Luận văn thạc sĩ: Cải tiến PPDH tích cực môn Công nghệ 11 tại THPT Nguyễn Huệ

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp cải tiến phương pháp dạy học tích cực môn Công nghệ 11 nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục.

• Tác giả: Trịnh Lê Minh Vy
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Văn Y
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học
• Đề tài: Cải Tiến Phương Pháp Dạy Học Theo Hướng Tích Cực Hóa Môn Công Nghệ 11 Tại Trường THPT Nguyễn Huệ – Quận 9
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm về phương pháp dạy học tích cực hóa môn Công nghệ 11

Phương pháp dạy học tích cực hóa là một hướng tiếp cận hiện đại trong lĩnh vực giáo dục, nhằm kích thích tính chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Theo các nhà nghiên cứu giáo dục, dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự học và tư duy phản biện. Môn Công nghệ 11 là một môn học thực tiễn, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức vào thực hành, sáng tạo sản phẩm. Do đó, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực vào môn Công nghệ là hoàn toàn cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Các phương pháp này giúp thay đổi thái độ học tập của học sinh từ thụ động sang chủ động, từ nhận biết sang vận dụng sáng tạo.

1.1. Định nghĩa dạy học tích cực

Dạy học tích cực là quá trình giáo dục mà học sinh được khuyến khích tham gia đầy đủ vào hoạt động học tập. Học sinh không chỉ lắng nghe giảng bài mà còn thực hành, thử nghiệm, khám phá kiến thức một cách độc lập. Phương pháp này nhấn mạnh vai trò chủ động của học sinh và sự hỗ trợ hướng dẫn của giáo viên, tạo nên một môi trường học tập năng động và hiệu quả.

1.2. Đặc thù của môn Công nghệ 11

Môn Công nghệ 11 có tính thực tiễn và ứng dụng cao, yêu cầu học sinh phải biết làm, biết giải quyết vấn đề thực tế. Nội dung bao gồm các kỹ năng kỹ thuật, thiết kế sản phẩm, và quản lý công nghệ. Đây là môn học liên thực tiễn, vì vậy phương pháp dạy học tích cực là cách thích hợp nhất để giúp học sinh phát triển toàn diện.

II. Thực trạng dạy học Công nghệ 11 tại trường THPT Nguyễn Huệ

Thực trạng dạy học Công nghệ 11 tại trường THPT Nguyễn Huệ – Quận 9 cho thấy một số vấn đề cần cải tiến. Nhiều học sinh không chú trọng đến môn Công nghệ, coi đây là môn học không quan trọng vì không có thi tốt nghiệp, dẫn đến thái độ học tập hời hợt. Một số giáo viên chưa đổi mới phương pháp giảng dạy, chậm cập nhật thông tin mới, khiến học sinh thiếu hứng thú và sáng tạo. Cơ sở vật chất tuy có cải thiện nhưng chưa đủ để hỗ trợ các hoạt động thực hành hiệu quả. Vì vậy, việc cải tiến phương pháp dạy học là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

2.1. Thái độ học sinh đối với môn Công nghệ

Khảo sát tại trường cho thấy rất nhiều học sinh có thái độ tiêu cực với môn Công nghệ. Các em coi môn Công nghệ là không cần thiết, không ảnh hưởng đến điểm thi tốt nghiệp, vì vậy không chú trọng ôn tập. Kết quả là tỷ lệ học sinh chủ động tham gia bài học rất thấp, phần lớn chỉ học một cách hình thức, không sáng tạo.

2.2. Phương pháp giảng dạy hiện tại

Phương pháp dạy học hiện nay vẫn chủ yếu theo hướng truyền thống, giáo viên giảng bài lý thuyết, học sinh nghe và ghi chép. Các hoạt động thực hành chưa được tổ chức một cách hệ thống, thiếu tính hợp tác giữa học sinh. Giáo viên chưa tận dụng tốt các phương tiện dạy học để tạo môi trường học tập hấp dẫn và năng động.

III. Các phương pháp dạy học tích cực áp dụng cho Công nghệ 11

Để cải tiến phương pháp dạy học Công nghệ 11, luận văn đề xuất áp dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực như: phương pháp hoạt động nhóm, giúp học sinh phối hợp làm việc, phát triển kỹ năng giao tiếp và lãnh đạo. Phương pháp giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tìm tòi, phân tích các tình huống thực tế. Dạy học theo dự án giúp học sinh làm việc độc lập và sáng tạo, tạo ra sản phẩm thực tế từ khái niệm lý thuyết. Phương pháp dạy học thực hành tạo sản phẩm cho phép học sinh áp dụng trực tiếp kiến thức vào thực tiễn. Phương pháp dạy học quan sát giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát và khám phá tự nhiên. Các phương pháp này kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò, tạo nên quá trình học tập hoàn chỉnh và hiệu quả.

3.1. Phương pháp hoạt động nhóm và giải quyết vấn đề

Hoạt động nhóm cho phép nhiều học sinh cùng làm việc trên một vấn đề, chia sẻ ý tưởng và hỗ trợ lẫn nhau. Phương pháp giải quyết vấn đề yêu cầu học sinh phân tích tình huống thực tế, tìm kiếm giải pháp sáng tạo. Kết hợp hai phương pháp này giúp phát triển tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm của học sinh.

3.2. Dạy học theo dự án và thực hành tạo sản phẩm

Dạy học theo dự án cho phép học sinh xác định mục tiêu, lập kế hoạch và thực hiện dự án độc lập. Thực hành tạo sản phẩm giúp học sinh chuyển hóa kiến thức lý thuyết thành sản phẩm hữu hình có giá trị thực tiễn. Cả hai phương pháp này đều kích thích động lực học tập và sáng tạo của học sinh.

IV. Kết quả thực nghiệm sư phạm và khuyến nghị cải tiến

Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Huệ đã cho thấy kết quả khích lệ khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Điểm kiểm tra của học sinh nhóm thực nghiệm tăng đáng kể so với nhóm đối chứng, tỷ lệ học sinh chủ động tham gia bài học tăng từ 40% lên 85%. Quan sát giờ dạy cho thấy không khí học tập sôi động, học sinh tích cực thảo luận, thực hành và sáng tạo sản phẩm. Kiểm nghiệm thống kê xác nhận hiệu quả của các phương pháp áp dụng. Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất các khuyến nghị cải tiến: giáo viên cần liên tục đổi mới phương pháp, xây dựng các hoạt động học tập tích cực, nâng cấp cơ sở vật chất để hỗ trợ thực hành hiệu quả, và thay đổi tiêu chí đánh giá để nhấn mạnh quá trình học tập thay vì chỉ kết quả.

4.1. Kết quả đạt được từ thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy nhóm học sinh được dạy theo phương pháp tích cực hóa có kết quả học tập tốt hơn đáng kể. Điểm số bài kiểm tra của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng 15-20%. Thái độ học sinh thay đổi tích cực, hứng thú và chủ động trong học tập tăng đáng kể. Kỹ năng thực hành và khả năng sáng tạo của học sinh được phát triển toàn diện.

4.2. Khuyến nghị cải tiến cho các trường THPT

Luận văn khuyến nghị các trường THPT cần áp dụng phương pháp dạy học tích cực hóa rộng rãi trong môn Công nghệ. Các giáo viên cần đào tạo thêm về các phương pháp dạy học hiện đại. Nhà trường cần đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị để hỗ trợ thực hành hiệu quả. Cần thay đổi hệ thống đánh giá để khuyến khích học sinh sáng tạo và phát triển kỹ năng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”là nội dung đề án trong kết luận số 51-KL/TW ngày 29/10/2012 trong nghị Quyết Trung Ương 6 khóa XI. Trong hội nghị Ban chấp hành trung ương cũng xác định những tồn tại của giáo dục: như chưa giải quyết tốt quy mô và chất lượng, giữa dạy chữ và dạy nghề, nội dung giáo dục còn nặng về lý thuyết, xa rời thực tế, chương trình giáo dục PT còn quá tải với học sinh. Môn Công nghệ lớp 11 ở trường Phổ thông cũng không thể tránh khỏi những thực trạng đó, vì vậy vai trò của người thầy rất quan trọng trong việc dạy và học, phải tạo được sự hứng thú cho các em, dạy học gắn liền với thực tế và gần với cuộc sống. Đổi mới PPDH là một trong những mục tiêu lớn ngành giáo dục và đào tạo đặt ra trong giai đoạn hiện nay.Người thầy có nhiệm vụ hướng dẫn HS tìm đến kiến thức, rèn luyện cho HS có thói quen tư duy sáng tạo.

Dạy học phải đáp ứng được yêu cầu của HS, truyền đạt những kiến thức HS muốn biết, không phải dạy những điềungười thầy biết. Trong quá trình dạy từng bước áp dụng các phương pháp, phương tiệnphù hợp vào quá trình dạy và học.Khuyến khích và phát triển khả năng tự học của HS. Nội dung môn Công nghệ khối 11 là khó so với HS, càng khó khăn hơn với đối tượng HS thành phố và nữ. Kiến thức vẽ kỹ thuật đòi hỏi khả năng tư duy trừu tượng của các em cao, đòi hỏi các em tính tỷ mỷ, chính xác trong từng thao tác.

Phần động cơ đốt trong hầu như các em chỉ được biết thông qua hình ảnh, hoặc một số mô phỏng mà không có điều kiện tiếp xúc thực tế. Trang 1 Như vậy,trong dạy học rất cần sử dụng các phương tiện dạy học gắn liền với thực tế cuộc sống mà các em có điều kiện tiếp xúc sẽ giúp cho hiệu quả tiết dạy được nâng cao hơn. Việc áp dụng mô hình thực tế vào giảng dạy đối với GV và HS bước đầu gặp không ít khó khăn. Đối với nhà trường: Cần trang bị đầy đủ các trang thiết bị thực tế phục vụ cho việc dạy học, tạo điều kiện cho GV tham giacác lớp bồi dưỡng giúp GV có thể thực hiện bài giảng một cách tốt nhất.

Đối với HS: các em đã quen phương pháp đọc chép và ghi tất cả những gì Thầy (Cô) nói nên khi học tập với phương pháp mới các em không có thói quen ghi chú những gì mình thấy, từ đó khái quát thành kiến thức riêng của mình. Đối với GV, điều kiện tiếp xúc với các mô hình thực tế cũng không được nhiều nên còn e ngại trong dạy học với mô hình thực tế. Mặt khác một số GV cho rằng dạy và học tập theo xu hướng truyền thống vẫn đạt được hiệu quả hoặc cho là “học sinh không chú trọng môn Công nghệ nên đầu tư cho tiết dạy phí”. Từ những thực tế nêu trên, người nghiên cứu đã tiến hành thực hiện đề tài “Cải tiến phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa môn Công nghệ 11tại trƣờng Trung học Phổ thông Nguyễn Huệ– Quận 9”.Mục tiêu –Nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu Cải tiến phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học môn Công nghệ 11để nâng cao chất lượng dạy học, góp phần nâng cao tính chủ động trong học tập của HS.

Nhiệm vụ nghiên cứu: Với mục tiêu đã đề ra, người nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ sau: Trang 2 Nhiệm vụ 1:Nghiên cứu cơ sở lí luận liên quan đến PPDH theo hướng tích cực hóa người học. Nhiệm vụ 2:Phân tích đặc điểm môn Công nghệ 11 ở trường PT. Nhiệm vụ 3:Tìm hiểu thực trạng về dạy học Công nghệ ở trường PT hiện nay, từ đó cải tiếnPPDH theo hướng tích cực người học cho phù hợp với mục tiêu môn học. Nhiệm vụ 4:Dạy thực nghiệm với phương pháp đã chọn.

Nhiệm vụ 5:Đánh giá kết quả của việc cải tiến phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hóa người học. Đối tƣợng nghiên cứu Chủ thể nghiên cứu: Việc cải tiến PPDH nhằm tích cực hóa người học môn Công nghệ 11 ở trường THPT Nguyễn Huệ. Khách thể nghiên cứu: GV – HS khối 11 tại trường THPT. Quá trình dạy học môn công nghệ 11.Giả thuyết nghiên cứu PPDH môn Công nghệ 11 tại trường THPT Nguyễn Huệ chưa tạo cho HS tính tích cực, chủ động trong học tập nên hiệu quả học tập của HS chưa cao.

Nếu PPDH được cải tiến theo hướng tích cực hóa người học thìhiệu quả, chất lượng giảng dạy môn Công nghệ 11 sẽ đượcnâng cao.Giới hạn nghiên cứu Do có nhiều hạn chế nên người nghiên cứu chỉ thực hiện: Trang 3 Nghiên cứu một số PPDHtích cực phù hợp với đặc điểm của học sinh THPT và nội dung chương trình Công nghệ 11. Thiết kế bài dạy mẫu ở trong phần động cơ đốt trong: Bài 25 hệ thống bôi trơn, bài 26 hệ thống làm mát. Phƣơng pháp nghiên cứu 6.1 Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu Phương pháp nghiên cứu tài liệu là cách thu thập thông tin qua sách, giáo trình, các đề tài đã nghiên cứu, báo, tạp chí, internet… thông qua việc nghiên cứu tài liệu người nghiên cứu có thể củng cố và bổ sung những thông tin cần thiết cho nghiên cứu hoặc giúp ích cho quá trình giảng dạy sau này. Thông qua phương pháp này người nghiên cứu thu thập các thông tin về: cơ sở lí luận liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu đã đạt được, các tạp chí, bài báo khoa học… từ những tài liệu liên quan người nghiên cứu phân tích, tổng hợp để đưa ra luận cứ cho vấn đề nghiên cứu.2 Phƣơng pháp quan sát Người nghiên cứu tham gia dự giờ dạy học môn Công nghệ của những GV khác để đánh giá mức độ tích cực của HS trong giờ học.3 Phƣơng pháp điều tra Người nghiên cứu đã khảo sát ý kiến HS trường THPT Nguyễn Huệvà GV tại một số trường THPT.

Điều tra chủ yếu bằng phương pháp bảng hỏi trắc nghiệm và mục đích chủ yếu là tìm hiểu thực trạng ứng dụng các phương pháp và phương tiện dạy học đang đượcáp dụng hiện tại và khảo sát kết quảsau khi áp dụng với phương pháp và phương tiện do người nghiên cứu áp dụng. Trang 4 Bảng câu hỏi có nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, trình bày rõ ràng giúp người trả lời đễ dàng đưa ra ý kiến của mình. Cụ thể: Bảng câu hỏi cho HS có 10 câu. Bảng câu hỏi cho GV có 11 câu.

Sau khi thu thập ý kiến từ bảng câu hỏi người nghiên cứu tiến hành thống kê để phục vụ cho việc phân tích. Thống kê yêu cầu chính xác, rõ ràng.4 Phƣơng pháp thực nghiệm Người nghiên cứu áp dụng phương pháp thực nghiệm so sánh để áp dụng cho bốn lớp 11 khác nhau tại trường THPT Nguyễn Huệ trong đó có hai lớp được dùng làm thực nghiệm với phương pháp được cải tiếnvà hai lớp dùng làm đối chứng từ đó từ đó xác định được hiệu quả của các phương pháp được đề xuất. Cụ thể người nghiên cứu đã tiến hành dạy 4 lớp 11 tại trường THPT Nguyễn Huệ từ tháng 01/2014 đến tháng 04/2014.5 Phƣơng pháp phân tích dữ liệu Phân tích định tính Dựa vào ý kiến chủ quan qua những câu hỏi mở, tài liệu và nhìn nhận thực trạng từ góc độ cá nhân, người nghiên cứu sẽ chắt lọc những nội dung nhằm đưa ra những nhận định và đánh giá một cách tương đối chính xác và khách quan. Từ đó người nghiên cứu sẽ rút ra được khả năng tạo nên tính tích cực của HS trong dạy học.

Khi thực hiện phương pháp này người nghiên cứu phải có thái độ khách quan, có quan điểm toàn diện, vận dụng và phát triển, đi sâu vào bản chất sự kiện. Trong quá trình phân tích người nghiên cứu đối chiếu với tài liệu, sách vở để có cái nhìn khách quan. Phân tích định lượng Trang 5 Khác với phương pháp định tính, phương pháp định lượng là dựa vào phiếu điều tra, người nghiên cứu sẽ dùng thống kê toán học để thu thập số liệu. Qua số liệu thu được, người nghiên cứu sẽ phân tích thực trạng dạy học Công nghệ 11.

Thống kê cho phép người sử dụng tóm tắt kết quả dưới dạng bảng biểu, biểu đồ và rút ra kết luận tổng quát. PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Lịch sử nghiên cứu Quan điểm về dạy học tích cực trên thế giới Komensky (1592 – 1670) là một nhà tư tưởng Clovakia, nhà lý luận giáo dục, đã đưa ra bí quyết về phương pháp giảng dạy: “Bí quyết của giáo dục là rèn luyện cho các em một tâm hồn dễ dàng, tích cực, tự do, ngăn cản được các điều các em muốn làm, ngược lại đẩy các em vào chổ các em không muốn làm”. Ông còn xác định rõ: “Chủ yếu dạy các em qua việc làm chứ không dạy qua lời giảng” J.Rousseau (1712 – 1778) cho rằng: “Không dạy các em môn khoa học mà chỉ khiêu gợi tình yêu chuộng khoa học và cấp cho các em phương pháp học khoa học, khi nào tinh thần yêu chuộng khoa học phát triển hơn nữa. Đó là nguyên tắc của mỗi nền giáo dục” Trong nước: Nguyễn Kỳ trong bài viết “Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học” đã chỉ rõ quá trình tự học là quá trình tự nghiên cứu, tự thể hiện, tự kiểm tra, tự điều chỉnh dưới sự hướng dẫn, tổ chức, trọng tài của thầy.

Trần Hồng Quân (nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo” trong bài “Cách mạng về phương pháp sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục ở thời đại mới” đã nêu rằng “muốn đào tạo con người bước vào đời tự chủ, năng động và sáng tạo thì phương pháp phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động và sáng tạo. Trang 7 Phạm Vă n Tỉnh , Luận văn Thạc sĩ Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp. Vâ ̣n dụng PPDH theo hướng tích cực hóa người học trong giảng dạy môn công nghệ 10 tại trường THPT Lê Minh Xuân – Tp. Nguyễn Thị Phương Thanh, Luận văn Thạc sĩ Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp.

Dạy học theo dự án môn Công nghệ 11 tại trường THPT Nguyễn Trãi – Bình Dương.