CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Giá trị cây lạc Cây lạc là một cây công nghiệp ngắn ngày, có giá trị cao về nhiều mặt (Nguyễn Minh Hiếu, 2003) [28].
Giá trị dinh dưỡng: Hạt lạc có hàm lượng dinh dưỡng cao (Bảng 1. Nhìn chung trong 100 g lạc nhân có 1,55 g nước, carbohydrate 21,51 g, chất xơ 8,0 g, dầu 49,55 g, và protein 23,68 g, tổng năng lượng khoảng 2448 KJ (585 kcal). Hình ảnh cây lạc (Nguồn: https://vi. Thành phần dinh dưỡng theo khối lượng của lạc Khối lượng Khối lượng Loại Loại (g)* (g)* Acid amin Vitamin 1.
B6 0,256 × 10–3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Khối lượng Khối lượng Loại Loại (g)* (g)* 6. Tyrosine 0,963 Khoáng chất 10. Manganese 2,083 × 10–3 Acid béo 10. Acid béo bão hòa tổng số 6,893 Tinh bột (Carbohydrate) 2.
Acid béo không bão hòa đơn 24,640 1. Tổng số 21,51 tổng số 2. Acid không bão hòa tổng số 15,694 3. Đường tổng số 4,18 Ghi chú: * Khối lượng tính trong 100 g hạt lạc khô; **Vitamin tan trong dầu, các vitamin còn lại tan trong nước.
(Nguồn: Settaluri và cs, 2012) [119] Giá trị kinh tế: Hạt lạc là mặt hàng nông sản xuất khẩu đem lại kim ngạch cao của nhiều nước. Theo FAO (2019), Ấn độ là nước xuất khẩu lạc lớn nhất thế giới với khối lượng lên đến 610.576 tấn, giá trị 700.000 USD; tiếp đến là Mỹ với khối lượng 362.696 tấn, giá trị 392.000 USD; Việt Nam đứng thứ 26 với khối lượng 3.382 tấn, giá trị 3. Quốc gia nhập khẩu lạc lớn nhất là Hà Lan với 321.573 tấn, số tiền 426.000 USD; tiếp theo là Trung Quốc với 224.902 tấn, số tiền 204. Hiện nay ở Senegal giá trị từ lạc chiếm gần ½ thu nhập và chiếm tới 80% giá trị xuất khẩu.
Sản xuất lạc đạt hiệu quả kinh tế rất cao, đạt tỷ suất lợi nhuận tới 31,86% (cao hơn một số nông sản khác) và xuất khẩu lạc đóng góp 15,11% cho nguồn hàng nông sản xuất khẩu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Giá trị trong công nghiệp: Hạt lạc được dùng trong công nghiệp ép dầu. Dầu lạc làm nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm như làm bánh kẹo, làm bơ, nước chấm, mì ăn liền, sữa hộp đặc và làm nguyên liệu trong công nghiệp chế biến xà phòng, chất tẩy rửa. Dầu lạc tinh khiết dùng trong y học (thẩm mỹ) và trong nghề tiểu thủ công nghiệp, trong mỹ nghệ.
Ngoài ra, dầu lạc còn làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp khác như mực in, chất dẻo, làm dung môi cho thuốc bảo vệ thực vật. Khô dầu lạc còn được dùng làm thức ăn cho người và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Giá trị trong nông nghiệp: Cây lạc có vai trò quan trọng không chỉ trong chăn nuôi mà cả ngành trồng trọt. Sau khi ép 100 kg lạc sẽ thu được từ 30 - 35 kg dầu các loại và 65 – 70 kg khô dầu.
Khô dầu lạc có thành phần dinh dưỡng tương đối cao, đứng thứ 3 trên thế giới trong các loại khô dầu thực vật sau khô dầu đậu tương và bông. Hàm lượng các chất dinh dưỡng trong khô dầu còn khá cao nên dùng làm thức ăn trong chăn nuôi rất tốt. Các nghiên cứu bổ sung khô dầu trong khẩu phần ăn của gia súc, gia cầm đều làm tăng trọng nhanh cho lợn và tăng sản lượng trứng gà, vịt. Thân, lá lạc có năng suất từ 5 - 10 tấn/ha chất xanh sau thu hoạch quả có thể dùng trong chăn nuôi đại gia súc.
Vỏ quả lạc chiếm 25 - 30% khối lượng quả. Trong chế biến thực phẩm chúng ta thường chỉ sử dụng phần hạt, phần vỏ có thể nghiền thành cám phục vụ cho chăn nuôi. Đối với trồng trọt: Lạc là cây trồng rất có ý nghĩa đối với nhiều nước trên thế giới, nhất là các nước nghèo vùng nhiệt đới. Cây lạc có ý nghĩa trong việc cải tạo đất đai nhờ khả năng cố định đạm, rễ lạc có thể tạo ra vi khuẩn nốt sần do các vi sinh vật cộng sinh, nhưng so với nốt sần của các loại cây họ đậu khác thì nốt sần của cây lạc lớn và khả năng cố định đạm cao hơn.
Chính vì vậy, mà sau khi thu hoạch lạc thành phần lý hóa tính của đất được cải thiện đáng kể, lượng đạm trong đất tăng và khu hệ vi sinh vật háo khí trong đất được tăng cường có lợi cho cây trồng sau. Ngoài ra, trong thân lá lạc cũng có một lượng chất khoáng N, P, K không thua kém gì phân chuồng. Tuy nhiên, khi sử dụng cần chú ý phương pháp chế biến để ít hao hụt các chất dinh dưỡng. Nhu cầu về sinh thái của cây lạc 1.
Nhiệt độ Nhiệt độ ảnh hưởng lớn đến quá trình nảy mầm, phát triển thân lá và thụ phấn, thụ tinh của cây lạc. Lạc ưa nhiệt độ ổn định, nhiệt độ thích hợp nhất từ 25 - 330C. Tuy nhiên, cây lạc có khả năng thích ứng với nhiều vùng địa lý, sinh thái khác nhau vì chu kỳ sinh trưởng ngắn và nhiều giống có khả năng thích ứng khác nhau. Nhiệt độ tác động đến tốc độ sinh trưởng và thời gian các giai đoạn sinh trưởng.
Nhiệt độ thích hợp nhất cho lạc nảy mầm là 23 - 370C. Nhiệt độ tối cao cho sự nảy mầm khoảng 41 - 450C tùy theo giống và tối thấp là 120C. Hạt mất sức nảy mầm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 khi nhiệt độ dưới 50C và trên 540C. Đối với thời kỳ sinh trưởng sinh dưỡng, nhiệt độ tối thấp nguy hiểm là 13,30C, khi nhiệt độ tăng từ 200C đến 300C thì tốc độ tăng trưởng cũng tăng theo, nhưng nhiệt độ tối thích được xác định từ 270C đến 300C tùy theo giống.
Đối với thời gian từ mọc tới ra hoa sớm hay muộn phụ thuộc vào nhiệt độ, tùy theo đặc điểm giống, nhiệt độ tối thích là 30 - 330C, nếu nhiệt độ xuống tới 180C thời gian này kéo dài ra. Sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn ảnh hưởng xấu tới sinh trưởng và thời gian xuất hiện hoa đầu. Nếu điều kiện khí hậu thích hợp sẽ làm cho lạc ra hoa sớm và rộ vào thời gian ra hoa này hoàn toàn có ích. Nhiệt độ thích hợp cho ra hoa là 23 - 330C, khi nhiệt độ giảm xuống 220C đã làm giảm rõ đến số hoa và hoa nở không đều.
Nhiệt độ dưới 120C và trên 400C ảnh hưởng nghiêm trọng tới phát dục của hoa và thụ tinh. Đối với giai đoạn ra hoa, làm quả, khi nhiệt độ lớn hơn 340C thì sức sống hạt phấn kém và hạt bị nhỏ lại, khi nhiệt độ nhỏ hơn 200C thì sự ra hoa bị đình trệ và tỷ lệ hoa được thụ phấn kém, nhiệt độ thích hợp cho giai đoạn này từ 250C đến 300C. Nhiệt độ ảnh hưởng lớn đến thời gian sinh trưởng của cây lạc, cùng một giống, ở điều kiện nhiệt độ thấp thì thời gian sinh trưởng luôn kéo dài hơn so với điều kiện nhiệt độ ấm và cao (Phạm Văn Thiều, 2001) [42]. Nước và ẩm độ Nước và ẩm độ, nhất là độ ẩm đất là điều kiện chủ yếu đảm bảo cho sinh trưởng và phát triển của cây lạc.
Nhu cầu này thay đổi theo từng thời kỳ sinh trưởng của cây lạc. Trong điều kiện đồng ruộng, hạt lạc nảy mầm tốt nhất là khi độ ẩm đất đạt 70 - 80%, trên 90% hạt bị thối, dưới 60% thì thời gian nảy mầm của hạt bị kéo dài và hạt không nảy mầm ở độ ẩm đất 40 - 50%. Lạc tương đối cần ít nước ở giai đoạn trước ra hoa và ẩm độ đất thích hợp ở giai đoạn này là 60 - 65%. Giai đoạn ra hoa đến khi kết quả nếu ẩm độ trong đất không đủ thì tác động có hại của thiếu độ ẩm lên cây mạnh hơn là tác động của nhiệt độ thấp, ẩm độ thích hợp là 80 - 85% cho cây ra hoa thuận lợi.
Ở thời kỳ quả lạc già chín thì nhu cầu về nước lại giảm dần, nếu đất quá ướt, sinh trưởng của lạc sẽ kéo dài, quả chắc bị giảm, ngược lại đất khô quá trong thời kỳ này sẽ làm quả nhỏ, quả chín không đều, tỷ lệ nhân và tỷ lệ dầu trong hạt đều giảm sút rõ rệt; ẩm độ đất thích hợp là 70 - 75% ở lúc quả đang hình thành và giảm xuống 65 - 70% vào lúc quả chín. Tổng nhu cầu về nước trong suốt thời gian sinh trưởng của cây lạc từ 450 – 700 mm và nhu cầu này thay đổi tùy theo giống, mùa vụ và khả năng giữ nước của đất. Do đặc thù của khí hậu, lượng mưa không thể phân bố đều giữa các tháng trong năm hoặc các tháng trong chu kỳ sinh trưởng, để đảm bảo cây lạc sinh trưởng phát triển tốt, cần tưới bổ sung khi gặp hạn nhằm duy trì ẩm độ đất từ 70 đến 80%. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Ánh sáng Cây lạc có những phản ứng nhất định đối với tác động của ánh sáng. Các thời kỳ sinh trưởng có phản ứng khác nhau đối với ánh sáng (Vũ Công Hậu và cs, 1995) [25]. Ở thời kỳ nảy mầm, ánh sáng kìm hãm tốc độ hút nước của hạt, sự sinh trưởng của rễ và tốc độ vươn dài của trục phôi. Ở thời kỳ kết quả, tia ở ngoài ánh sáng phát triển chậm và quả chỉ có thể phát triển trong bóng tối.
Số giờ nắng/ ngày có ảnh hưởng rõ rệt tới sinh trưởng của lạc. Quá trình nở hoa thuận lợi khi số giờ nắng đạt trên 200 giờ/tháng. Ở các tỉnh phía Bắc trong điều kiện vụ Xuân, nên bố trí thời vụ trồng để lạc ra hoa vào tháng 4 dương lịch. Nếu lạc ra hoa sớm (tháng 3) thì số hoa/ngày giảm, tổng lượng hoa/cây giảm.
Một số thí nghiệm cho thấy nếu rút ngắn thời gian chiếu sáng cho cây lạc còn 10 giờ/ngày, thì giống lạc muộn có phản ứng mạnh, ra hoa sớm hơn bình thường 2 - 3 ngày và năng suất tăng lên đồng thời trọng lượng thân và lá giảm xuống. Các giống lạc sớm và trung bình không có phản ứng rõ đối với việc rút ngắn thời gian chiếu sáng (Vũ Công Hậu và cs, 1995) [25]. Vậy trong các yếu tố khí hậu thì ánh sáng là yếu tố ít ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và khả năng cho năng suất của lạc hơn so với yếu tố khí hậu khác. Đất trồng Đất trồng lạc không yêu cầu cao về độ phì tự nhiên, nhưng do đặc tính sinh lý của cây lạc, cây lạc yêu cầu chặt chẽ về điều kiện lý tính của đất.
Đất trồng lạc tốt thường là đất nhẹ, có màu sáng, tơi xốp, thoát nước.