Tổng quan luận án
Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 9.14) của nghiên cứu sinh Tống Quốc Bình, được thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Nguyễn Xuân Thanh và PGS. TS Dương Hải Hưng (bảo vệ năm 2023), tập trung nghiên cứu đề tài "Quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an".
Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục - đào tạo và Nghị định số 18/2010/NĐ-CP của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng công chức, nhân lực giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Theo quy định của Bộ Công an (đặc biệt là Thông tư số 32/2011/TT-BCA ngày 19/5/2011 quy định chế độ học tập, bồi dưỡng thường xuyên trong lực lượng Công an nhân dân), ngành Công an đang thực hiện việc bố trí cán bộ theo tiêu chuẩn chức danh. Tuy nhiên, các chức danh lãnh đạo, chỉ huy không thể đào tạo chính quy, tập trung dài hạn trong hệ thống nhà trường mà đòi hỏi phải thông qua công tác bồi dưỡng nguồn cán bộ trong diện quy hoạch. Trước thời điểm nghiên cứu, nhận thức và việc tổ chức bồi dưỡng cán bộ quy hoạch lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng trong lực lượng Công an nhân dân còn mang tính tự phát, chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa đào tạo và sử dụng, chưa gắn kết chặt chẽ với tiêu chuẩn chức danh và yêu cầu thực tiễn. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu về quản lý bồi dưỡng quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các cơ sở giáo dục đại học của lực lượng Công an nhân dân theo chuẩn chức danh nghề nghiệp.
Mục tiêu nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an, luận án đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả bồi dưỡng đối tượng này trong giai đoạn hiện nay.
Giả thuyết khoa học: Công tác quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy tại các cơ sở giáo dục - đào tạo thuộc Bộ Công an vẫn được duy trì thường xuyên, song còn bộc lộ những hạn chế về nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức, điều kiện bảo đảm và hoạt động kiểm tra, đánh giá. Nếu nghiên cứu và đề xuất được hệ thống biện pháp quản lý bồi dưỡng phù hợp với thực tiễn, tiếp cận theo năng lực và chuẩn hóa chức danh, chất lượng bồi dưỡng cán bộ quy hoạch cấp phòng sẽ được nâng cao, góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại.
Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 4 nội dung:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an.
- Đánh giá thực trạng bồi dưỡng và thực trạng quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng ở các cơ sở giáo dục đại học của Bộ Công an.
- Đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an.
- Tổ chức thử nghiệm nhằm khẳng định tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý bồi dưỡng đã đề xuất.
Khách thể và đối tượng nghiên cứu:
- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an.
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an.
Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi nội dung: Lý luận, thực trạng và biện pháp quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng.
- Phạm vi không gian (địa bàn nghiên cứu): Khảo sát tại 5 cơ sở giáo dục đại học thuộc Bộ Công an gồm: Học viện An ninh nhân dân, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện Chính trị Công an nhân dân, Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy và Trường Đại học Kỹ thuật - Hậu cần Công an nhân dân.
- Khách thể khảo sát: Lãnh đạo, cán bộ quản lý, giảng viên và học viên tại các cơ sở giáo dục đại học nêu trên.
- Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu thực trạng trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2021.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án đã tổng quan hệ thống công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính:
Nhóm nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý:
- Các công trình quốc tế: Nghiên cứu về kỹ năng, công cụ và nghệ thuật lãnh đạo của Ken Blanchard và Mark Miller ("Bí quyết - điều nhà lãnh đạo tầm cỡ biết và làm"), Lorin Woolfe ("Kinh thánh về nghệ thuật lãnh đạo"), Juan Antonio Fernandez ("Ceo ở Trung Quốc"), Max Landsberg ("Công cụ lãnh đạo"), Warren Bennis ("Hành trình trở thành nhà lãnh đạo"), John C. Maxwell ("Phát triển kỹ năng lãnh đạo", "21 nguyên tắc vàng của nghệ thuật lãnh đạo"), Warren Blank ("108 kỹ năng của nhà lãnh đạo bẩm sinh"), Chris Clarke-Epstein ("78 câu hỏi dành cho người lãnh đạo"). Các nghiên cứu này làm rõ bản chất lãnh đạo là năng lực có thể rèn luyện, học tập suốt đời.
- Các công trình trong nước: Nghiên cứu về chất lượng cán bộ lãnh đạo cấp huyện của Nguyễn Vĩnh Thanh (2011); đào tạo cán bộ quản lý tại TP. Hồ Chí Minh của Tần Xuân Bảo; kỹ năng giao tiếp lãnh đạo của Nguyễn Bá Dương; đào tạo công chức hành chính của Ngô Thành Can (2002), Lại Đức Vượng, Lê Thị Vân Hạnh, Bùi Văn Nhơn; lãnh đạo khu vực công của Phan Huy Đường; đánh giá quy hoạch luân chuyển cán bộ của Trần Đình Hoan và cộng sự; xây dựng đội ngũ cán bộ công chức của Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương, Nguyễn Thu Huyền (2004); nâng cao chất lượng cán bộ của Nguyễn Phú Trọng và Trần Xuân Sầm; xây dựng đội ngũ của Vũ Văn Hiền; đào tạo cán bộ tham mưu chiến lược của Đỗ Minh Cương và Nguyễn Viết Lộc; bồi dưỡng theo vị trí việc làm của Vũ Thanh Xuân (2012); bồi dưỡng đội ngũ giáo viên của Nguyễn Hữu Tám (2010); quản lý chất lượng theo tiếp cận TQM của Bùi Thị Thu Hương, CDIO của Nguyễn Kiều Oanh, và quản lý bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục của Nguyễn Duy Hưng.
Nhóm nghiên cứu về quản lý đào tạo, bồi dưỡng trong lực lượng An ninh, Cảnh sát:
- Nghiên cứu quốc tế: Russell W. Glenn nghiên cứu chương trình bồi dưỡng Cảnh sát cộng đồng tại Mỹ; Gary Cordner, Jack McDevitt và Dennis Rosenbaum (2010 - 2011) khảo sát công tác đào tạo tại 7 trung tâm cảnh sát bang ở Mỹ; chương trình Land Management Police Training (LMPT) tại Mỹ huấn luyện nghiệp vụ và kỹ năng thực thi pháp luật; mô hình quản lý 4 giai đoạn đào tạo thanh tra Cảnh sát tại Singapore và Pháp; nghiên cứu của Milton Kelly tại Úc về hiệu quả đào tạo kỹ năng xử lý tình huống; giáo trình Khoa học Công an của Wang Yanji và cộng sự tại Trường Đại học Công an nhân dân Trung Quốc (CPPSU, 2005); các công trình chuyên khảo của James Vadackumchery (2003) và Tim Newburn (2008) tại Vương quốc Anh về khoa học cảnh sát và tổ chức đào tạo nhân lực cảnh sát.
- Nghiên cứu trong lực lượng Công an nhân dân Việt Nam: Trịnh Văn Đãi (1997) nghiên cứu thực trạng và giải pháp đào tạo lại, bồi dưỡng thường xuyên trong CAND; Nguyễn Đăng Sáu (1999) nghiên cứu giải pháp bồi dưỡng chức danh trong CAND; Nguyễn Văn Tiến (2002) nghiên cứu đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ cán bộ Công an giai đoạn 2001 - 2010; Bùi Minh Giám (2003) nghiên cứu đào tạo bồi dưỡng cán bộ cảnh sát trại giam; Nguyễn Duy Thu (2008) nghiên cứu nâng cao hiệu quả đào tạo lại và bồi dưỡng nghiệp vụ của Cảnh sát nhân dân; giáo trình "Khoa học lãnh đạo, chỉ huy CAND" của nhóm tác giả Nguyễn Xuân Yêm, Nguyễn Văn Cảnh, Bùi Minh Giám, Nguyễn Đức Chung, Lê Hoài Nam (2015).
Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết: Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận đào tạo nghiệp vụ chuyên ngành hoặc bồi dưỡng chức danh chung. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, đồng bộ về cơ sở lý luận, thực trạng và xây dựng các biện pháp quản lý bồi dưỡng đối với nhóm cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an theo chuẩn hóa chức danh và tiếp cận phát triển năng lực.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý thuyết và khung phân tích
Luận án kế thừa và phát triển hệ thống khái niệm, lý thuyết quản lý giáo dục:
- Khái niệm Quản lý: Kế thừa quan điểm của Henry Fayol (5 chức năng: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ huy, phối hợp, kiểm tra), định nghĩa của Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đặng Quốc Bảo (4 chức năng: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) và Trần Kiểm (tác động điều phối tối ưu các nguồn lực).
- Khái niệm Bồi dưỡng: Kế thừa định nghĩa của UNESCO, Từ điển Giáo dục học và phân tích của Lê Minh Quân (bồi dưỡng theo chức danh nhằm bù đắp sự thiếu hụt kiến thức, kỹ năng theo tiêu chuẩn vị trí việc làm).
- Khái niệm Lãnh đạo, chỉ huy trong Công an nhân dân: Sử dụng khung lý thuyết của nhóm tác giả Nguyễn Xuân Yêm, Bùi Minh Giám và cộng sự (2015) xác định lãnh đạo là tác động định hướng vĩ mô, chỉ huy là điều khiển, tổ chức thực hiện mang tính mệnh lệnh bắt buộc và khẩn trương.
- Khái niệm Cán bộ quy hoạch: Dựa trên Hướng dẫn số 15-HD/BTCTW của Ban Tổ chức Trung ương và Công văn số 03/HD-CĐN của Công đoàn Giáo dục Việt Nam.
- Quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy: Luận án tích hợp quan điểm của Nguyễn Tiến Đạo (mô hình phản hồi thông tin - feedback), Đặng Xuân Hải và Trịnh Văn Đãi, xác định đây là quá trình quản lý đồng bộ từ khảo sát nhu cầu, lập kế hoạch, quản lý mục tiêu - nội dung - phương pháp, quản lý hoạt động dạy và học, quản lý điều kiện bảo đảm đến kiểm tra, đánh giá.
Khung tiếp cận phương pháp luận của luận án gồm 5 quan điểm:
- Tiếp cận hệ thống (xem xét mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu, chương trình, phương pháp, giảng viên, học viên, cơ sở vật chất).
- Tiếp cận nội dung kết hợp chức năng quản lý (quản lý các thành tố dạy học qua lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra).
- Tiếp cận chuẩn hóa (lấy tiêu chuẩn chức danh lãnh đạo cấp phòng làm thước đo).
- Tiếp cận năng lực (chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực lãnh đạo và xử lý tình huống thực tiễn).
- Tiếp cận thực tiễn (đánh giá thực trạng tại 5 cơ sở đào tạo để đề xuất giải pháp).
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các văn kiện của Đảng, quy định pháp luật của Nhà nước, Thông tư và chỉ thị của Bộ Công an về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (phiếu khảo sát ý kiến lãnh đạo, cán bộ quản lý, giảng viên và học viên tại 5 trường, học viện).
- Phương pháp phỏng vấn sâu và trao đổi chuyên môn với các nhà quản lý, lãnh đạo chủ chốt thuộc các đơn vị của Bộ Công an.
- Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến chuyên gia quản lý giáo dục và lãnh đạo nghiệp vụ ngành Công an nhằm định hình các biện pháp quản lý.
- Phương pháp khảo nghiệm: Đánh giá mức độ cần thiết và tính khả thi của 7 biện pháp đề xuất qua phiếu trưng cầu ý kiến.
- Phương pháp thử nghiệm sư phạm: Tổ chức thử nghiệm một số biện pháp đổi mới phương pháp và quản lý bồi dưỡng nhằm kiểm chứng tính hiệu quả và kiểm định giả thuyết khoa học.
- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các công thức toán học thống kê để tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định tương quan và xử lý dữ liệu điều tra thực trạng, kết quả khảo nghiệm và kết quả thử nghiệm.
Nguồn tư liệu, dữ liệu:
- Văn bản pháp quy: Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, Nghị định 18/2010/NĐ-CP, Thông tư số 32/2011/TT-BCA của Bộ Công an, các văn bản của Ban Tổ chức Trung ương.
- Dữ liệu thực tế: Hồ sơ, tài liệu, chương trình khung bồi dưỡng tại Cục Đào tạo (Bộ Công an), số liệu khảo sát từ cán bộ quản lý, giảng viên, học viên thuộc 5 học viện, trường đại học CAND từ năm 2018 đến năm 2021.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an
Chương này tập trung xây dựng khung lý thuyết toàn diện về đối tượng nghiên cứu:
- Phân tích bản chất nghề nghiệp của cán bộ quy hoạch lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng trong CAND: Vừa là nhà quản lý đơn vị chiến đấu/nghiệp vụ, vừa là sĩ quan chỉ huy trực tiếp xử lý các tình huống an ninh trật tự khẩn trương, đòi hỏi bản lĩnh chính trị, kiến thức nghiệp vụ chuyên sâu và kỹ năng ra quyết định.
- Xác định mục tiêu bồi dưỡng: Cập nhật kiến thức mới về chính trị - xã hội, pháp luật - nghiệp vụ, khoa học lãnh đạo quản lý; rèn luyện kỹ năng tham mưu, lập kế hoạch, kiểm tra, quản lý nhân sự và phát triển thái độ chuẩn mực của người chỉ huy.
- Cấu trúc chương trình và phân bổ thời gian bồi dưỡng theo quy định: Toàn khóa học diễn ra trong 08 ngày (thực học 06 ngày = 48 tiết, tính 08 tiết/ngày; 0,5 ngày khai bế giảng; 01 ngày tham quan thực tế; 0,5 ngày kiểm tra, viết bài thu hoạch).
| STT |
Khối nội dung bồi dưỡng |
Thời gian (Số ngày) |
Thời lượng (Số tiết) |
| 1 |
Những vấn đề mới trong lĩnh vực chính trị và pháp luật |
1,5 |
12 |
| 2 |
Những vấn đề mới trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý và xây dựng lực lượng CAND |
1,5 |
12 |
| 3 |
Những vấn đề mới trong lĩnh vực hoạt động nghiệp vụ Công an |
3,0 |
24 |
| Tổng |
Toàn bộ nội dung thực học |
6,0 |
48 |
- Xác định phương pháp, hình thức bồi dưỡng: Kết hợp thuyết trình, nêu vấn đề, giải quyết tình huống, thảo luận xêmina với các hình thức tập trung, bán tập trung, nghiên cứu thực tế.
- Khung nội dung quản lý bồi dưỡng: Bao gồm 6 khâu cốt lõi: (1) Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng (phân tích SWOT); (2) Lập kế hoạch bồi dưỡng; (3) Quản lý mục tiêu, nội dung chương trình; (4) Quản lý hoạt động dạy của giảng viên và hoạt động học của học viên; (5) Quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, tài chính, tài liệu; (6) Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng. Đồng thời phân tích tác động của các yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực chủ thể quản lý, động cơ học viên) và khách quan (thể chế, cơ chế phân cấp, môi trường xã hội).
Chương 2: Thực trạng quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an
Chương này trình bày kết quả khảo sát thực tiễn tại 5 cơ sở giáo dục đại học của Bộ Công an trong giai đoạn 2018 - 2021:
- Khái quát đặc điểm đào tạo, bồi dưỡng tại Học viện An ninh nhân dân, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện Chính trị Công an nhân dân, Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy và Trường Đại học Kỹ thuật - Hậu cần Công an nhân dân.
- Thực trạng hoạt động bồi dưỡng: Đa số cán bộ quản lý, giảng viên và học viên đều đánh giá cao mức độ cần thiết của việc bồi dưỡng chức danh. Tuy nhiên, việc thực hiện mục tiêu, nội dung chương trình còn nặng về lý thuyết, các chuyên đề nghiệp vụ cập nhật tình huống mới chưa kịp thời; phương pháp giảng dạy chưa phát huy triệt để tính tích cực của người học; hình thức kiểm tra viết thu hoạch cuối khóa còn mang tính hình thức.
- Thực trạng quản lý bồi dưỡng:
- Công tác khảo sát nhu cầu bồi dưỡng chưa được tiến hành bài bản, chủ yếu phân bổ theo chỉ tiêu hành chính được giao hàng năm từ Cục Đào tạo chứ chưa xuất phát từ phân tích khoảng thiếu hụt năng lực thực tế của từng vị trí chức danh.
- Việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng còn thụ động, tiến độ phụ thuộc vào bố trí công tác chuyên môn tại công an các đơn vị, địa phương.
- Quản lý chương trình và phương pháp giảng dạy chưa có cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc gắn lý luận với bài tập tình huống chỉ huy, điều hành tác chiến.
- Quản lý đội ngũ giảng viên gặp khó khăn trong việc mời các chuyên gia, cán bộ lãnh đạo thực tế có kinh nghiệm tham gia giảng dạy thường xuyên.
- Cơ sở vật chất, phòng học chuyên dùng, thiết bị mô phỏng và nguồn kinh phí phục vụ các khóa bồi dưỡng ngắn hạn còn nhiều hạn chế.
- Đánh giá chung: Công tác bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cấp phòng; tuy nhiên những hạn chế về khảo sát nhu cầu, nội dung chương trình, đổi mới phương pháp và kiểm tra đánh giá đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo nguồn cán bộ lãnh đạo, chỉ huy.
Chương 3: Biện pháp quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an
Trên cơ sở 5 nguyên tắc đề xuất (đảm bảo tính Đảng, tính khoa học, tính đồng bộ, tính kế thừa và phát triển, tính khả thi), tác giả đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý:
- Tổ chức nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đổi mới bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an.
- Xây dựng nội dung, chương trình bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng dựa trên khảo sát và phân tích nhu cầu bồi dưỡng theo vị trí việc làm.
- Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức bồi dưỡng, đẩy mạnh phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, xử lý tình huống nghiệp vụ và tổ chức thảo luận chuyên đề.
- Phát triển đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu giảng dạy các lớp bồi dưỡng (kết hợp giảng viên cơ hữu và mời cán bộ lãnh đạo thực tế có kinh nghiệm).
- Tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng, kết hợp tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và đánh giá sản phẩm xử lý tình huống thực tế của học viên.
- Kiện toàn bộ máy quản lý, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài chính bảo đảm phục vụ quá trình tổ chức bồi dưỡng.
- Phối hợp giữa các cơ sở giáo dục đại học trong lực lượng Công an nhân dân về chia sẻ chương trình, tài liệu, giảng viên và kinh nghiệm tổ chức bồi dưỡng chức danh.
Luận án đã tổ chức khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của 7 biện pháp đối với cán bộ quản lý, giảng viên và học viên; kết quả xử lý thống kê khẳng định mối tương quan thuận, chặt chẽ giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp. Đồng thời, tác giả tổ chức thử nghiệm biện pháp đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá trên mẫu thử nghiệm cụ thể, so sánh kết quả đo các chỉ báo trước và sau thử nghiệm, chứng minh tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất.
Kết quả và những đóng góp mới
Đóng góp về mặt lý luận
- Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các cơ sở giáo dục đại học trong lực lượng vũ trang nhân dân.
- Xác định cấu trúc nội dung quản lý bồi dưỡng chức danh chỉ huy cấp phòng theo hướng tiếp cận kết hợp giữa quản lý chức năng (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) với tiếp cận chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh và phát triển năng lực nghề nghiệp.
Đóng góp về mặt thực tiễn
- Đánh giá toàn diện thực trạng công tác bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch cấp phòng tại 5 học viện, trường đại học lớn trực thuộc Bộ Công an giai đoạn 2018 - 2021; chỉ rõ các nguyên nhân, yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến chất lượng bồi dưỡng.
- Đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý có tính đồng bộ, khoa học và khả thi nhằm đổi mới từ khâu xác định nhu cầu, thiết kế chương trình, phương pháp giảng dạy đến kiểm tra đánh giá và bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất.
- Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm thực tế cung cấp luận cứ khoa học để các cơ sở giáo dục đại học và cơ quan quản lý đào tạo thuộc Bộ Công an vận dụng vào thực tiễn.
Khuyến nghị, giải pháp đề xuất
- Đối với Bộ Công an: Ban hành các quy định, hướng dẫn chuẩn hóa chương trình bồi dưỡng gắn với quy hoạch chức danh lãnh đạo; tăng cường đầu tư ngân sách, cơ sở vật chất cho các trường, học viện.
- Đối với Cục Đào tạo (Bộ Công an): Đổi mới công tác lập kế hoạch, giao chỉ tiêu bồi dưỡng dựa trên khảo sát nhu cầu thực tế của công an các đơn vị, địa phương; chỉ đạo việc phối hợp xây dựng giáo trình dùng chung giữa các trường.
- Đối với các trường đại học, học viện CAND: Chủ động rà soát, đổi mới nội dung chương trình; đổi mới phương pháp dạy học theo hướng xử lý tình huống; bồi dưỡng nâng cao năng lực thực tiễn cho đội ngũ giảng viên; hoàn thiện quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập.
- Đối với cán bộ quản lý, giảng viên và học viên: Nâng cao tinh thần trách nhiệm trong quản lý; chủ động đổi mới phương pháp truyền đạt; học viên xác định động cơ học tập đúng đắn, tích cực chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn công tác.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của nghiên cứu:
- Giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tập trung tại 5 cơ sở giáo dục đại học của Bộ Công an (chưa bao gồm các trường cao đẳng, trung cấp hoặc các trung tâm huấn luyện và bồi dưỡng nghiệp vụ của các tổng cục, bộ tư lệnh hay công an địa phương).
- Dữ liệu khảo sát thực trạng được giới hạn trong mốc thời gian từ năm 2018 đến năm 2021.
- Mẫu thử nghiệm thực tế các biện pháp mới được tiến hành trên quy mô giới hạn trong khuôn khổ thời gian và điều kiện cho phép của một luận án tiến sĩ.
Hướng nghiên cứu tiếp theo:
- Mở rộng nghiên cứu quản lý bồi dưỡng đối với các cấp chức danh lãnh đạo, chỉ huy khác trong Công an nhân dân (cấp đội, cấp cục, cấp giám đốc công an tỉnh).
- Nghiên cứu xây dựng bộ công cụ chuẩn hóa tiêu chí đánh giá năng lực đầu ra của cán bộ lãnh đạo, chỉ huy sau khi hoàn thành chương trình bồi dưỡng chức danh.
- Ứng dụng công nghệ số và mô hình đào tạo kết hợp (blended learning) trong quản lý bồi dưỡng cán bộ công an quy hoạch trong bối cảnh chuyển đổi số.
Giá trị tham khảo
- Đối với các nhà quản lý giáo dục và Cục Đào tạo - Bộ Công an: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, hoàn thiện các quy chế, quy định về phân cấp quản lý và tiêu chuẩn chức danh bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, chỉ huy.
- Đối với ban giám hiệu, phòng đào tạo và khoa nghiệp vụ tại các học viện, trường đại học CAND: Tham khảo trực tiếp 7 biện pháp quản lý để đổi mới quy trình khảo sát nhu cầu, xây dựng chương trình học 48 tiết, lựa chọn giảng viên và cải tiến phương pháp đánh giá học viên.
- Đối với giảng viên giảng dạy các lớp bồi dưỡng: Cung cấp khung phương pháp giảng dạy tích cực, các kỹ thuật điều hành thảo luận xêmina và xử lý bài tập tình huống chỉ huy sát với thực tế công tác nghiệp vụ.
- Đối với học viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Là tài liệu tham khảo chuyên khảo về việc vận dụng lý thuyết quản lý giáo dục vào môi trường đặc thù của lực lượng vũ trang nhân dân.
Câu hỏi thường gặp
1. Đối tượng học viên của chương trình bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng trong CAND gồm những ai?
Trả lời: Theo quy định được nêu trong luận án, đối tượng bồi dưỡng là những cán bộ Công an được quy hoạch các chức danh: Trưởng phòng, Phó Trưởng phòng; Trưởng, Phó Trưởng Công an quận (huyện, thị xã); Giám thị, Phó Giám thị trại giam; Trung đoàn trưởng, Phó Trung đoàn trưởng và các chức danh tương đương trong lực lượng Công an nhân dân.
2. Tổng thời lượng và phân bổ chương trình thực học của khóa bồi dưỡng được thiết kế như thế nào?
Trả lời: Khóa học được thiết kế trong 08 ngày (không kể ngày nghỉ), bao gồm: 0,5 ngày khai bế giảng, 01 ngày tham quan thực tế, 0,5 ngày kiểm tra viết thu hoạch và 06 ngày thực học (tương đương 48 tiết, 8 tiết/ngày). 48 tiết thực học chia thành 3 khối nội dung: Vấn đề mới về chính trị - pháp luật (12 tiết); Vấn đề mới về lãnh đạo, quản lý và xây dựng lực lượng CAND (12 tiết); Vấn đề mới trong hoạt động nghiệp vụ Công an (24 tiết).
3. Khảo sát thực trạng của luận án được tiến hành tại những cơ sở đào tạo nào và trong giai đoạn nào?
Trả lời: Luận án tiến hành khảo sát thực trạng trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2021 tại 5 cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Công an: Học viện An ninh nhân dân, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện Chính trị Công an nhân dân, Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy và Trường Đại học Kỹ thuật - Hậu cần Công an nhân dân.
4. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý bồi dưỡng và dựa trên những nguyên tắc nào?
Trả lời: Luận án đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý dựa trên 5 nguyên tắc cốt lõi: Đảm bảo tính Đảng; Đảm bảo tính khoa học; Đảm bảo tính đồng bộ; Đảm bảo tính kế thừa và phát triển; Đảm bảo tính khả thi.
5. Điểm nghẽn lớn nhất trong thực trạng quản lý bồi dưỡng được luận án chỉ ra là gì?
Trả lời: Điểm hạn chế nổi bật là công tác khảo sát nhu cầu bồi dưỡng chưa được thực hiện bài bản (chủ yếu mở lớp theo chỉ tiêu hành chính hàng năm), nội dung chương trình còn nặng lý thuyết chưa sát thực tế vị trí việc làm, phương pháp giảng dạy chậm đổi mới và khâu kiểm tra đánh giá cuối khóa còn mang tính hình thức.
Kết luận
Luận án tiến sĩ của tác giả Tống Quốc Bình đã giải quyết một cách khoa học vấn đề quản lý bồi dưỡng cán bộ quy hoạch chức danh lãnh đạo, chỉ huy cấp phòng tại các trường đại học, học viện thuộc Bộ Công an. Bằng việc kết hợp cách tiếp cận hệ thống, tiếp cận chuẩn hóa và tiếp cận năng lực, công trình đã làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng tại 5 cơ sở đào tạo trọng điểm giai đoạn 2018 - 2021 và đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý đồng bộ. Kết quả nghiên cứu và thử nghiệm đã khẳng định tính khả thi của các giải pháp, đóng góp thiết thực vào việc chuẩn hóa đội ngũ cán bộ chỉ huy cấp phòng, phục vụ đắc lực mục tiêu xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và hiện đại.