Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu trước đây về các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của kiểm toán nội bộ Chương 2: Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của kiểm toán nội bộ Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận Chương 5: Kết luận và kiến nghị 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TÍNH HỮU HIỆU CỦA KIỂM TOÁN NỘI BỘ Chương này tổng quan các nghiên cứu trước liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của kiểm toán nội bộ trong và ngoài nước, từ đó, phân tích những khoảng trống trong các nghiên cứu trước để tìm ra điểm mới mà luận văn cần tập trung giải quyết.1 Các nghiên cứu trên thế giới Tính hữu hiệu KTNB đã trở thành một chủ đề được quan tâm trong nhiều thập niên gần đây, điều này là do tầm quan trọng của vai trò KTNB trong tổ chức. Hầu hết các tổ chức lớn, dù là khu vực công hay tư nhân thường thành lập bộ phận KTNB với mong muốn được hưởng các lợi ích của dịch vụ KTNB này. Do tầm quan trọng của KTNB, các nghiên cứu trên thế giới đã tiến hành thực hiện trên chủ đề này. Các dòng nghiên cứu chính có thể kể ra bao gồm: 1.1 Nghiên cứu về tính hữu hiệu của KTNB Tiêu biểu cho dòng nghiên cứu này là: Ahmad, H.
The effectiveness of internal audit in Malaysian public sector, khám phá những vấn đề phải đối mặt của KTNB, từ đó đưa ra các giải pháp về các yếu tố góp phần nâng cao tính hữu hiệu của KTNB trong khu vực công tại Malaysia. Cách thức tiến hành là thu thập ý kiến từ các KTVNB ở các cơ quan trong khu vực công tại Malaysia qua hai câu hỏi: 1) "Nếu bạn là một KTVNB trong một tổ chức khu vực công, các vấn đề chính trong chức năng KTNB mà bạn thường phải đối mặt là gì?" và 2) "Theo quan điểm của bạn, những yếu tố nào sẽ góp phần vào tính hữu hiệu của chức năng KTNB?”. Kết quả cho thấy rằng vấn đề lớn nhất phải đối mặt là việc thiếu kiểm toán viên có trình độ, kinh nghiệm và kiến thức, việc này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến vai trò của KTNB và giải pháp nâng cao việc đào tạo năng lực kiểm toán viên như là một đề xuất quan trọng trong việc cải thiện công tác KTNB. Identifying organizational drivers of internal audit effectivenes, đã tìm hiểu quá trình mà một tổ chức làm cách nào để nâng cao tính hữu hiệu của KTNB trong tình hình KTNB đang đóng vai trò trung tâm trong quản trị doanh nghiệp.
Trên cơ sở dữ liệu từ 153 công ty của Ý, kết quả khảo sát cho thấy rằng tính hữu hiệu của KTNB chịu ảnh hưởng của: 1) đặc điểm của nhóm KTNB, (2) chương trình kiểm toán và 3) sự liên kết trong tổ chức. Đặc biệt, tính hữu hiệu của KTNB tăng lên khi tỷ lệ giữa số lượng KTVNB và người lao động tăng lên. Internal Audit Effectiveness in Libyan Public Enterprises: An Approach to the Development of a Theoretical Framework, tiến hành điều tra mối quan hệ giữa tính hữu hiệu của KTNB và bốn yếu tố quy định trong chuẩn mực KTNB quốc tế ISPPIA) đó là: độc lập, thẩm quyền, phạm vi công việc và thực hiện công việc tại các doanh nghiệp ở Libya. Thuyết định chế và thuyết về sự công bằng là hai lý thuyết được tác giả tiếp cận để xây dựng lên một khung lý thuyết về tính hữu hiệu của KTNB.
Kết quả của nghiên cứu cho thấy cả bốn yếu tố đều có ảnh hưởng thuận chiều đến tính hữu hiệu của KTNB. The Journey so far on Internal Audit Effectiveness: a Calling for Expansion, tiến hành tổng hợp các nghiên cứu trước đây về tính hữu hiệu của KTNB trong giai đoạn 2000-2013. Kết quả từ việc tổng hợp, tác giả đưa ra các khuyến nghị về việc cần tiến hành nhiều nghiên cứu về KTNB hơn nữa. Vì hầu hết các nghiên cứu trước đây về hiệu quả KTNB tập trung tại các khu vực tư nhân, trong tương lai nghiên cứu này cần tiến hành nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả KTNB tại khu vực nhà nước.
Đồng thời, các nghiên cứu trong tương lai nên kết hợp các biến được sử dụng trong các nghiên cứu trước để xác định tính hữu hiệu của KTNB trong các lĩnh vực công. Tương tự như vậy, các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào khả năng ảnh hưởng của các biến từ các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau về KTNB để đóng góp nhiều hơn nữa cho dòng nghiên cứu này.2 Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến tính hữu hiệu của KTNB Tiêu biểu cho dòng nghiên cứu này là: George, D. Factors associated with Internal Audit Effectiveness: Evidence from Greece, điều tra các yếu tố cụ thể ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB trong các doanh nghiệp Hy Lạp. Thông qua khảo sát với cỡ mẫu là 240 doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán Athen.
Tác giả sử dụng mô hình hồi quy để tìm mối quan hệ giữa các nhân tố đến tính hữu hiệu KTNB. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố chính ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB là: 1) chất lượng của KTNB, (2) thẩm quyền của nhóm KTNB, 3) tính độc lập của KTNB và (4) sự hỗ trợ của người quản lý. Trong đó, sự độc lập của KTNB là nền tảng của tính hữu hiệu của KTNB, vì nó là yếu tố quan trọng nhất trong mô hình của tác giả. Investigation Factors Affecting the Effectiveness of Internal Auditors in the Company: Case Study Iran, điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB trong các công ty tại Iran.
Tác giả đã điều tra và thu thập dữ liệu từ 355 nhà quản lý KTNB và 272 KTVNB. Mô hình hồi quy đa biến bao gồm năm yếu tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu là năng lực của các KTVNB, qui mô của bộ phận KTNB, thông tin liên lạc giữa các KTVNB và KTVĐL, hỗ trợ quản lý và tính độc lập của KTVNB. Kết quả cho thấy rằng tính hữu hiệu của KTNB phụ thuộc vào cả năm yếu tố, trong đó tính hữu hiệu có mối quan hệ mạnh với nhân tố sự hỗ trợ từ người quản lý, cụ thể là việc hỗ trợ đối với tuyển dụng và đào tạo để nâng cao năng lực cho KTVNB, đồng thời cung cấp đầy đủ nguồn lực cho bộ phận KTNB là yếu tố góp phần thúc đẩy tính hữu hiệu. Internal audit effectiveness: An Ethiopian public sector case study, tiến hành nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB tại Ethiopian.
Kết quả nghiên cứu giúp tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu gồm bốn yếu tố độc lập ảnh hưởng KTNB: chất lượng KTNB, sự hỗ trợ từ người quản lý, chính sách và thủ tục của tổ chức, và khả năng truy cập vào hồ sơ của tổ chức. Phát hiện quan trọng của nghiên cứu này cho thấy rằng, thiếu hỗ trợ quản lý sẽ ảnh hưởng tiêu cự đến tính hữu hiệu của KTNB. Nhà quản lý nên chú ý 7 đến những kiến nghị từ KTVNB và sử dụng những kết quả báo cáo của họ là những việc cần làm để cải thiện hoạt động này. Factors that Contribute to the Effectiveness of Internal Audit in Public Sector, tiến hành nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB tại Malaysia, đối tượng nghiên cứu là các KTVNB làm việc ở các Bộ tại Putrajaya.
Tác giả điều tra và sử dụng kỹ thuật thống kê như thống kê mô tả, phân tích tương quan và phân tích hồi quy để phân tích các dữ liệu từ các cuộc điều tra. Kết quả nghiên cứu của tác giả trên cho thấy, việc thành lập các bộ phận KTNB là rất quan trọng để đảm bảo một cơ chế nội bộ cần thiết trong việc kiểm soát tài chính công và là một công cụ để giám sát và đánh giá hoạt động quản lý tài chính cơ quan chính phủ. Ngoài ra nó sẽ giúp các tổ chức chính phủ cải thiện việc thực hiện các chương trình chính phủ và tăng cường niềm tin cho các công dân và các bên liên quan, cũng như để giảm thiểu nguy cơ quản lý yếu kém của các quỹ công cộng. Nghiên cứu đưa ra mô hình gồm 3 nhân tố liên quan đến kiểm toán viên có ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB là: năng lực KTVNB, tính độc lập, khách quan của KTVNB và sự hỗ trợ từ cấp trên dành cho KTVNB.
Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng tính hữu hiệu của KTNB phụ thuộc mạnh mẽ vào các thuộc tính của các ba nhân tố trên.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam Mặc dù tính hữu hiệu của KTNB đã được sử dụng nhiều trong các nghiên cứu trên thế giới nhưng chưa phổ biến ở Việt Nam. Phần lớn các nghiên cứu ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào vấn đề về xây dựng quy trình KTNB và các giải pháp hoàn thiện hệ thống KTNB tại một đơn vị cụ thể (Lê Đình Phương Uyên, 2010; Phạm Thị Phẩm, 2011; Nguyễn Thị Hiền, 2013 và Phạm Vũ Thúy Hằng, 2015) và các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động KTNB để phục vụ công tác quản trị rủi ro ngành ngân hàng (Nguyễn Thị Ngọc Thư, 2008; Đặng Thị Thanh Tâm, 2010) nhưng chưa đi vào tìm hiểu thuật ngữ “tính hữu hiệu của KTNB” cũng như chú trọng đến việc xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB.3 Khoảng trống trong nghiên cứu Sau khi tìm hiểu một cách tương đối về các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn dự kiến thực hiện, tác giả nhận định được một số tồn tại và khe hở nghiên cứu như sau: - Đối với các nghiên cứu ngoài nước, dù đã xây dựng mô hình về các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB nhưng chưa có nghiên cứu nào tiến hành tại VN. - Đối với các nghiên cứu trong nước, thì chủ yếu tập trung vào việc xây dựng và hoàn thiện quy trình KTNB chưa có nghiên cứu nào xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB tại VN. Đây là khe hở nghiên cứu quan trọng dẫn đến lý do lựa chọn đề tài của luận văn này.
Như vậy, trên cơ sở tiếp cận những nghiên cứu có liên quan đồng thời dựa vào những tồn tại và khe hở nghiên cứu đã xác định ở trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KTNB tại Việt Nam – nghiên cứu thực nghiệm tại TP.HCM” với mục tiêu góp phần nâng cao tính hữu hiệu của hoạt động KTNB tại VN.