Luận án: Tổ chức không gian nội thất phòng học trường mẫu giáo phát triển tư duy sáng tạo

• Tác giả: Nguyễn Việt Khoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Nam
• Trường học: Trường Đại học Xây dựng
• Chuyên ngành: Kiến trúc
• Đề tài: Tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tổ chức không gian nội thất phòng học mẫu giáo

Tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo là lĩnh vực nghiên cứu liên ngành giữa kiến trúc sư phạm và tâm lý giáo dục. Không gian phòng học không đơn thuần là nơi che mưa che nắng. Đây là môi trường vật chất tác động trực tiếp đến quá trình hình thành tư duy sáng tạo ở trẻ nhỏ. Nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ mẫu giáo tiếp nhận thông tin chủ yếu qua trải nghiệm giác quan. Do đó, cách bố trí nội thất, màu sắc, ánh sáng và vật liệu trong phòng học đóng vai trò quyết định. Các nước tiên tiến như Nhật Bản, Italia, Đức đã triển khai mô hình phòng học mở từ nhiều thập kỷ. Tại Việt Nam, nghiên cứu này mới bắt đầu được quan tâm sâu sắc. Luận án tiến sĩ của Nguyễn Việt Khoa (2021) tại Trường Đại học Xây dựng là công trình đầu tiên hệ thống hóa vấn đề này một cách toàn diện. Nghiên cứu đề xuất nguyên tắc thiết kế phù hợp với điều kiện Việt Nam.

1.1. Khái niệm không gian nội thất phòng học mẫu giáo

Không gian nội thất phòng học mẫu giáo là tổng thể các yếu tố vật chất bên trong lớp học dành cho trẻ từ 3 đến 6 tuổi. Không gian này bao gồm diện tích sàn, trần, tường, hệ thống chiếu sáng, thông gió và đồ dùng nội thất. Khác với phòng học phổ thông, không gian mẫu giáo cần đáp ứng nhu cầu vui chơi, học tập và nghỉ ngơi của trẻ. Mỗi yếu tố đều ảnh hưởng đến cảm xúc và khả năng tư duy của trẻ nhỏ. Thiết kế nội thất mẫu giáo phải tính đến tầm vóc, tâm sinh lý lứa tuổi.

1.2. Vai trò của không gian đối với phát triển tư duy sáng tạo

Tư duy sáng tạo ở trẻ mẫu giáo hình thành qua quá trình tương tác với môi trường xung quanh. Không gian phòng học đóng vai trò là "người thầy thầm lặng" trong giáo dục sớm. Khi trẻ được tiếp cận không gian mở, linh hoạt với nhiều góc trải nghiệm khác nhau, khả năng tưởng tượng và sáng tạo được kích thích tự nhiên. Ngược lại, không gian gò bó, cứng nhắc sẽ hạn chế sự phát triển tư duy. Các nghiên cứu quốc tế khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa chất lượng không gian và năng lực sáng tạo của trẻ.

II. Phân tích thực trạng không gian nội thất phòng học mẫu giáo

Thực trạng tổ chức không gian nội thất phòng học mẫu giáo tại Việt Nam tồn tại nhiều bất cập. Phần lớn các trường mẫu giáo tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng sử dụng mô hình phòng học truyền thống. Phòng học được bố trí theo hàng ghế ngồi cố định. Diện tích phòng học thường không đạt chuẩn quy định. Hệ thống chiếu sáng và thông gió tự nhiên bị hạn chế nghiêm trọng. Nội thất trong phòng chủ yếu là bàn ghế cứng, không phù hợp với tầm vóc trẻ nhỏ. Các góc hoạt động sáng tạo gần như không có hoặc bố trí sơ sài. Mối liên hệ giữa không gian trong nhà và ngoài trời bị cắt đứt. Trẻ thiếu không gian vận động tự do và khám phá. So với các nước tiên tiến, khoảng cách về chất lượng không gian phòng học mẫu giáo còn rất lớn. Đây là thách thức đòi hỏi giải pháp đồng bộ từ quy hoạch đến thiết kế chi tiết.

2.1. Thực trạng tại các thành phố lớn Việt Nam

Tại Hà Nội, nhiều trường mẫu giáo công lập có diện tích phòng học dưới 1,5 m²/trẻ, thấp hơn tiêu chuẩn quốc tế. Nội thất chủ yếu là bàn ghế nhựa cứng, thiếu tính thẩm mỹ và an toàn. Tại TP. Hồ Chí Minh, một số trường tư thục đã cải tiến nhưng chưa đồng bộ. Đà Nẵng có lợi thế về quỹ đất nhưng cách tổ chức không gian còn đơn điệu. Nhìn chung, các trường thiếu chiến lược thiết kế nội thất phục vụ phát triển tư duy.

2.2. Kinh nghiệm từ mô hình quốc tế

Nhật Bản áp dụng nguyên tắc không gian mở, sử dụng vật liệu tự nhiên và hệ thống cửa trượt linh hoạt. Italia với phương pháp Reggio Emilia coi không gian là "người thầy thứ ba", bố trí đa dạng góc trải nghiệm. Đức xây dựng phòng học với trần cao, ánh sáng tự nhiên tràn ngập và đồ nội thất modular. Montessori sử dụng giáo cụ gỗ tự nhiên, sơn không độc hại, kích thước phù hợp tầm vóc trẻ. Điểm chung là ưu tiên sự linh hoạt và tính tương tác trong không gian.

III. Giải pháp tổ chức không gian nội thất phòng học theo hướng sáng tạo

Giải pháp tổ chức không gian nội thất phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo cần tiếp cận hệ thống. Thứ nhất, không gian phòng học phải được thiết kế mở, linh hoạt giữa các khu vực chức năng. Sử dụng hệ thống vách ngăn di động thay cho tường cố định giúp thay đổi bố cục dễ dàng. Thứ hai, nội thất cần có tính modular, cho phép trẻ tự sắp xếp và định hình không gian theo ý tưởng riêng. Thứ ba, vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, vải được ưu tiên sử dụng. Hệ thống ánh sáng tự nhiên kết hợp đèn chiếu sáng có điều chỉnh cường độ. Không gian bán lộ thiên và lộ thiên cần được tích hợp liền mạch với phòng học. Các góc trải nghiệm sáng tạo được bố trí khoa học: góc nghệ thuật, góc xây dựng, góc đọc sách, góc khám phá tự nhiên. Màu sắc sử dụng hài hòa, không quá chói chang nhưng đủ sinh động. Giải pháp phải phù hợp với điều kiện khí hậu, kinh tế và văn hóa Việt Nam.

3.1. Nguyên tắc thiết kế không gian linh hoạt

Nguyên tắc đầu tiên là tính liên tục không gian giữa các khu vực chức năng trong phòng học. Các góc hoạt động không bị ngăn cách cứng nhắc mà chuyển tiếp mềm mại bằng hệ thống nội thất. Nguyên tắc thứ hai là tính mở ra không gian ngoài trời thông qua hệ thống cửa trượt lớn. Nguyên tắc thứ ba là khả năng tùy biến, cho phép giáo viên và trẻ thay đổi bố cục phòng học theo từng hoạt động. Sự linh hoạt này kích thích trẻ tư duy đa chiều và sáng tạo.

3.2. Giải pháp nội thất và vật liệu cho phòng học mẫu giáo

Nội thất phòng học mẫu giáo cần đạt tiêu chuẩn an toàn, kích thước phù hợp tầm vóc trẻ 3-6 tuổi. Đồ nội thất modular bằng gỗ tự nhiên cho phép trẻ tự lắp ráp và sắp xếp. Vật liệu hoàn thiện phải không độc hại, có nguồn gốc tự nhiên. Hệ thống kệ mở giúp trẻ dễ dàng lấy và cất đồ dùng học tập. Bề mặt nội thất có kết cấu đa dạng giúp kích thích xúc giác. Màu sắc nội thất sử dụng bảng màu ấm áp, gần gũi với thiên nhiên.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn thiết kế phòng học mẫu giáo

Nghiên cứu về tổ chức không gian nội thất phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo mang lại giá trị khoa học và thực tiễn cao. Kết luận rút ra từ luận án cho thấy không gian phòng học có tác động trực tiếp đến quá trình hình thành tư duy sáng tạo ở trẻ. Mô hình phòng học mở, linh hoạt với nội thất modular là hướng đi phù hợp. Kết quả nghiên cứu được áp dụng thí điểm tại một số trường mẫu giáo tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đánh giá ban đầu cho thấy trẻ trong không gian được cải thiện có hoạt động sáng tạo phong phú hơn. Giáo viên phản hồi tích cực về khả năng tổ chức hoạt động dạy học. Bộ tiêu chí thiết kế đề xuất có thể trở thành cơ sở tham chiếu cho các dự án xây dựng trường mầm non mới. Ứng dụng rộng rãi đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà quản lý giáo dục, kiến trúc sư và nhà đầu tư.

4.1. Đóng góp khoa học của luận án

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Việt Khoa đóng góp hệ thống hóa cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa không gian nội thất và phát triển tư duy sáng tạo. Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng không gian phòng học mẫu giáo. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng đảm bảo độ tin cậy. Mô hình thiết kế đề xuất mang tính ứng dụng cao, phù hợp điều kiện Việt Nam. Đây là tài liệu tham khảo quý giá cho lĩnh vực kiến trúc giáo dục.

4.2. Khuyến nghị cho thực tiễn xây dựng trường mẫu giáo

Cần ban hành quy chuẩn thiết kế nội thất phòng học mẫu giáo hướng đến phát triển tư duy sáng tạo. Nhà đầu tư nên ưu tiên ngân sách cho nội thất chất lượng cao, vật liệu tự nhiên. Đào tạo giáo viên về cách sử dụng không gian linh hoạt trong giảng dạy. Áp dụng thí điểm mô hình tại các trường mới xây dựng và trường cải tạo. Đánh giá hiệu quả sau 1-2 năm triển khai để điều chỉnh kịp thời. Sự hợp tác liên ngành là chìa khóa thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG NGUYỄN VIỆT KHOA TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NỘI THẤT PHÒNG HỌC TRONG CÁC TRƯỜNG MẪU GIÁO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CHUYÊN NGÀNH: KIẾN TRÚC MÃ SỐ: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Hà Nội – Năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG NGUYỄN VIỆT KHOA TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NỘI THẤT PHÒNG HỌC TRONG CÁC TRƯỜNG MẪU GIÁO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO Chuyên ngành: Kiến trúc Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS. NGUYỄN NAM Hà Nội - Năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và tài liệu nêu trong luận án là trung thực. Đề xuất mới của luận án chưa từng được công bố trong bất cứ công trình khoa học vào khác. Tác giả luận án Nguyễn Việt Khoa ii LỜI CẢM ƠN Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy PGS. Nguyễn Nam, người thầy đã tận tình hướng dẫn, động viên tôi từng bước hoàn thành Luận án này. Thầy chính là tấm gương sáng - là nguồn động lực vô tận thôi thúc tôi cố gắng phấn đấu, rèn luyện trong học tập, nghiên cứu và công tác giảng dạy. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Xây dựng, Khoa sau Đại học, Ban chủ nhiệm Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Bộ môn Lý thuyết và lịch sử kiến trúc và các đơn vị ban ngành liên quan đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện Luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các chuyên gia, các nhà khoa học, các đồng nghiệp đã dành cho tôi những chia sẻ kinh nghiệm và những ý kiến đóng góp quý báu trong thời gian nghiên cứu Luận án. Cuối cùng, từ sâu thẳm trái tim, tôi xin được dành lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè đã luôn đồng hành cùng tôi, là chỗ dựa tinh thần, ủng hộ, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Việt Khoa iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU . 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NỘI THẤT PHÒNG HỌC TRONG CÁC TRƯỜNG MẪU GIÁO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO . Tình hình chung. Tình hình tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo của các nước tiên tiến trên thế giới theo hướng phát triển tư duy sáng tạo. Tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo tại Nhật Bản . Tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo Italia16 1. Tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo Cộng hòa Liên bang Đức . Thực trạng tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo tại 3 Thành phố lớn: Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ chí Minh và thành phố Đà Nẵng . Tổ chức không gian nội thất phòng học tại Hà Nội . Thực trạng tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh . Thực trạng tổ chức không gian kiến trúc nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo tại Đà Nẵng. Các nghiên cứu có liên quan đến đề tài Tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo . Các nghiên cứu trong nước: . Công trình nghiên cứu ngoài nước . 42 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NỘI THẤT PHÒNG HỌC TRONG CÁC TRƯỜNG MẪU GIÁO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO 47 2. Các cơ sở lý thuyết tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo (3-5 tuổi) . Các cơ sở lý thuyết về tâm sinh lý trẻ mẫu giáo . Lý luận mới về các phương pháp giáo dục trẻ mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo. Cơ sở lý luận về tư duy sáng tạo . Cơ sở về không gian kiến trúc phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo. Cơ sở thực tiễn trong việc tổ chức không gian nội thất theo hướng phát triển tư duy sáng tạo . Không gian đa cấp độ (cá nhân - nhóm - chung), và sự thay đổi không gian linh hoạt là một mô hình không gian kích thích sáng tạo . Không gian giáo dục STEM . Không gian thiên nhiên - không gian kích thích phát triển sáng tạo . Không gian tự do, phi tuyến tính - không gian kích thích tò mò sáng tạo80 2. Các thành phần cơ bản cấu thành không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo . Thành phần trần, tường, sàn . Trang thiết bị học tập và đồ nội thất . Các yếu tác động tới sự hình thành tổ chức không gian nội thất phòng học trong các trường mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo . Các yếu tố kinh tế . Các yếu tố xã hội . Cơ sở pháp lý. 92 CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NỘI THẤT PHÒNG HỌC TRONG CÁC TRƯỜNG MẪU GIÁO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO . Không gian phòng học là không gian cho các hoạt động “vui chơi” (Học mà chơi, chơi mà học) . Quan điểm thân thiện môi trường, phát triển bền vững . Module hóa hệ thống không gian và trang thiết bị nội thất . Nguyên tắc tổ chức không gian nội thất phòng học theo hướng phát triển tư duy sáng tạo cho trẻ mẫu giáo. Không gian phòng học là không gian linh hoạt đa chức năng . Không gian nội thất phòng học đa cấp độ. Không gian kiến trúc nội thất hòa nhập thiên nhiên . Các thành phần trang thiết bị và đồ nội thất lắp ráp chuyển hóa với nhau . Vật liệu nội thất an toàn và có nguồn gốc tự nhiên . Đề xuất nhóm tiêu chí đánh giá nội thất không gian phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo. Các giải pháp về tổ chức không gian phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo . Đề xuất cấu trúc và phân vùng chức năng không gian phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển năng lực sáng tạo . Đề xuất điều chỉnh tiêu chuẩn diện tích và lựa chọn hình thức mặt bằng không gian nội thất phòng học trẻ mẫu giáo đáp ứng yêu cầu phát triển tư duy sáng tạo. Các giải pháp cho các thành phần cơ bản trong không gian nội thất phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo . Giải pháp trang thiết bị nội thất kết nối không gian phòng học mẫu giáo theo hướng phát triển tư duy sáng tạo. Đề xuất đơn nguyên chức năng . Giải pháp kết nối không gian phòng học với trang thiết bị nội thất thông qua việc áp dụng hệ thống module . Bàn luận kết quả nghiên cứu . 139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ . 142 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 152 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo KGKT : Không gian Kiến trúc KTNT : Kiến trúc Nội thất MG : Mẫu giáo PTTDST : Phát triển tư duy sáng tạo SHC : Sinh hoạt chung TDST : Tư duy sáng tạo UBND : Ủy ban nhân dân vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Chiều cao và cân nặng chuẩn nhất cho trẻ em Việt Nam.2: Học phí đối với các chương trình giáo dục đại trà cấp học mầm non, phổ thông năm 2019-2020 tăng 40% (Bộ GD-ĐT).3: Chi phí đầu tư hàng tháng cho các loại hình trường mẫu giáo .1: Hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng nội thất phòng học MG hướng tới phát triển TDST.2: Các chỉ số đánh giá không gian phòng học mẫu giáo theo hướng PTTDST .3: Tổng hợp các chỉ số đánh giá không gian phòng học mẫu giáo theo hướng PTTDST .4: Hệ thống kích thước và thành phần cấu thành thiết bị nội thất cho không gian phòng học trẻ mẫu giáo theo hướng phát triển sáng tạo . 132 viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Biểu đồ tăng số lượng trẻ mẫu giáo và giáo viên mẫu giáo từ 2014 đến 2018 .2: Biểu đồ tăng số lượng trẻ mẫu giáo và giáo viên mẫu giáo từ 2014 đến 2018 .3: Biểu đồ thống kê số lượng trẻ MG/lớp và số trẻ bình quân trên 1 giáo viên .4: Mối quan hệ giữa trình độ học vấn của người mẹ tới sự quan tâm cho con tới trường mẫu giáo . 91 ix DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Minh họa cho thiết kế không gian của trường và lớp là một không gian lớn dành cho các hoạt động vui chơi là chính.2: Không gian nội thất phòng học không bị chia cắt thành những không gian nhỏ. KTS là người chuyển hóa mong muốn của trẻ thành ngôn ngữ kiến trúc, tạo ra không gian học tập với nguyên tắc “trẻ tự định hình không gian”.3: Công trình cao 2 tầng, có mặt bằng hình chữ U bao quanh một sân trong. Tầng một được thiết kế với không gian lớn kết nối liên tục cho các hoạt động tập thể, vui chơi. Các trang thiết bị nội thất và vách ngăn cũng tích hợp đa chức năng, tạo điều kiện cho trẻ được sáng tạo .4: Phòng học sử dụng các vách ngăn trong suốt và có thể đóng mở linh hoạt giúp kết nối không gian trong và ngoài của phòng học. Tại hành lang, sử dụng ánh sáng để kích thích sự tò mò, tính sáng tạo .5: Từ ý tưởng đưa thiên nhiên vào trong nội thất phòng học, hình thành nội thất xanh, kích thích sáng tạo trẻ mẫu giáo dẫn đến hình thành mặt bằng hình khối kiến trúc công trình gắn chặt với địa hình tự nhiên.6: Đưa ánh sáng và thiên nhiên vào không gian nội thất các phòng học mẫu giáo là đem lại năng lực sáng tạo cho trẻ em .7: Trường Mẫu giáo Kita Troplo Beiersdorf AG, tại Stresemannallee Hamburg-Eimsbuttel, Cộng hòa Liên bang Đức .8: Sử dụng không gian linh hoạt, kết nối trong và ngoài phòng học. Bên cạnh đó sử dụng các khối module kiểu lego với nhiều mầu sắc nhằm tăng kích thích sự hào hứng của trẻ trong môi trường không gian học tập vừa an toàn vừa vui mắt .9: TMB trường MG Việt Triều và hình ảnh học tập trong phòng học [8] .10: Sơ đồ khối trường mẫu giáo .11: Hình ảnh minh họa không gian nội thất phòng học trong trường mẫu giáo Việt Bun .12: Nội thất trường mẫu giáo Kidsmart tại cầu giấy, Dịch vọng. Không gian nội thất chủ yếu được sử dụng cho các hoạt động học tập theo các phương pháp truyền thống .13: Tổ chức không gian nội thất phòng học trường mẫu giáo Quốc tế Montessori Sakura tại Hà Nội .