chủ đạo và các thành phần kinh tế khác cùng tồn tại trong nền kinh tế. Hai là, Cơ cấu các vùng của nền kinh tế: là sự phân chia nền kinh tế quốc dân theo chuyên môn hóa về chức năng, nhằm để chuyên môn hóa sản xuất đạt hiệu quả cao về KT-XH. Ba là, Cơ cấu ngành của nền kinh tế: là tổ hợp các nhóm ngành hợp thành các tương quan tỷ lệ, biểu hiện mối liên hệ giữa các nhóm ngành của nền kinh tế quốc dân. Cơ cấu ngành phản ánh trình độ phân công lao động và trình độ phát triển lực lượng sản xuất của nền kinh tế.

Cơ cấu ngành kinh tế gồm ba nhóm ngành chủ yếu là: - Nhóm ngành khai thác tài nguyên (khu vực I): bao gồm nông, lâm, ngư nghiệp, khai thác quặng mỏ khoáng sản. - Nhóm ngành công nghiệp (khu vực II): bao gồm công nghiệp và download by : [e-mail] 7 xây dựng. - Nhóm ngành dịch vụ (khu vực III): bao gồm thương mại, dịch vụ, bưu chính viễn thông. Cơ cấu kinh tế ngành công nghiệp - Cơ cấu nội bộ ngành kinh tế: là một cấu trúc bao gồm các phân ngành trong nội bộ một ngành nhất định và mối quan hệ giữa các phân ngành đó.

Mối quan hệ giữa các phân ngành được thể hiện ở: 1) Tương quan tỷ lệ giữa các phân ngành trong nội bộ ngành đó; 2) Sự tác động qua lại giữa các phân ngành tạo nên tính chỉnh thể của CCKT nội bộ ngành. Nói đến CCKT nội bộ ngành là nói đến CCKT nội bộ ngành công nghiệp - xây dựng hoặc CCKT nội bộ ngành nông nghiệp hoặc CCKT nội bộ ngành dịch vụ. - Cơ cấu kinh tế công nghiệp Công nghiệp là ngành sản xuất vật chất của nền kinh tế quốc dân, là ngành sản xuất ra TLSX và tư liệu tiêu dùng; là ngành tạo ra sự phát triển của lực lượng sản xuất, nhất là sự phát triển của khoa học công nghệ, nâng cao năng suất lao động góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Công nghiệp được phân chia thành ba nhóm ngành chính là: Công nghiệp khai thác; Công nghiệp chế biến; Công nghiệp sản xuất và phân phối điện nước.

- Công nghiệp khai thác: nhằm khai thác những tài nguyên thiên nhiên để tạo nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến. - Công nghiệp chế biến: là ngành sử dụng các nguyên vật liệu để sản xuất ra sản phẩm phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng, trong đó các ngành công nghiệp sản xuất ra TLSX và các ngành công nghệ cao có vai trò quyết định đối với việc phát triển công nghiệp của mỗi nước. Công nghiệp chế biến là tiêu thức quan trọng để đánh giá trình độ phát triển công nghiệp của một quốc gia. - Công nghiệp sản xuất và phân phối điện nước: là các ngành sản xuất kết cấu hạ tầng phục vụ cho các ngành, lĩnh vực sản xuất và đời sống xã hội.

download by : [e-mail] 8 Vậy, cơ cấu kinh tế công nghiệp là một cấu trúc bao gồm tổng thể các phân ngành của sản xuất CN và tương quan tỷ lệ giữa các phân ngành đó. Cơ cấu kinh tế ngành công nghiệp chính là mối quan hệ tỷ lệ giữa các nhóm ngành công nghiệp khai thác; công nghiệp chế biến; công nghiệp sản xuất và phân phối điện nước trong tổng thể ngành công nghiệp được xác định bằng tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng sản phẩm của ngành công nghiệp tạo ra. Cơ cấu của ngành công nghiệp được hình thành từ sự phát triển của phân công lao động xã hội và tiến bộ khoa học công nghệ, từ cuộc cách mạng KHKT lần thứ nhất đến lần thứ hai và hiện nay là cuộc cách mạng KHKT lần thứ ba trên thế giới. Cơ cấu ngành công nghiệp luôn thay đổi theo từng thời kỳ, từng giai đoạn và phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, trong đó yếu tố Nhà nước đề ra mục tiêu lựa chọn quy mô phát triển các ngành công nghiệp có vai trò hết sức quan trọng, góp phần thúc đẩy việc xây dựng cơ cấu ngành công nghiệp một cách tối ưu, nhằm thực hiện CNH, HĐH ở mỗi quốc gia.

Những yêu cầu đặt ra về chuyển dịch CCKT gắn với phát triển kinh tế a. Những vấn đề cơ bản về phát triển nền kinh tế Phát triển kinh tế là sự tăng trưởng kinh tế gắn liền với sự hoàn thiện cơ cấu, thể chế kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm công bằng xã hội. Muốn phát triển kinh tế trước hết phải có sự tăng trưởng kinh tế. Nhưng không phải sự tăng trưởng kinh tế nào cũng dẫn tới phát triển kinh tế.

Phát triển kinh tế đòi hỏi phải thực hiện được ba nội dung cơ bản sau: - Sự tăng lên của tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và tổng sản phẩm quốc dân tính theo đầu người. Nội dung này phản ánh mức độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia trong một thời kỳ nhất định. download by : [e-mail] 9 - Sự biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, thể hiện ở tỷ trọng của các ngành dịch vụ và công nghiệp trong tổng sản phẩm quốc dân tăng lên, còn tỷ trọng nông nghiệp ngày càng giảm xuống. Nội dung này phản ánh chất lượng tăng trưởng, trình độ kỹ thuật của nền sản xuất để có thể bảo đảm cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững.

- Mức độ thoả mãn các nhu cầu cơ bản của xã hội thể hiện bằng sự tăng lên của thu nhập thực tế, chất lượng giáo dục, y tế… mà mỗi người dân được hưởng. Nội dung này phản ánh mặt công bằng xã hội của sự tăng trưởng kinh tế. Với những nội dung trên, phát triển kinh tế bao hàm các yêu cầu cụ thể là: + Mức tăng trưởng kinh tế phải lớn hơn mức tăng dân số. + Sự tăng trưởng kinh tế phải dựa trên cơ cấu kinh tế hợp lý, tiến bộ để bảo đảm tăng trưởng bền vững.

+ Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với công bằng xã hội, tạo điều kiện cho mọi người có cơ hội ngang nhau trong đóng góp và hưởng thụ kết quả của tăng trưởng kinh tế. + Chất lượng sản phẩm ngày càng cao, phù hợp với sự biến đổi nhu cầu của con người và xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái. Như vậy, phát triển kinh tế có nội dung và ý nghĩa khá toàn diện, là mục tiêu và ước vọng của các dân tộc trong mọi thời đại. Phát triển kinh tế bao hàm trong nó mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội.

Tăng trưởng và phát triển kinh tế là điều kiện tiên quyết và cơ bản để giải quyết công bằng xã hội. Công bằng xã hội vừa là mục tiêu phấn đấu của nhân loại, vừa là động lực quan trọng của sự phát triển. Mức độ công bằng xã hội càng cao thì trình độ phát triển, trình độ văn minh của xã hội càng có cơ sở bền vững. Những yêu cầu đặt ra về chuyển dịch CCKT gắn với phát triển kinh tế download by : skknchat@gmail.