Luận án TS: Giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Vương Thu Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Công Xưởng
• Trường học: Trường Đại Học Hàng Hải Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Ngoại Thương Đường Biển Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam

Nghiên cứu về phát triển bền vững trong lĩnh vực ngoại thương đường biển Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng hổi. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự gia tăng cạnh tranh quốc tế, việc tìm kiếm các giải pháp phát triển bền vững là rất cần thiết. Luận án này sẽ phân tích các khía cạnh quan trọng của ngoại thương và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Khái niệm phát triển bền vững trong ngoại thương

Phát triển bền vững trong ngoại thương được hiểu là việc duy trì sự tăng trưởng kinh tế mà không làm tổn hại đến môi trường và xã hội. Điều này bao gồm việc áp dụng các chính sách và quy định nhằm bảo vệ môi trường trong quá trình vận chuyển hàng hóa.

1.2. Vai trò của ngoại thương đường biển trong kinh tế Việt Nam

Ngoại thương đường biển đóng góp một phần lớn vào GDP của Việt Nam. Theo thống kê, khoảng 80% hàng hóa xuất nhập khẩu được vận chuyển qua đường biển, cho thấy tầm quan trọng của nó trong việc kết nối Việt Nam với thị trường toàn cầu.

II. Thách thức trong phát triển bền vững ngoại thương đường biển

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng ngoại thương đường biển Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự cạnh tranh từ các nước khác và sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng là những yếu tố cần được giải quyết. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là rất quan trọng để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Vấn đề ô nhiễm môi trường trong vận tải biển

Ô nhiễm từ các phương tiện vận tải biển đang gia tăng, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Các biện pháp cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm cần được thực hiện ngay lập tức.

2.2. Cạnh tranh quốc tế trong lĩnh vực ngoại thương

Sự cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực đang gia tăng, đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện chất lượng dịch vụ và giảm chi phí vận chuyển để duy trì vị thế cạnh tranh.

III. Phương pháp nghiên cứu giải pháp phát triển bền vững

Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để phân tích và đề xuất các giải pháp cho phát triển bền vững trong ngoại thương đường biển. Các phương pháp này bao gồm phân tích định lượng và định tính, nhằm đảm bảo tính chính xác và khả thi của các giải pháp.

3.1. Phương pháp phân tích định lượng

Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến ngoại thương và đưa ra các dự báo về xu hướng phát triển trong tương lai.

3.2. Phương pháp Delphi trong nghiên cứu

Phương pháp Delphi được sử dụng để thu thập ý kiến từ các chuyên gia trong lĩnh vực vận tải biển. Điều này giúp đảm bảo rằng các giải pháp đề xuất là thực tiễn và khả thi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững có thể cải thiện đáng kể hiệu quả của ngoại thương đường biển. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ được trình bày chi tiết trong phần này.

4.1. Các giải pháp đã được áp dụng thành công

Một số giải pháp đã được áp dụng thành công tại các cảng biển lớn, giúp giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Đánh giá tác động của các giải pháp phát triển bền vững cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Luận án kết luận rằng việc phát triển bền vững trong ngoại thương đường biển là khả thi và cần thiết. Các giải pháp đề xuất không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh tế mà còn bảo vệ môi trường. Hướng phát triển tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ môi trường.

5.1. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Định hướng phát triển bền vững sẽ bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng và áp dụng công nghệ mới trong vận tải biển.

5.2. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ là rất quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững trong lĩnh vực ngoại thương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững ngoại thương đường biển.

Đánh giá hiện trạng phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam theo bộ tiêu chí đề xuất. Chương 5: Giải pháp phát triển bền vững ngoại thương đường biển Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Các kết quả nghiên cứu về phát triển bền vững 1.

Các nghiên cứu bên ngoài nước Quan điểm PTBV đã từng bước được tìm kiếm. Năm 1972, thế giới đối mặt với tình trạng khan hiếm năng lượng và ô nhiễm môi trường nặng nề. Trước thực tế đó và dưới sức ép của các nhà khoa học, Liên hiệp quốc đã tổ chức Hội nghị quốc tế về môi trường ở Stockhom Thụy Điển, thu hút sự tham gia của 113 quốc gia trên thế giới. Hội nghị này được coi là hội nghị đầu tiên của thế giới về vấn đề gắn phát triển với việc bảo vệ và cải thiện môi trường sống của con người.

Hội nghị đã ra tuyên bố Stockhom về môi trường con người gồm 7 điểm và 26 nguyên tắc. Tuy nhiên, khái niệm phát triển bền vững được phổ biến rộng rãi trên thế giới từ sau báo cáo Brundtland năm 1987 của Ủy ban môi trường và phát triển thế giới (WCED) - Báo cáo “Tương lai của chúng ta”. Trong báo cáo này, phát triển bền vững được hiểu là sự phát triển có thể đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Đến năm 1991, một ấn phẩm quan trọng liên quan đến phát triển bền vững là cuốn “Cứu lấy trái đất – Chiến lược cho cuộc sống bền vững” đã được xuất bản.

Chín chương đầu cuốn sách được xem là “Những nguyên tắc của một xã hội bền vững”, nhằm mục tiêu vừa cứu lấy trái đất vừa vì một xã hội bền vững. Bước ngoặt quan trọng nhất có thể nói là Hội nghị thượng đỉnh Trái đất về Môi trường năm 1992. Hội nghị thượng đỉnh về môi trường và phát triển đã được Liên hợp quốc tổ chức ở Rio de Janeiro (Brazil). Hội nghị đã đưa ra được hai 2 bản tuyên bố mang tính nguyên tắc, đó là: Tuyên bố Rio de Janeiro về môi trường và phát triển bao gồm 27 nguyên tắc cơ bản và Tuyên bố các nguyên tắc quản lý bảo vệ và PTBV rừng.

Hội nghị cũng đã ký kết hai công ước quốc tế là Công ước khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu toàn cầu và Công ước về đa dạng sinh học. Hội nghị cũng đưa ra chương trình nghị sự (Agenda 21) về các giải pháp PTBV chung cho toàn thế giới trong thế kỷ 21. Đây là văn kiện đồ sộ gồm 40 chương đề cập đến tất cả các cấp của tổ chức xã hội, từ chính quyền quốc gia và địa phương cho đến các cơ quan phát triển, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức cộng đồng. Đến nay đã có 113 quốc gia trên thế giới xây dựng và thực hiện 5 Chương trình nghị sự 21 về PTBV cấp quốc gia và 6.416 Chương trình nghị sự 21 cấp địa phương, đồng thời tại các nước này đều đã thành lập các cơ quan độc lập để triển khai thực hiện chương trình này.

Năm 2002, Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) đã thông qua Bản Tuyên bố Johannesburg và Bản Kế hoạch thực hiện về phát triển bền vững, đã khẳng định lại "phát triển bền vững" là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt, gồm: phát triển kinh tế (nhất là tăng trưởng kinh tế), phát triển xã hội (nhất là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; xoá đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) và bảo vệ môi trường (nhất là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; phòng chống cháy và chặt phá rừng; khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên). Gần đây nhất, năm 2015, Chương trình nghị sự năm 2030 về phát triển bền vững của LHQ, được tổ chức tại New York, Hoa Kỳ thống nhất các mục tiêu PTBV và định hướng mọi hoạt động phát triển ở mỗi quốc gia, khu vực và toàn cầu trong 15 năm tới. Các mục tiêu PTBV dựa trên sáu chủ đề bao gồm: nhân phẩm, con người, hành tinh, quan hệ đối tác, công lý và thịnh vượng. Cuốn sách Các tiêu chí bền vững (Sustainability Indicators) [86] cũng là dự án số 67 của Ủy ban Khoa học về vấn đề môi trường - SCOPE (Scientific Committee on Problems of the Environment) xuất bản năm 2007 được nhóm tác giả giới hạn tiếp cận vấn đề dưới góc độ khoa học.

Cuốn sách cho rằng, hiện nay nhóm ba chỉ tiêu bao gồm: tỷ lệ tăng trưởng GDP, tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ lạm phát đang được người dân hiểu và quan tâm nhiều nhất. Tuy nhiên, để đánh giá sự phát triển một đất nước chỉ với ba chỉ tiêu đó, là chưa toàn diện. Cuốn sách đề cập đến biểu đồ thể hiện tính bền vững được nghiên cứu bởi Nhóm tư vấn về các chỉ tiêu bền vững (CGSDI), bao gồm ba trụ cột với mức độ quan trọng khác nhau, cụ thể: nhóm các chỉ tiêu kinh tế chiếm 45%, nhóm các chỉ tiêu về xã hội chiếm 35%, còn lại là nhóm các chỉ tiêu về môi trường chiếm 20%. Tuy nhiên, nhược điểm của nhóm chỉ tiêu này là chưa phân tích các quan điểm chính trị một cách đầy đủ.

Năm 1992, Hội nghị Liên hợp quốc về môi trường và phát triển – UNCED đưa ra bộ chỉ tiêu về PTBV được chia làm bốn nhóm: 19 chỉ tiêu về lĩnh vực xã 6 hội, 20 chỉ tiêu lĩnh vực môi trường, 14 chỉ tiêu về lĩnh vực kinh tế và 8 chỉ tiêu (đề xuất) lĩnh vực thể chế. Cuốn sách cũng chỉ ra rằng, trụ cột thể chế thường bị nghi ngờ hay ít quan tâm do chỉ được xem như một yếu tố hỗ trợ PTBV chứ không phải một phần của PTBV, hoặc có thể được gộp chung vào lĩnh vực xã hội. Sau đó, “Rất nhiều các bộ chỉ tiêu đã được thu thập nhưng chưa bộ chỉ tiêu nào được áp dụng rộng rãi và sự thống nhất vẫn đang còn là một thách thức lớn”. Đây là một cuốn sách tham khảo rất quan trọng trong việc xây dựng bộ tiêu chí PTBV và cách thu thập, xử lý dữ liệu cho luận án.

Các nghiên cứu trong nước Đầu tiên, xét về phía Nhà nước, năm 1991, Hội đồng Bộ trưởng đã thông qua “Kế hoạch quốc gia về môi trường và phát triển lâu bền 1991-2000”, do Uỷ ban Khoa học Nhà nước soạn thảo với sự tham gia của một số tổ chức quốc tế và quốc gia. Đây là một trong những động thái đầu tiên ở tầm quốc gia về PTBV. Hơn một thập kỷ sau đó, đứng trước thực trạng phát triển đất nước không đồng đều trên ba mặt kinh tế - xã hội – môi trường, trước mục tiêu phát triển bền vững như Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra và trước các cam kết quốc tế, Chính phủ đã ban hành quyết định số 153/2004/TTg "Định hướng Chiến lược về phát triển bền vững ở Việt Nam - (Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam)" [28] là một chiến lược khung, bao gồm những định hướng lớn làm cơ sở pháp lý để các Bộ, ngành, địa phương, các tổ chức và cá nhân có liên quan triển khai thực hiện và phối hợp hành động nhằm bảo đảm PTBV đất nước trong thế kỷ 21. Định hướng chiến lược về PTBV ở Việt Nam nêu lên những thách thức mà Việt Nam đang phải đối mặt, đề ra những chủ trương, chính sách, công cụ pháp luật và những lĩnh vực hoạt động ưu tiên trên 03 phương diện kinh tế, xã hội, môi trường cần được thực hiện để PTBV trong thế kỷ 21.

Quan điểm PTBV đó đã được lồng ghép xuyên suốt trong các Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở những giai đoạn tiếp theo, và được cụ thể hóa bằng Quyết định phê duyệt Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 [29] ban hành bởi Thủ tướng Chính phủ vào ngày 12/4/2012 cùng với việc chính thức đưa ra các chỉ tiêu giám sát và đánh giá PTBV Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020, bao gồm: Các chỉ tiêu tổng hợp (GDP xanh, chỉ số phát triển con 7 người (HDI), chỉ số bền vững môi trường (ESI)), các chỉ tiêu về kinh tế, các chỉ tiêu về xã hội và các chỉ tiêu về tài nguyên, môi trường. Gần đây nhất, đó là năm 2017, Thủ tướng Chính phủ bản hành Quyết định số 622/QĐ-TTg “Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững” [30], với 17 mục tiêu PTBV và 115 mục tiêu cụ thể đặt ra cho Việt Nam trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội - môi trường, tương ứng với các mục tiêu PTBV toàn cầu được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh LHQ vào tháng 9 năm 2015. Đồng hành với các quan điểm và hành động của Nhà nước, các nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu cũng có rất nhiều các công trình khoa học công phu, phong phú về các quan điểm, khái niệm, nguyên tắc, các bộ tiêu chí đánh giá PTBV, cụ thể: Cuốn sách “Giáo trình Phát triển bền vững” do tác giả Bùi Văn Dũng chủ biên xuất bản năm 2014 [4], coi phát triển bền vững là một môn học trong chương trình đại học. Ở chương trọng tâm của cuốn sách – chương Phát triển bền vững, nhóm tác giả cung cấp cơ sở lý luận rất đầy đủ và mạch lạc về khái niệm, nội dung và các nguyên tắc phát triển bền vững, dẫn đến kết luận “Phát triển bền vững phải được xem xét trên cả ba mặt: kinh tế, xã hội, môi trường và đã đến lúc phải mở rộng nội hàm của phát triển bền vững khi xem xét đến mặt thứ tư – mặt văn hóa, và thêm mặt thể chế.

Quan điểm tương tự về các trụ cột đánh giá PTBV được thể hiện trong cuốn sách: “Phát triển bền vững ở Việt Nam – Thành tựu, cơ hội, thách thức và triển vọng” của tác giả GS. Nguyễn Quang Thái và PGS. Ngô Thắng Lợi được xuất bản năm 2007 [9], và cuốn sách “Môi trường và phát triển bền vững” của tác giả Lê Văn Khoa chủ biên, xuất bản năm 2016 [7].