Luận án: Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV tại Lào

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại cộng hòa dân chủ, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Vongphakone Vongsouphanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Hải
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng là một yếu tố quan trọng đối với sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Các DNNVV đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận tín dụng của họ vẫn còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp cận tín dụng.

1.1. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Lào

DNNVV tại Lào có quy mô nhỏ, linh hoạt trong hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, họ thường gặp khó khăn trong việc huy động vốn do thiếu tài sản đảm bảo và kinh nghiệm quản lý. Điều này dẫn đến việc họ khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn tín dụng ngân hàng.

1.2. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho DNNVV. Nó giúp họ mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, nhiều DNNVV vẫn chưa thể tiếp cận được nguồn vốn này do các rào cản về thông tin và quy trình vay vốn.

II. Những thách thức trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Mặc dù DNNVV có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, nhưng họ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng. Các vấn đề như thông tin bất cân xứng, thiếu tài sản đảm bảo và quy trình vay vốn phức tạp là những rào cản lớn. Nghiên cứu này sẽ phân tích chi tiết các thách thức này.

2.1. Thông tin bất cân xứng và rủi ro tín dụng

Thông tin bất cân xứng giữa DNNVV và ngân hàng dẫn đến việc ngân hàng khó khăn trong việc đánh giá khả năng trả nợ của DNNVV. Điều này làm tăng rủi ro tín dụng và khiến ngân hàng hạn chế cấp tín dụng cho DNNVV.

2.2. Thiếu tài sản đảm bảo và chi phí vay vốn cao

Nhiều DNNVV không có đủ tài sản đảm bảo để vay vốn, dẫn đến việc họ không thể tiếp cận được các khoản tín dụng cần thiết. Hơn nữa, chi phí vay vốn cao cũng là một rào cản lớn đối với DNNVV trong việc huy động vốn.

III. Phương pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải thiện quy trình vay vốn, tăng cường hỗ trợ thông tin và xây dựng mối quan hệ giữa ngân hàng và DNNVV. Nghiên cứu sẽ đề xuất các phương pháp cụ thể để thực hiện điều này.

3.1. Cải thiện quy trình vay vốn tại ngân hàng

Ngân hàng cần đơn giản hóa quy trình vay vốn để DNNVV dễ dàng tiếp cận hơn. Việc giảm bớt thủ tục hành chính sẽ giúp DNNVV tiết kiệm thời gian và chi phí khi vay vốn.

3.2. Tăng cường hỗ trợ thông tin cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về các sản phẩm tín dụng sẽ giúp DNNVV hiểu rõ hơn về các lựa chọn vay vốn. Ngân hàng có thể tổ chức các buổi hội thảo để hướng dẫn DNNVV về quy trình vay vốn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV không chỉ giúp họ phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế. Các kết quả nghiên cứu sẽ được trình bày chi tiết trong phần này.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng DNNVV có thể cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng thông qua việc xây dựng mối quan hệ tốt với ngân hàng. Các ngân hàng cũng đã có những thay đổi tích cực trong chính sách cấp tín dụng cho DNNVV.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Các quốc gia khác đã áp dụng thành công các biện pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng cho DNNVV. Những bài học này có thể được áp dụng tại Lào để cải thiện tình hình tín dụng cho DNNVV.

V. Kết luận và tương lai của khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV là cần thiết để thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Tương lai của DNNVV tại Lào phụ thuộc vào việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Lào

DNNVV có tiềm năng lớn để phát triển nếu được hỗ trợ tốt trong việc tiếp cận tín dụng. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và ngân hàng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc này.

5.2. Đề xuất chính sách cho chính phủ và ngân hàng

Chính phủ và ngân hàng cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng các chính sách hỗ trợ DNNVV. Việc tạo ra một môi trường tín dụng thuận lợi sẽ giúp DNNVV phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Tại Cộng hoà dân chủ nhân dân (CHDCND) Lào, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế, các doanh nghiệp này chiếm số lượng rất lớn và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm góp phần tăng thu nhập cho dân cư, ổn định xã hội, lấp đầy những khoảng trống nhỏ hẹp trong các thị trường và đóng góp đáng kể vào thu nhập quốc dân. Do quy mô doanh nghiệp tương đối gọn nhẹ nên các DNNVV hoạt động khá linh hoạt trong hầu hết các lĩnh sản xuất và kinh doanh của nền kinh tế Lào. Trong những năm qua, các doanh nghiệp này đã có những bước tiến đáng kể, tuy nhiên do những hạn chế về kinh nghiệm quản lý, vận hành doanh nghiệp, hạn chế về quy mô tài sản đảm bảo nên khả năng tiếp cận với tín dụng ngân hàng cũng gặp nhiều trở ngại.

Những DNNVV tại Lào khá linh hoạt và năng động trong kinh doanh, vì vậy, trong những năm qua đã có những bước tiến đáng kể, tuy nhiên để tồn tại, phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp nhỏ và vừa rất cần được hỗ trợ, nhất là nguồn vốn để nâng cao chất lượng sản phẩm, đổi mới trang thiết bị, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh… Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế về kinh nghiệm vận hành, về quy mô tài sản đảm bảo, do đó hiện nay các DNNVV gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng, đặc biệt là các nguồn vốn trung và dài hạn. Tình trạng thiếu vốn sản xuất kinh doanh đang là rào cản lớn nhất cho sự phát triển của các DNNVVtại Lào. Thêm vào đó là những bất ổn của tình hình kinh tế thế giới, những khó khăn nội tại của kinh tế Lào cùng với lạm phát và lãi suất tăng cao đã ảnh hưởng lớn đến môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp này. Hệ quả là rất nhiều DNNVV 2 tại Lào gặp khó khăn, phải thu hẹp sản xuất, thậm chí là ngừng hoạt động hay phá sản.

Điều đó làm cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn tín dụng ngân hàng nhằm khôi phục hoạt động sản xuất bị tổn hại do tác động tiêu cực của nền kinh tế bất ổn. Chính vì vai trò quan trọng của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với sự phát triển của nền kinh tế cũng như những khó khăn mà các doanh nghiệp này đang phải đối mặt, cần thiết phải có những biện pháp hữu hiệu để các DNNVV chủ động trong kinh doanh. Điều này đặt ra bài toán phải làm thế nào để nâng cao tiếp cận tín dụng cho các DNNVV. Xuất phát từ lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Cộng hòa Dân chủ Nhân tại Lào” làm luận án tiến sĩ.

Tổng quan nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu nước ngoài Đến nay, đã có nhiều công trình khoa học công bố trong và ngoài nước có liên quan đến nội dung của luận án. Tác giả chọn lọc và phân loại các công trình mà luận án có so sánh, kế thừa và phát triển theo 2 nhóm: (i) Nhóm các công trình nghiên cứu lý thuyết để làm căn cứ khoa học, tạo nền tảng lý thuyết cơ bản khi nghiên cứu về khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV, bao gồm lý thuyết phân bổ tín dụng, lý thuyết kinh tế học thể chế, lý thuyết mạng lưới quan hệ xã hội và lý thuyết kinh tế có điều tiết. (ii) Nhóm các công trình nghiên cứu thực nghiệm gồm các luận án tiến sĩ, các công trình nghiên cứu khoa học, các bài báo được công bố trên các tạp chí khoa học uy tín mô tả kết quả nghiên cứu thực nghiệm về khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV ở một số nước có những nét tương đồng với Lào.

Nhóm các công trình nghiên cứu lý thuyết 2. Lý thuyết phân bổ tín dụng Lý thuyết phân bổ tín dụng (credit rationing) được đề xuất bởi Stiglitz và Weiss (1981) và được phát triển bởi các nhà nghiên cứu khác như Namara và cộng sự (2020). Theo quy luật cung cầu tín dụng, bên cầu tín dụng (người đi vay - DNNVV) với mong muốn tối đa lợi ích kỳ vọng của mình từ việc vay tiền của bên cung tín dụng (người cho vay - NHTM), và để có quyền sử dụng số tiền vay này, DNNVV phải trả cho NHTM một khoản chi phí (lãi vay) trên cơ sở thỏa thuận của hai bên. Tuy nhiên, nghiên cứu của Stiglitz và Weiss (1981) cho thấy quy luật cung cầu tín dụng dựa vào lãi suất không thể giải thích khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV do quyết định cấp tín dụng không chỉ đơn thuần bị điều chỉnh bởi lãi suất trên thị trường, mà quyết định cấp tín dụng phụ thuộc vào cách mà NHTM lựa chọn, đánh giá DNNVV dựa trên thông tin của DNNVV mà NHTM thu thập được.

Điều này có nghĩa không phải tất cả DNNVV đều được cấp tín dụng khi có nhu cầu, NHTM sẽ quyết định cấp tín dụng và cấp bao nhiêu dựa trên một tập hợp các thông tin mà NHTM có được về DNNVV. Nói cách khác, dòng chảy vốn tín dụng không chỉ tuân theo lý thuyết cung cầu, nó là một quá trình cân nhắc, trong đó DNNVV nộp hồ sơ vay vốn, sau đó NHTM xác định số tiền cho vay dựa trên cách đánh giá của NHTM đối với DNNVV. Theo Stiglitz và Weiss (1981), thông tin bất cân xứng sẽ dẫn đến việc các NHTM hạn chế cấp tín dụng cho DNNVV do NHTM khó có thể phân biệt mức độ rủi ro và khả năng trả nợ giữa các DNNVV. Thông tin bất cân xứng xuất hiện trong quan hệ tín dụng khi NHTM có ít thông tin hơn của DNNVV về tình hình tài chính, mục đích và quá trình sử dụng vốn vay của DNNVV, dẫn đến NHTM ra quyết định cấp tín dụng không còn chính xác.

Thông tin bất cân xứng làm nảy sinh hai vấn đề làm cho NHTM không sẵn lòng cấp tín dụng 4 cho DNNVV đó là sự chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức. Để giảm thiểu rủi ro, NHTM đã thực hiện nghiệp vụ thu thập và xử lý thông tin về DNNVV và các dự án đầu tư/phương án sản xuất kinh doanh của DNNVV, việc sử dụng tài sản thế chấp là phương thức phổ biết nhất để giảm thiểu rủi ro cho NHTM. Trong nhiều trường hợp, NHTM sẽ quyết định không cấp tín dụng, cấp tín dụng ít hơn nhu cầu của DNNVV hoặc cấp tín dụng nhưng với lãi suất cao để bù đắp thiệt hại rủi ro mất vốn có thể xảy ra và các chi phí giao dịch phát sinh khi cấp tín dụng cho DNNVV. Lý thuyết kinh tế học thể chế Lý thuyết kinh tế học thể chế (institutional economics) được khởi xướng trong nghiên cứu của Olson (1971) và sử dụng bởi các nghiên cứu gần đây như Adam (2020) và Meramveliotakis (2021).

Sau đề xuất của Olson (1971), lý thuyết này tiếp tục được nghiên cứu bởi North và Thomas (1973) và được phát triển đầy đủ nhất trong nghiên cứu về các thể chế, sự thay đổi thể chế và hoạt động kinh tế của North (1990). Các nghiên cứu này xuất phát từ một thực tế là có những hành động mà chỉ có sự hợp tác giữa các bên mới mang lại lợi ích tối ưu, tuy nhiên mỗi bên tham gia hợp tác đều muốn tối đa hóa lợi ích của mình nên điều này có thể ảnh hưởng đến bên còn lại. Việc hành động vì động cơ cá nhân hay chi phí giao dịch phát sinh làm cho các bên tham gia không muốn hợp tác, thậm chí cả khi hoạt động hợp tác đem lại lợi ích cho tất cả các bên tham gia. Thể chế được hiểu là một loạt các quy tắc, quy định (luật chơi) mà các bên tham gia trong hoạt động hợp tác đặt ra, các bên tham gia phải tuân thủ luật chơi này.

Lý thuyết kinh tế học thể chế chỉ ra rằng thể chế giúp gia tăng cơ chế kiểm soát nhằm đảm bảo các bên thực hiện đúng cam kết của luật chơi và làm gia tăng chi phí nếu không thực hiện đúng cam kết trong quá trình hợp tác. North (1990) đã chỉ ra rằng hợp tác lần đầu (trò chơi không lặp lại) thì người 5 chơi phải mất nhiều thời gian và công sức để đảm bảo tài sản của mình không bị mất đi và không bị lừa gạt. Lý thuyết này hàm ý rằng quan hệ tín dụng giữa NHTM và DNNVV chỉ diễn ra khi các bên tuân thủ luật chơi chung (các quy định trong hợp đồng tín dụng), các DNNVV sẽ gặp khó khăn trong quá trình tiếp cận tín dụng ngân hàng nếu DNNVV chưa có thương hiệu, chưa tạo được lòng tin với NHTM hoặc thiếu các mối quan hệ cần thiết. Do đó, các NHTM thường ưu tiên cấp tín dụng cho các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp thường xuyên giao dịch với NHTM hơn là cho các doanh nghiệp nhỏ, DNNVV mới thành lập vay vốn do phải mất nhiều thời gian và công sức để đưa ra “luật chơi” phù hợp nhằm tránh rủi ro không thu hồi được vốn.

Lý thuyết mạng lưới quan hệ xã hội Trong số các công trình nghiên cứu về lý thuyết mạng lưới quan hệ xã hội (social network) thì tiêu biểu là nghiên cứu của (Granovetter, 1973) trong bài báo khoa học “The strength of Weak Ties” (Sức mạnh của các mối liên kết yếu). Nghiên cứu chỉ ra rằng mạng lưới quan hệ xã hội dùng để chỉ các mối quan hệ xã hội do con người xây dựng, duy trì và phát triển trong cuộc sống của họ với tư cách là thành viên của xã hội. Lý thuyết này gợi ý rằng với mạng lưới quan hệ xã hội rộng lớn có thể mang lại cho DNNVV các cơ hội tiếp cận với các nguồn lực, giảm các chi phí giao dịch, do mối quan hệ xã hội không những gắn kết các thành viên với nhau mà còn cung cấp thông tin chính xác, cần thiết cho các bên tham gia mạng lưới. Lý thuyết kinh tế có điều tiết Lý thuyết kinh tế có điều tiết (economic regulation) là lý thuyết điển hình về nền kinh tế có sự can thiệp của Nhà nước do Keynes (1936) khởi xướng trong nghiên cứu “The General Theory of Employment, Interest and Money” (Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ).

6 Keynes (1936) đề cao vai trò của nhà nước trong việc điều tiết nền kinh tế thị trường thông qua các công cụ và chính sách kinh tế vĩ mô, trong đó Keynes đặc biệt nhấn mạnh đến chính sách tài chính, tín dụng.