Luận án TS: Giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Vương Thu Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Công Xưởng
• Trường học: Trường Đại Học Hàng Hải Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Ngoại Thương Đường Biển Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các kết quả nghiên cứu về phát triển bền vững
• 1.1.1. Các nghiên cứu bên ngoài nước
• 1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2. Các nghiên cứu về phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 1.2.1. Các nghiên cứu bên ngoài nước
• 1.2.1.1. Các nghiên cứu về phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 1.2.1.2. Các nghiên cứu về phát triển bền vững vận chuyển đường biển
• 1.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2.2.1. Các nghiên cứu về phát triển bền vững ngoại thương
• 1.2.2.2. Các nghiên cứu về phát triển bền vững vận chuyển đường biển
• 1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp tổng hợp, so sánh, phân tích hệ thống và tổng hợp thống kê
• 2.1.1.1. Phương pháp tổng hợp, so sánh, phân tích hệ thống
• 2.1.1.2. Phương pháp tổng hợp thống kê
• 2.1.2. Phương pháp Delphi
• 2.1.2.1. Phương pháp Delphi và các ứng dụng trong nghiên cứu
• 2.1.2.2. Ưu và nhược điểm của phương pháp Delphi
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng - mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL)
• 2.2.1. Mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) và các ứng dụng trong nghiên cứu
• 2.2.2. Lý thuyết mô hình ARDL
• 2.2.3. Lựa chọn các yếu tố tác động đến ngoại thương đường biển
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGOẠI THƯƠNG ĐƯỜNG BIỂN
• 3.1. Cơ sở lý luận chung về vận chuyển đường biển và ngoại thương đường biển
• 3.1.1. Hoạt động vận chuyển đường biển
• 3.1.1.1. Khái niệm vận chuyển đường biển
• 3.1.1.2. Vai trò của vận chuyển đường biển đối với nền kinh tế quốc dân
• 3.1.1.3. Các yếu tố cấu thành hoạt động vận chuyển đường biển
• 3.1.1.4. Kết quả của hoạt động vận chuyển đường biển
• 3.1.2. Hoạt động ngoại thương đường biển
• 3.1.2.1. Khái niệm hoạt động ngoại thương đường biển
• 3.1.2.2. Các yếu tố cơ bản của hoạt động ngoại thương đường biển
• 3.1.2.3. Kết quả của hoạt động ngoại thương đường biển
• 3.2. Cơ sở lý luận về phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 3.2.1. Cơ sở lý luận về phát triển bền vững
• 3.2.1.1. Khái niệm về phát triển
• 3.2.1.2. Khái niệm phát triển bền vững
• 3.2.1.3. Các lý thuyết về phát triển bền vững
• 3.2.1.4. Tiêu chí đánh giá phát triển bền vững
• 3.2.2. Cơ sở lý luận về phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 3.2.2.1. Khái niệm phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 3.2.2.2. Các tiêu chí đánh giá phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 3.2.3. Áp dụng phương pháp Delphi để hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá phát triển bền vững ngoại thương đường biển
• 3.2.3.1. Thực hiện Delphi
• 3.3. Kinh nghiệm phát triển bền vững ngoại thương đường biển của một số quốc gia trong khu vực và thế giới
• 3.3.1. Kinh nghiệm phát triển bền vững ngoại thương đường biển của Trung Quốc
• 3.3.1.1. Đường lối phát triển ngoại thương đường biển của Trung Quốc
• 3.3.1.2. Quan điểm phát triển ngoại thương đường biển đi đôi với giải quyết các vấn đề xã hội của Trung Quốc
• 3.3.1.3. Quan điểm phát triển ngoại thương đường biển đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái của Trung Quốc
• 3.3.2. Kinh nghiệm phát triển bền vững ngoại thương đường biển của Đài Loan
• 3.3.2.1. Đường lối phát triển ngoại thương đường biển của Đài Loan
• 3.3.2.2. Quan điểm phát triển ngoại thương đường biển đi đôi với giải quyết các vấn đề xã hội của Đài Loan
• 3.3.2.3. Quan điểm phát triển ngoại thương đường biển đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái của Đài Loan
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGOẠI THƯƠNG ĐƯỜNG BIỂN VIỆT NAM THEO BỘ TIÊU CHÍ ĐỀ XUẤT
• 4.1. Tổng quan về sự phát triển kinh tế Việt Nam thời gian qua
• 4.1.1. Sự phát triển về mặt quy mô kinh tế Việt Nam
• 4.1.2. Sự phát triển về mặt cơ cấu kinh tế Việt Nam
• 4.1.3. Sự tăng trưởng GDP đầu người của Việt Nam
• 4.1.4. Sự phát triển ngoại thương của Việt Nam
• 4.1.5. Các hiệp định thương mại đang thực hiện giữa Việt Nam với các nước trong khu vực và thế giới
• 4.2. Đánh giá hiện trạng phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam theo bộ tiêu chí đề xuất
• 4.2.1. Đánh giá sự phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam về mặt kinh tế
• 4.2.1.1. Đánh giá sự phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam theo chỉ tiêu kim ngạch ngoại thương đường biển
• 4.2.1.2. Đánh giá sự phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam theo khối lượng hàng hóa vận chuyển
• 4.2.1.3. Đánh giá sự phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam theo năng lực vận chuyển hàng hóa ngoại thương của đội tàu Việt Nam
• 4.2.2. Đánh giá sự phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam về mặt xã hội – con người
• 4.2.2.1. Đánh giá sự đóng góp của ngoại thương đường biển vào thu nhập quốc dân GDP
• 4.2.2.2. Đánh giá sự đóng góp của ngoại thương đường biển vào việc tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động và không làm gia tăng các vấn đề xã hội
• 4.2.2.3. Đánh giá sự đảm bảo an toàn trong hoạt động ngoại thương đường biển
• 4.2.3. Đánh giá sự phát triển ngoại thương đường biển Việt Nam về mặt môi trường sinh thái
• 4.2.3.1. Ảnh hưởng của các phương thức vận chuyển đến môi trường sinh thái
• 4.2.3.2. Ảnh hưởng của phương thức ngoại thương đường biển đến khu vực cảng biển
• 4.2.3.3. Tình hình xả thải ra môi trường của phương thức ngoại thương đường biển
• 4.3. Những thành công và hạn chế trong quá trình phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam
• 4.3.1. Những thành công
• 4.3.1.1. Về mặt kinh tế
• 4.3.1.2. Về mặt xã hội – con người
• 4.3.1.3. Về mặt môi trường sinh thái
• 4.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4.3.2.1. Những hạn chế
• 4.3.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGOẠI THƯƠNG ĐƯỜNG BIỂN VIỆT NAM
• 5.1. Phân tích mối quan hệ giữa ngoại thương đường biển và các yếu tố tác động
• 5.1.1. Phân tích thống kê mối quan hệ phát triển giữa kim ngạch ngoại thương đường biển và các yếu tố tác động đến ngoại thương đường biển
• 5.1.1.1. Phân tích mối quan hệ phát triển giữa kim ngạch ngoại thương đường biển với khối lượng hàng hóa ngoại thương đường biển Việt Nam
• 5.1.1.2. Phân tích mối quan hệ phát triển giữa kim ngạch ngoại thương đường biển với trọng tải đội tàu Việt Nam vận chuyển hàng hóa ngoại thương
• 5.1.2. Phân tích định lượng mối quan hệ giữa kim ngạch ngoại thương đường biển và các yếu tố tác động đến ngoại thương đường biển
• 5.2. Giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam
• 5.2.1. Mục tiêu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030
• 5.2.1.1. Tình hình kinh tế thế giới
• 5.2.1.2. Tình hình kinh tế đất nước
• 5.2.1.3. Mục tiêu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025 và định hướng đến 2030
• 5.2.2. Giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam
• 5.2.2.1. Giải pháp phát triển ngoại thương đường biển về mặt kinh tế
• 5.2.2.2. Giải pháp phát triển ngoại thương đường biển về mặt xã hội - con người
• 5.2.2.3. Giải pháp phát triển ngoại thương đường biển về mặt môi trường sinh thái
• 5.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4
• PHỤ LỤC 5
• PHỤ LỤC 6

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam

Nghiên cứu về phát triển bền vững trong lĩnh vực ngoại thương đường biển Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng hổi. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự gia tăng cạnh tranh quốc tế, việc tìm kiếm các giải pháp phát triển bền vững là rất cần thiết. Luận án này sẽ phân tích các khía cạnh quan trọng của ngoại thương và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Khái niệm phát triển bền vững trong ngoại thương

Phát triển bền vững trong ngoại thương được hiểu là việc duy trì sự tăng trưởng kinh tế mà không làm tổn hại đến môi trường và xã hội. Điều này bao gồm việc áp dụng các chính sách và quy định nhằm bảo vệ môi trường trong quá trình vận chuyển hàng hóa.

1.2. Vai trò của ngoại thương đường biển trong kinh tế Việt Nam

Ngoại thương đường biển đóng góp một phần lớn vào GDP của Việt Nam. Theo thống kê, khoảng 80% hàng hóa xuất nhập khẩu được vận chuyển qua đường biển, cho thấy tầm quan trọng của nó trong việc kết nối Việt Nam với thị trường toàn cầu.

II. Thách thức trong phát triển bền vững ngoại thương đường biển

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng ngoại thương đường biển Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự cạnh tranh từ các nước khác và sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng là những yếu tố cần được giải quyết. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là rất quan trọng để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Vấn đề ô nhiễm môi trường trong vận tải biển

Ô nhiễm từ các phương tiện vận tải biển đang gia tăng, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Các biện pháp cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm cần được thực hiện ngay lập tức.

2.2. Cạnh tranh quốc tế trong lĩnh vực ngoại thương

Sự cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực đang gia tăng, đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện chất lượng dịch vụ và giảm chi phí vận chuyển để duy trì vị thế cạnh tranh.

III. Phương pháp nghiên cứu giải pháp phát triển bền vững

Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để phân tích và đề xuất các giải pháp cho phát triển bền vững trong ngoại thương đường biển. Các phương pháp này bao gồm phân tích định lượng và định tính, nhằm đảm bảo tính chính xác và khả thi của các giải pháp.

3.1. Phương pháp phân tích định lượng

Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến ngoại thương và đưa ra các dự báo về xu hướng phát triển trong tương lai.

3.2. Phương pháp Delphi trong nghiên cứu

Phương pháp Delphi được sử dụng để thu thập ý kiến từ các chuyên gia trong lĩnh vực vận tải biển. Điều này giúp đảm bảo rằng các giải pháp đề xuất là thực tiễn và khả thi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững có thể cải thiện đáng kể hiệu quả của ngoại thương đường biển. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ được trình bày chi tiết trong phần này.

4.1. Các giải pháp đã được áp dụng thành công

Một số giải pháp đã được áp dụng thành công tại các cảng biển lớn, giúp giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Đánh giá tác động của các giải pháp phát triển bền vững cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Luận án kết luận rằng việc phát triển bền vững trong ngoại thương đường biển là khả thi và cần thiết. Các giải pháp đề xuất không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh tế mà còn bảo vệ môi trường. Hướng phát triển tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ môi trường.

5.1. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Định hướng phát triển bền vững sẽ bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng và áp dụng công nghệ mới trong vận tải biển.

5.2. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ là rất quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững trong lĩnh vực ngoại thương.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tổ chức và quản lý vận tải (mã số: 9840103) của tác giả Vương Thu Giang, được thực hiện tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đặng Công Xưởng và PGS. Nguyễn Thị Phương (năm 2021), mang tiêu đề: "Nghiên cứu giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Vận chuyển hàng hóa đường biển đảm nhận xấp xỉ 80% tổng khối lượng hàng hóa trong thương mại toàn cầu theo thống kê của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Tại Việt Nam, quá trình gia tăng nhanh chóng nhu cầu hàng hóa và dịch vụ đã kéo theo sự tăng trưởng quy mô vận chuyển nguyên vật liệu xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, sự phát triển này làm nảy sinh nhiều hệ lụy về mặt xã hội và suy thoái môi trường do sự tập trung ưu tiên cho tăng trưởng kinh tế thuần túy.

Tổng quan các nghiên cứu trong nước cho thấy các công trình khoa học trước đây chủ yếu tập trung vào việc thúc đẩy xuất khẩu sang các thị trường đơn lẻ, đẩy mạnh một số ngành hàng cụ thể (nông sản, thủy sản) hoặc nghiên cứu dịch vụ cảng biển, logistics và vận tải thủy nội địa một cách riêng rẽ. Đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình khoa học nào tiếp cận tổng thể hoạt động ngoại thương gắn liền với phương thức vận chuyển đường biển dưới góc độ phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án được xác định rõ ràng: Trên cơ sở

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững ngoại thương đường biển.

Đánh giá hiện trạng phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam theo bộ tiêu chí đề xuất. Chương 5: Giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Các kết quả nghiên cứu về phát triển bền vững 1.

Các nghiên cứu bên ngoài nước Quan điểm PTBV đã từng bước được tìm kiếm. Năm 1972, thế giới đối mặt với tình trạng khan hiếm năng lượng và ô nhiễm môi trường nặng nề. Trước thực tế đó và dưới sức ép của các nhà khoa học, Liên hiệp quốc đã tổ chức Hội nghị quốc tế về môi trường ở Stockhom Thụy Điển, thu hút sự tham gia của 113 quốc gia trên thế giới. Hội nghị này được coi là hội nghị đầu tiên của thế giới về vấn đề gắn phát triển với việc bảo vệ và cải thiện môi trường sống của con người.

Hội nghị đã ra tuyên bố Stockhom về môi trường con người gồm 7 điểm và 26 nguyên tắc. Tuy nhiên, khái niệm phát triển bền vững được phổ biến rộng rãi trên thế giới từ sau báo cáo Brundtland năm 1987 của Ủy ban môi trường và phát triển thế giới (WCED) - Báo cáo “Tương lai của chúng ta”. Trong báo cáo này, phát triển bền vững được hiểu là sự phát triển có thể đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Đến năm 1991, một ấn phẩm quan trọng liên quan đến phát triển bền vững là cuốn “Cứu lấy trái đất – Chiến lược cho cuộc sống bền vững” đã được xuất bản.

Chín chương đầu cuốn sách được xem là “Những nguyên tắc của một xã hội bền vững”, nhằm mục tiêu vừa cứu lấy trái đất vừa vì một xã hội bền vững. Bước ngoặt quan trọng nhất có thể nói là Hội nghị thượng đỉnh Trái đất về Môi trường năm 1992. Hội nghị thượng đỉnh về môi trường và phát triển đã được Liên hợp quốc tổ chức ở Rio de Janeiro (Brazil). Hội nghị đã đưa ra được hai 2 bản tuyên bố mang tính nguyên tắc, đó là: Tuyên bố Rio de Janeiro về môi trường và phát triển bao gồm 27 nguyên tắc cơ bản và Tuyên bố các nguyên tắc quản lý bảo vệ và PTBV rừng.

Hội nghị cũng đã ký kết hai công ước quốc tế là Công ước khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu toàn cầu và Công ước về đa dạng sinh học. Hội nghị cũng đưa ra chương trình nghị sự (Agenda 21) về các giải pháp PTBV chung cho toàn thế giới trong thế kỷ 21. Đây là văn kiện đồ sộ gồm 40 chương đề cập đến tất cả các cấp của tổ chức xã hội, từ chính quyền quốc gia và địa phương cho đến các cơ quan phát triển, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức cộng đồng. Đến nay đã có 113 quốc gia trên thế giới xây dựng và thực hiện 5 Chương trình nghị sự 21 về PTBV cấp quốc gia và 6.416 Chương trình nghị sự 21 cấp địa phương, đồng thời tại các nước này đều đã thành lập các cơ quan độc lập để triển khai thực hiện chương trình này.