phần mở đầu không thu hút thì sau đó dù có nói hay thế nào cũng khó khiến người nghe cảm thấy hứng thú” [94; tr. Tác giả cuốn sách gợi ý: Để tạo nên sự hấp dẫn của bài nói chuyện, người nói cần tạo sự hồi hộp để khơi dậy tâm lý tò mò của người nghe; sử dụng ngôn ngữ mạnh dạn, tạo ra sự tương phản mạnh, trả lời trôi chảy khi được đặt câu hỏi; nên tỏ ra xúc động khi cần. 14 Trên đây, là một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài, chủ yếu là ở Liên Xô (trước đây) và Trung Quốc về công tác tuyên truyền, TTM, tính định hướng của tuyên truyền và xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền của Đảng Cộng sản trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Các công trình nêu trên gợi mở cho tác giả trong nghiên cứu, đề xuất các giải pháp về nâng cao tính định hướng của nội dung TTM ở Việt Nam hiện nay.
Các công trình nghiên cứu ở trong nước Cuốn sách “Nghệ thuật phát biểu miệng” của tác giả Lương Khắc Hiếu (chủ biên) (2005), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. Nội dung cuốn sách đề cập đến các nội dung cơ bản của TTM: Lịch sử phát triển. cơ sở tâm lý - sư phạm, phương pháp, thao tác kỹ năng; những ưu thế và hạn chế… Tác phẩm đã đề cập đến công tác rèn luyện, tu dưỡng, xây dựng đội ngũ BCV, TTV, chú ý những phẩm chất, năng lực, uy tín của cán bộ TTM, cả vấn đề về kỹ năng chuẩn bị bài phát biểu và sử dụng số liệu, tư liệu chứng minh trong phát biểu; kỹ năng sử dụng ngôn ngữ và quá trình phát biểu miệng cũng được chú trọng. Tác giả trích dẫn: “Theo A.Nôgin: Nghệ thuật phát biểu miệng là khả năng vận dụng thành thạo, sáng tạo một tập hợp những thao tác chuẩn bị và tiến hành phát biểu trước công chúng nhằm mục đích thông tin kiến thức, thuyết phục, cảm hóa, tạo ra niềm tin và thôi thúc hành động của người nghe [57, tr.
Theo tác giả: “Phát biểu miệng là quá trình truyền thông bằng lời nói trực tiếp, với phương thức, mục đích khác nhau, xuất hiện và được sử dụng trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể” [30, tr 9]. Đây là tài liệu rất bổ ích cho những người làm công tác TTM. Cuốn sách “Học tập phương pháp tuyên truyền cách mạng Hồ Chí Minh”, của tác giả Hoàng Quốc Bảo (2006), Nxb Lý luận chính trị quốc gia Hà Nội [58]. Cuốn sách giúp người đọc tìm hiểu nguồn gốc phương pháp tuyên truyền cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Theo tác giả, phương pháp tuyên truyền được hiểu: “là tổng hợp các phương tiện, thao tác, cách thức, quy trình mà chủ thể sử dụng để cung cấp cho đối tượng những thông tin nhất định nhằm củng cố, bổ sung hoặc xây dựng ở họ một thế giới quan, nhân sinh quan mới hay nhận thức mới về tự nhiên hoặc xã hội, thông qua đó tác động mạnh mẽ đến nhận thức, thái độ và hiệu quả hành động thực tiễn của họ trong đời sống xã hội” [58, tr16]. Từ nguồn gốc phương pháp tuyên truyền cách mạng của Bác, tác giả nêu lên khái niệm về phương pháp tuyên truyền cách mạng của Hồ Chí Minh là sự tổng hợp những cách thức, là khoa học và nghệ thuật mà Hồ Chí Minh đã tiếp thu, kế thừa, vận dụng 15 một cách sáng tạo học thuyết Mác - Lê nin; là tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại… để giải thích, chứng minh, cổ vũ, động viên mọi tầng lớp Nhân dân, nhằm thức tỉnh họ ở tinh thần yêu nước; xây dựng cho họ tinh thần cách mạng, đồng thời vạch ra cho họ con đường đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa cộng sản” [6, tr 58-59]. Tác giả đã phân tích những đặc trưng cơ bản trong phương pháp tuyên truyền của Bác như: Tính khoa học và tính cách mạng; tính đại chúng và tính nghệ thuật; kết hợp giữa lời nói và hành động. Tác giả cuốn sách đã bàn về việc vận dụng phương pháp tuyên truyền cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh để đổi mới phương pháp tuyên truyền cho cán bộ tư tưởng trong thời kỳ mới.
Từ điển “Công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội Nhân dân Việt Nam”, (2007) của tác giả Tô Xuân Sinh, Viện Khoa học Xã hội Nhân văn Quân sự, Nxb Quân đội Nhân dân, Hà Nội, nêu khái niệm: “Tuyên truyền miệng, một phương thức chủ đạo của công tác tuyên truyền, cổ động, được tiến hành thông qua sự giao tiếp trực tiếp bằng lời nói (nhà tuyên truyền) với người nghe (đối tượng tuyên truyền) mà không có sự ngăn cách, nhằm nâng cao nhận thức, xây dựng và củng cố niềm tin, cổ vũ cho mọi người và hành động theo những yêu cầu cụ thể mà nhiệm vụ tuyên truyền cổ động đã xác định” [34]. Tác giả Ngô Văn Thạo (chủ biên), trong cuốn “Nghiệp vụ Tuyên giáo”, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, (2008), [50], đã làm rõ nội dung và những khái niệm cơ bản của công tác tuyên giáo của Đảng, có đi sâu phân tích các khái niệm: tuyên truyền, TTM, BCV; các yếu tố tác động đến hiệu quả tuyên truyền. Cuốn sách đã nêu những nội dung cơ bản trong quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực tuyên truyền. Theo tác giả Ngô Văn Thạo: “TTM là một hình thức đặc biệt của tuyên truyền, được tiến hành thông qua sự giao tiếp trực tiếp giữa người tuyên truyền với đối tượng tuyên truyền, chủ yếu bằng lời nói trực tiếp”.
Luận án Tiến sĩ Lịch sử của tác giả Phùng Thị Hiển (2009) “Đảng lãnh đạo công tác tuyên truyền, cổ động chính trị ở miền Bắc 1960 - 1975” [10], đã làm rõ quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác tuyên truyền, cổ động chính trị trong những năm 1960 - 1975; khẳng định những thành công, hạn chế và rút ra những kinh nghiệm lãnh đạo công tác tuyên truyền, cổ động của Đảng giai đoạn này. Từ đó, tác giả đã đề xuất nhiều giải pháp để nâng cao năng lực, hiệu quả lãnh đạo công tác tuyên truyền, cổ động của Đảng. Công trình nghiên cứu, luận giải dưới góc độ lịch sử Đảng về quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác tuyên truyền, cổ động chính trị trong một giai đoạn lịch sử nhất định (1960 - 1975). Trong luận 16 án, tác giả đã đề cập và nhấn mạnh tới yếu tố định hướng trong công tác tuyên truyền, cổ động chính trị, thể hiện sự lãnh đạo của Đảng, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng.
Cuốn sách “Tâm lý học tuyên truyền”, Nxb Chính trị Quốc gia, 2009, của tập thể tác giả Đào Duy Quát, Nguyễn Thanh Thơi, Hà Thị Bình Hòa [30], trong đó, các tác giả đã trình bày đối tượng của tâm lý học tuyên truyền; cơ chế và phương thức của hoạt động tuyên truyền; cơ sở tâm lý xã hội của hành động con người; quy luật tâm lý trong tuyên truyền; quan hệ liên nhân cách và hiệu quả của hoạt động tuyên truyền. Đây là các nội dung vận dụng khoa học tâm lý vào hoạt động tuyên truyền, có thể vận dụng để nâng cao chất lượng hoạt động TTM. Tác giả Nguyễn Chí Mỳ trong bài báo “Một số suy nghĩ đổi mới phương pháp tuyên truyền miệng hiện nay”, Tạp chí BCV, số 2, tháng 02/2009, đặt ra vấn đề về đổi mới phương pháp TTM, đòi hỏi phải hiểu đối tượng, phải phù hợp với đối tượng và phải nắm bắt được tư tưởng, những vấn đề mà đối tượng quan tâm; TTM phải có sự thống nhất giữa lời nói với niềm tin của BCV. Tác giả cũng nêu các yêu cầu đối với BCV, TTV, như: chuẩn bị chu đáo cho buổi báo cáo, nói chuyện; tăng cường đối thoại trong TTM… Đây là những gợi ý quan trọng để tác giả luận án nghiên cứu, vận dụng trong luận án.
Một số bài viết của tác giả Hoàng Quốc Bảo, như: “Quan hê ̣ giữa nội dung và hình thức trong phương pháp tuyên truyề n Hồ Chí Minh” Tạp chí Triế t ho ̣c, số 5 (228), tháng 5/2010. Nội dung của bài viết tâ ̣p trung phân tić h mối quan hê ̣ giữa nội dung và hin ̀ h thức trong phương pháp tuyên truyề n của Chủ tich ̣ Hồ Chí Minh, như: phản ánh tính chân thực của nô ̣i dung là yế u tố cố t lõi, xuyên suố t, còn hình thức biể u hiê ̣n nô ̣i dung luôn ngắ n go ̣n và dễ hiể u. Hai đă ̣c điể m cơ bản này luôn gắ n bó chă ̣t che,̃ thố ng nhấ t với nhau và đó là cơ sở ta ̣o nên nét đă ̣c sắc, đô ̣c đáo cũng như tiń h hiê ̣u quả trong phương pháp tuyên truyề n của Chủ tich ̣ Hồ Chí Minh. Bài viết “Về tính dễ hiể u trong phương pháp tuyên truyề n của Chủ ti ̣ch Hồ Chí Minh” của tác giả Hoàng Quốc Bảo đăng trên Ta ̣p chí khoa ho ̣c xã hô ̣i số 5 (141) - 2010, đã phân tić h tiń h dễ hiể u trong pháp tuyên truyề n cách ma ̣ng của Chủ ̣ Hồ Chí Minh: Dân hiể u, là mu ̣c đić h đầ u tiên của hoa ̣t đô ̣ng tuyên truyề n.
Khi tich nào dân hiể u nô ̣i dung tuyên truyề n thì ho ̣ mới tin tưởng là m theo. Chủ tich ̣ Hồ Chí Minh đã sử du ̣ng nhiề u phương pháp tuyên truyề n khác nhau, nhưng khi sử du ̣ng bấ t kỳ phương pháp nào, tiń h dễ hiể u cũng nổi lên như mô ̣t đă ̣c trưng cơ bản, xuyên suố t trong tấ t cả các bài nói, bài viế t của Người. 17 Bài viết “Nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền miệng - Một yêu cầu quan trọng của công tác tư tưởng - Văn hóa trong quân đội hiện nay” của tác giả Mai Hồng Bỉnh đăng trên Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số tháng 11/2011 [4], đã khẳng định: Công tác TTM đã góp phần quan trọng làm cho chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước ngày càng thấm sâu vào đời sống xã hội. Bài viết đề cập và nhấn mạnh tầm quan trọng của tính định hướng trong tiến hành các hoạt động TTM.
TTM có ưu thế nổi trội, là hình thức giao tiếp trực tiếp bằng lời nói nên việc định hướng tư tưởng trực tiếp rất hiệu quả. Mặt khác, TTM dễ thay đổi phương pháp để phù hợp với từng đối tượng, góp phần tăng cường mối quan hệ trực tiếp, sinh động giữa Đảng với Nhân dân.