Luận án tiến sĩ kinh tế: Nghiên cứu về cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đánh giá tác động đến quyết định đầu tư và hiệu quả thị trường.

• Tác giả: Đoàn Thị Cẩm Vân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Thị Hồng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu về cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh lý thuyết và nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Bối cảnh nghiên cứu và thực tiễn thị trường chứng khoán Việt Nam
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.4.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5.2.1. Phạm vi về không gian nghiên cứu
• 1.5.2.2. Phạm vi về thời gian nghiên cứu
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7. CÁC ĐÓNG GÓP MỚI CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.7.1. Đóng góp về khía cạnh học thuật
• 1.7.2. Đóng góp về khía cạnh thực tiễn
• 1.8. KẾT CẤU NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khung lý thuyết tài chính truyền thống
• 2.1.1. Mô hình của Fama và French – mô hình mở rộng
• 2.1.2. Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis – EMH)
• 2.1.3. Thị trường có thật sự hiệu quả - hạn chế của Lý thuyết EMH
• 2.2. Khung lý thuyết tài chính hành vi
• 2.2.1. Cảm tính nhà đầu tư là một phạm trù thuộc về tâm lý
• 2.2.2. Khái quát cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán
• 2.2.2.1. Khái niệm cảm tính nhà đầu tư
• 2.2.2.2. Phương pháp đo lường cảm tính nhà đầu tư
• 2.2.2.3. Các nhân tố thể hiện cảm tính nhà đầu tư
• 2.2.3. Lý thuyết về tác động cảm tính nhà đầu tư đến thị trường chứng khoán
• 2.2.3.1. Chứng khoán khó định giá, khó kinh doanh chênh lệch giá
• 2.2.3.2. Lý thuyết về sự tác động của cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán
• 2.3. TÓM LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU VỀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 2.3.1. Phương thức đo lường cảm tính nhà đầu tư trong thực tiễn
• 2.3.2. Ảnh hưởng của cảm tính trên thị trường chứng khoán
• 2.3.2.1. Sự thay đổi cảm tính là một nhân tố trực tiếp ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời vượt trội chứng khoán
• 2.3.2.2. Cảm tính ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán
• 2.3.2.3. Khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán
• 2.4. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG LẤP ĐẦY KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 2.5. CÁC GIẢ THUYẾT CẦN KIỂM ĐỊNH TRONG NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Giả thuyết nghiên cứu thứ 1
• 2.5.2. Giả thuyết nghiên cứu thứ 2
• 2.5.3. Giả thuyết nghiên cứu thứ 3
• 2.5.4. Giả thuyết nghiên cứu thứ 4
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUI TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT
• 3.2.1. Mô hình đo lường mức độ cảm tính nhà đầu tư
• 3.2.2. Mô hình phân tích ảnh hưởng cảm tính trên thị trường chứng khoán
• 3.3. MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE (HSI – HOSE Sentiment Index)
• 3.3.1.1. Cách xác định các nhân tố đo lường chỉ số cảm tính HSI
• 3.3.1.2. Mô hình thực nghiệm đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE
• 3.3.1.3. Các bước thực hiện đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE
• 3.3.2. Phân tích ảnh hưởng của sự thay đổi cảm tính nhà đầu tư đến tỷ suất sinh lời vượt trội chứng khoán
• 3.3.3. Phân tích mối tương quan giữa trạng thái cảm tính nhà đầu tư với tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán
• 3.3.3.1. Các bước phân tích
• 3.3.3.2. Đặc tính công ty của chứng khoán
• 3.3.3.3. Mô hình thực nghiệm phân tích khả năng dự báo của chỉ số cảm tính
• 3.4. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.2. Khái quát dữ liệu nghiên cứu và đặc tính của các công ty trên HOSE
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. NHÂN TỐ THỂ HIỆN VÀ MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG CHỈ CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN HOSE
• 4.1.1. Mô hình đo lường chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE (2007 – 2016)
• 4.1.1.1. Mô hình năm nhân tố
• 4.1.1.2. Mô hình sáu nhân tố
• 4.1.2. Mô hình đo lường chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE (2010 – 2016)
• 4.2. XU HƯỚNG BIẾN ĐỘNG CHỈ CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN HOSE
• 4.3. SỰ THAY ĐỔI CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI VƯỢT TRỘI CHỨNG KHOÁN
• 4.4. ẢNH HƯỞNG CỦA TRẠNG THÁI CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI TƯƠNG LAI CHỨNG KHOÁN
• 4.5. KHẢ NĂNG DỰ BÁO CỦA CHỈ SỐ CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN HOSE
• 4.5.1. Chỉ số cảm tính HSI_0716t - mô hình 5 nhân tố
• 4.5.2. Chỉ số cảm tính HSI_0716┴ - mô hình 5 nhân tố có điều chỉnh
• 4.5.3. HSI_F0716┴ - mô hình 6 nhân tố có điều chỉnh
• 4.5.4. Chỉ số cảm tính HSI_1016t – mô hình 5 nhân tố
• 4.5.5. Chỉ số HSI_1016┴t – mô hình 5 nhân tố có điều chỉnh
• 4.5.6. Chỉ số HSI_F1016┴t – mô hình 6 nhân tố có điều chỉnh
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: TỔNG HỢP, KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Mục tiêu nghiên cứu thứ nhất: Xác định các yếu tố thể hiện cảm tính nhà đầu tư trên thị trường HOSE
• 5.1.2. Mục tiêu nghiên cứu thứ 2: Đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE
• 5.1.3. Mục tiêu nghiên cứu thứ 3: Phân tích sự thay đổi cảm tính nhà đầu tư và tỷ suất sinh lời vượt trội chứng khoán
• 5.1.4. Mục tiêu thứ 4: Sự ảnh hưởng và khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán của chỉ số cảm tính nhà đầu tư
• 5.1.4.1. Sự thay đổi trạng thái cảm tính nhà đầu tư ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán
• 5.1.4.2. Khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai của chỉ số cảm tính trên HOSE
• 5.2. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2.1. Những ứng dụng từ kết quả nghiên cứu
• 5.2.1.1. Mô hình đo lường cảm tính
• 5.2.1.2. Lựa chọn chiến lược đầu tư dựa vào mối quan hệ giữa trạng thái cảm tính và tỷ suất sinh lời tương lai, khả năng dự báo của chỉ số cảm tính nhà đầu tư
• 5.2.2. Các biện pháp đưa vào ứng dụng chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE
• 5.2.2.1. Vấn đề công tác công bố thông tin
• 5.2.2.2. Cần đơn vị chủ quản cụ thể để khai thác công cụ là chỉ số cảm tính nhà đầu tư
• 5.2.2.3. Một số kiến nghị nhằm hỗ trợ cho việc ứng dụng và nâng cao hiệu quả ứng dụng chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên Sở giao dịch chứng khoán HOSE
• 5.3. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRONG TƯƠNG LAI
• 5.3.1. Hạn chế của luận án
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Bối cảnh và lý do chọn đề tài

Nghiên cứu này tập trung vào cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam, một chủ đề còn ít được khám phá trong bối cảnh kinh tế Việt Nam. Cảm tính nhà đầu tư là yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, đặc biệt trong môi trường thị trường cận biên như Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm lấp đầy khoảng trống trong việc đo lường và phân tích tác động của cảm tính nhà đầu tư đến tỷ suất sinh lời và chiến lược đầu tư.

1.1 Bối cảnh lý thuyết và nghiên cứu trên thế giới

Theo tài chính hành vi, cảm tính nhà đầu tư là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá chứng khoán. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng cảm tính nhà đầu tư có mối tương quan nghịch với tỷ suất sinh lời tương lai và tác động trực tiếp đến chiến lược đầu tư. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào thị trường phát triển và mới nổi, trong khi thị trường cận biên như Việt Nam vẫn còn bị bỏ ngỏ.

1.2 Bối cảnh nghiên cứu và thực tiễn thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đặc trưng bởi sự tham gia mạnh mẽ của nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư nước ngoài. Cảm tính nhà đầu tư tại đây chưa được đo lường bằng chỉ số hỗn hợp, dẫn đến thiếu công cụ phân tích hiệu quả. Nghiên cứu này nhằm xây dựng chỉ số HSI (HOSE Sentiment Index) để đo lường cảm tính nhà đầu tư và phân tích tác động của nó đến tỷ suất sinh lời và chiến lược đầu tư.

II. Cơ sở lý thuyết và lược khảo tài liệu nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết tài chính hành vi và lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH). Cảm tính nhà đầu tư được xem là yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi đầu tư và giá chứng khoán. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng cảm tính nhà đầu tư có thể dự báo tỷ suất sinh lời tương lai, đặc biệt đối với các chứng khoán khó định giá.

2.1 Khung lý thuyết tài chính truyền thống

Theo lý thuyết tài chính truyền thống, giá chứng khoán phản ánh giá trị thực của doanh nghiệp. Tuy nhiên, lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH) không giải thích được các biến động giá bất thường do cảm tính nhà đầu tư gây ra.

2.2 Khung lý thuyết tài chính hành vi

Tài chính hành vi cho rằng cảm tính nhà đầu tư là yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cảm tính nhà đầu tư có thể dự báo tỷ suất sinh lời tương lai và ảnh hưởng đến chiến lược đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để đo lường cảm tính nhà đầu tư thông qua chỉ số HSI. Dữ liệu được thu thập từ Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) trong giai đoạn 2007-2016. Các yếu tố như giá trị giao dịch, số lượng chứng khoán niêm yết, và tỷ suất sinh lời được sử dụng để xây dựng chỉ số HSI.

3.1 Mô hình đo lường cảm tính nhà đầu tư

Chỉ số HSI được xây dựng dựa trên các yếu tố như giá trị giao dịch, số lượng chứng khoán niêm yết, và tỷ suất sinh lời. Mô hình 5 nhân tố và 6 nhân tố được sử dụng để đo lường cảm tính nhà đầu tư.

3.2 Phân tích ảnh hưởng của cảm tính nhà đầu tư

Nghiên cứu phân tích tác động của cảm tính nhà đầu tư đến tỷ suất sinh lời vượt trội và tỷ suất sinh lời tương lai. Kết quả cho thấy cảm tính nhà đầu tư có mối tương quan nghịch với tỷ suất sinh lời tương lai.

IV. Kết quả nghiên cứu và hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng cảm tính nhà đầu tư có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lời vượt trội và tỷ suất sinh lời tương lai. Chỉ số HSI có khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai, đặc biệt đối với các chứng khoán khó định giá. Nghiên cứu cũng đề xuất các chiến lược đầu tư dựa trên cảm tính nhà đầu tư.

4.1 Ảnh hưởng của cảm tính nhà đầu tư đến tỷ suất sinh lời

Nghiên cứu chỉ ra rằng cảm tính nhà đầu tư có mối tương quan nghịch với tỷ suất sinh lời tương lai. Sự thay đổi cảm tính nhà đầu tư cũng ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời vượt trội.

4.2 Hàm ý chính sách và chiến lược đầu tư

Nghiên cứu đề xuất các chiến lược đầu tư dựa trên cảm tính nhà đầu tư. Chỉ số HSI có thể được sử dụng để dự báo tỷ suất sinh lời tương lai và hỗ trợ quyết định đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Ngân hàng (Mã số: 9340201) của NCS. Đoàn Thị Cẩm Vân (2022) tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trương Thị Hồng và TS. Trần Thị Mộng Tuyết, mang tên: “Nghiên cứu về cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam”. Đây là một trong những công trình tiên phong tiếp cận toàn diện hệ thống lý thuyết tài chính hành vi (Behavioral Finance) nhằm giải quyết bài toán định lượng tâm lý thị trường tại một thị trường chứng khoán cận biên (frontier market).

Trong nền tảng tài chính truyền thống, Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis - EMH) do Fama (1970) khởi xướng cùng các mô hình định giá kinh điển như Mô hình định giá tài sản vốn (Capital Asset Pricing Model - CAPM) của Sharpe (1964), Lintner (1965), Mossin (1966), Mô hình kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage Pricing Theory - APT) của Ross (1976), mô hình 3 nhân tố Fama-French (1993) và mô hình 4 nhân tố Carhart (1997) đều dựa trên giả định nhà đầu tư là duy lý và giá cả phản ánh tức thời mọi thông tin có sẵn. Tuy nhiên, các cú sốc lịch sử trên thế giới như Great Crash 1929, Black Monday 1987 hay bong bóng Dot-com cuối thập niên 1990 đã chứng minh những lỗ hổng nghiêm trọng của EMH. Tại Việt Nam, các hiện tượng bất thường diễn ra liên tục: chỉ số VN-Index tăng gần 4 lần từ đầu 2006 đạt đỉnh tháng 3/2007 rồi sụp đổ vào tháng 7/2008; sự kiện biến động lãnh đạo ngân hàng năm 2012 khiến VN-Index giảm 4,67%, HNX-Index giảm 5,24% với 370 mã giảm sàn; sự kiện Biển Đông ngày 05/08/2014 kéo sàn HOSE giảm 5,89% và HNX giảm 6,9% với dư mua toàn thị trường gần bằng 0; cùng các tác động từ sự kiện phá giá Nhân dân tệ (2015) hay Brexit (2020).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: phần lớn các nghiên cứu tài chính hành vi trong nước (Trần Thị Hải Lý & Phạm Lê Anh Tuấn, 2012; Phan & Zhou, 2014; Võ Thị Hiếu et al., 2020) chủ yếu sử dụng phương pháp phỏng vấn sơ cấp để dò tìm các sai lệch nhận thức định tính (Top-down approach) như hành vi bầy đàn, tâm lý quá tự tin hay sự sợ hãi thua lỗ, vốn bộc lộ hạn chế lớn về tính đại diện mẫu và không đo lường được cường độ tâm lý theo chuỗi thời gian. Trong khi đó, các mô hình đo lường chỉ số cảm tính hỗn hợp gián tiếp (Bottom-up approach) theo trường phái Baker và Wurgler (2006, 2007) mới chỉ được kiểm chứng ở thị trường phát triển và mới nổi, hoàn toàn bỏ ngỏ tại thị trường cận biên với đặc thù quy mô nhỏ, tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân áp đảo và vai trò chi phối của dòng vốn ngoại.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi và 4 giả thuyết nghiên cứu chính:

• Câu hỏi 1 (H1): Cảm tính nhà đầu tư (CTNĐT) trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) được cấu thành bởi những chỉ số thống kê giao dịch nào và giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài có phải là một nhân tố cấu thành mới?
• Câu hỏi 2 (H2): Xu thế biến động của chỉ số cảm tính nhà đầu tư diễn ra như thế nào qua các chu kỳ thị trường?
• Câu hỏi 3 (H3): Mức độ thay đổi cảm tính nhà đầu tư ($\Delta HSI$) có tác động đồng biến thuận chiều đến tỷ suất sinh lời vượt trội ($R_{i,t} - R_{f,t}$) của cổ phiếu niêm yết hay không?
• Câu hỏi 4 (H4): Trạng thái cảm tính nhà đầu tư (lạc quan/bi quan) có mối tương quan nghịch và khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai của các nhóm cổ phiếu trên HOSE hay không?

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên HOSE – thị trường chiếm trên 70% tổng vốn hóa toàn TTCK Việt Nam, với dữ liệu chuỗi thời gian từ năm 2006 đến 30/12/2016 (lấy năm 2006 làm năm gốc, loại bỏ giai đoạn 2000-2005 do thị trường sơ khai, thanh khoản thấp và thiếu tính minh bạch). Đóng góp đột phá của công trình là xây dựng thành công Chỉ số cảm tính nhà đầu tư HOSE (HOSE Sentiment Index - HSI) thông qua kỹ thuật phân tích thành phần chính (Principal Component Analysis - PCA) kết hợp trực giao hóa biến vĩ mô, bổ sung biến giao dịch khối ngoại (Foreign Investor Trading - FOT), tạo lập công cụ định lượng hỗ trợ quản lý vĩ mô và chiến lược đầu tư.

---

Literature Review và Positioning

Khung lý thuyết của luận án được định vị tại giao điểm giữa Tài chính truyền thống (Classical Finance) và Tài chính hành vi (Behavioral Finance). Cuộc tranh luận học thuật giữa hai trường phái xoay quanh hai luận điểm đối nghịch:

1. Trường phái Tài chính truyền thống: Dựa trên Fama (1970), cơ chế tự điều chỉnh của thị trường được vận hành bởi các nhà đầu tư duy lý; nếu xuất hiện hiện tượng lệch giá, các nhà kinh doanh chênh lệch giá (arbitrageurs) sẽ ngay lập tức xóa bỏ chênh lệch để đưa giá về giá trị nội tại.
2. Trường phái Tài chính hành vi: Khởi nguồn từ Lý thuyết những sai lệch trong nhận thức (Cognitive Biases) và Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) của Tversky và Kahneman (1973, 1979), khẳng định tồn tại hai rào cản nền tảng: Giới hạn kinh doanh chênh lệch giá (Limits to Arbitrage) và Rủi ro nhà giao dịch nhiễu (Noise Trader Risk) (De Long et al., 1990; Shleifer & Summers, 1990). Như Barberis và Thaler (2003, p. 1053) đã chỉ rõ: "Thật là khó cho những NĐT hợp lý để xoá bỏ sự chênh lệch về giá CK bởi có ít NĐT hợp lý".

Trường phái / Nghiên cứu	Tác giả & Năm	Phương pháp tiếp cận	Biến đại diện cảm tính cốt lõi	Bối cảnh thị trường	Kết luận chính
Tài chính truyền thống	Fama (1970); Fama & French (1993); Carhart (1997)	Thực chứng định lượng (EMH, Multi-factor)	Không thừa nhận cảm tính (chỉ có RMRF, SMB, HML, MOM)	Hoa Kỳ (NYSE, AMEX, NASDAQ)	Giá phản ánh thông tin; không thể dự báo tỷ suất sinh lời bằng tâm lý.
Tài chính hành vi sơ khởi	Lee, Shleifer & Thaler (1991); Brown & Cliff (2004)	Thước đo đơn lẻ / Khảo sát trực tiếp	Chiết khấu quỹ đóng (CEFD), Khảo sát II, AAII	Hoa Kỳ (Thị trường phát triển)	Cảm tính tương quan ngược với CEFD; khảo sát trực tiếp phản ánh kỳ vọng NĐT cá nhân.
Chỉ số cảm tính phức hợp	Baker & Wurgler (2006, 2007)	Chỉ số hỗn hợp PCA (Bottom-up)	6 biến: CEFD, IPO Volume, First-day Return, Turnover, Dividend Premium, Equity Share	Hoa Kỳ (Dữ liệu 1962–2005)	Cảm tính cao dự báo TSSL tương lai thấp cho cổ phiếu khó định giá, khó kinh doanh chênh lệch giá.
Thị trường mới nổi	Changsheng & Yongfeng (2012); Beer & Zouaoui (2013)	PCA kết hợp hồi quy chuỗi thời gian	Turnover, IPO, ARMS, Consumer Confidence	Trung Quốc, Châu Âu	Cảm tính tác động mạnh lên biên độ biến động; rủi ro tâm lý mang tính địa phương cao.
Định vị Luận án (TTCK Cận biên)	Đoàn Thị Cẩm Vân (2022)	PCA trực giao hóa vĩ mô + Multi-stage regression	6 biến: NFDL, RFDL, TOR, ADV/DEC, CMB, FOT	Việt Nam (HOSE 2007–2016)	Xác lập HSI 6 nhân tố; phát hiện NĐT e ngại rủi ro và ưa thích cổ phiếu an toàn (ngược chiều Baker & Wurgler).

So với các nghiên cứu quốc tế điển hình, luận án tạo ra bước tiến mới: Nếu Baker và Wurgler (2006) xây dựng chỉ số tại thị trường Mỹ với các biến số đặc thù như $CEFD$ (do quỹ đóng phát triển) và $S$ (tỷ lệ phát hành cổ phiếu trên tổng phát hành), thì tại Việt Nam, quỹ đóng chiếm tỷ trọng không đáng kể và kênh phát hành trái phiếu doanh nghiệp giai đoạn 2006–2016 chưa chuẩn hóa. Tác giả đã thay thế bằng tỷ số độ rộng thị trường ($ADV/DEC$) và đặc biệt là biến dòng vốn giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài ($FOT$). Đồng thời, so với nghiên cứu tại Trung Quốc của Changsheng và Yongfeng (2012), công trình này kiểm soát triệt để các biến số kinh tế vĩ mô thông qua quy trình trực giao hóa nghiêm ngặt.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết rủi ro nhà giao dịch nhiễu (Noise Trader Risk Theory) của De Long et al. (1990) và Lý thuyết định giá tài sản có yếu tố hành vi của Baker và Wurgler (2006, 2007) trong bối cảnh thị trường cận biên:

                            KHUNG MÔ HÌNH ĐỊNH GIÁ TỔNG QUÁT

1. Khẳng định tính chất đa chiều của Cảm tính: Khái niệm cảm tính được chuẩn hóa theo định nghĩa của Baker và Wurgler (2007, p. 129): “cảm tính nhà đầu tư là niềm tin về các dòng tiền trong tương lai và rủi ro đầu tư không được kiểm chứng bằng thực tế”, được lượng hóa cụ thể thành hai trạng thái: Biến động mức độ cảm tính ($\Delta HSI$) và Trạng thái cảm tính ($HSI_{t-1}$).
2. Thách thức lý thuyết kinh điển về "Khẩu vị rủi ro": Baker và Wurgler (2006) kết luận rằng khi cảm tính thị trường hưng phấn, dòng tiền đầu cơ sẽ đổ mạnh vào nhóm cổ phiếu khó định giá (difficult to value) và khó kinh doanh chênh lệch giá (difficult to arbitrage) – như cổ phiếu doanh nghiệp nhỏ, tăng trưởng nhanh, rủi ro cao. Tuy nhiên, luận án đã chỉ ra một chuyển dịch mô hình (paradigm shift) tại HOSE: Nhà đầu tư cá nhân Việt Nam có xu hướng e ngại rủi ro sâu sắc; khi cảm tính lạc quan, thị trường lại ưu tiên định giá cao các cổ phiếu an toàn, có quy mô lớn và lịch sử trả cổ tức ổn định.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp đồng thời 4 nền tảng lý thuyết:

• Lý thuyết thị trường hiệu quả & Mô hình 4 nhân tố Carhart (1997).
• Lý thuyết giới hạn kinh doanh chênh lệch giá (Barberis & Thaler, 2003).
• Lý thuyết tâm lý học nhận thức và tài chính hành vi (Tversky & Kahneman, 1979).
• Phương pháp phân tích thành phần chính đa biến PCA (Baker & Wurgler, 2006).

Các biến số cấu thành Chỉ số cảm tính $HSI$ được xác định và trực giao hóa:

• $NFDL_t$ (Number of First-Day Listings): Số lượng cổ phiếu niêm yết mới.
• $RFDL_t$ (Returns on First-Day Listing): TSSL bình quân trong ngày đầu giao dịch.
• $TOR_t$ (Turnover Ratio): Tỷ lệ giá trị giao dịch trên tổng vốn hóa thị trường.
• $ADV/DEC_t$ (Advance/Decline Ratio): Tỷ số giữa số lượng chứng khoán tăng giá và giảm giá.
• $CMB_t$ (Dividend Premium): Tỷ số chênh lệch giá trị sổ sách trên thị giá giữa nhóm trả cổ tức và không trả cổ tức.
• $FOT_t$ (Foreign Investor Trading): Tổng giá trị giao dịch của khối ngoại trên toàn thị trường.

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích vận hành hiệu quả nhất khi thị trường đã qua giai đoạn sơ khai (áp dụng từ năm 2007 trở đi, khi HOSE áp dụng khớp lệnh liên tục và công bố dữ liệu khối ngoại) và các chuỗi số liệu được làm sạch tác động vĩ mô (CPI, lãi suất, tăng trưởng tín dụng).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án theo đuổi thế giới quan thực chứng luận (Positivism) với thiết kế nghiên cứu định lượng thực nghiệm đa tầng (Multi-level Quantitative Design). Toàn bộ quá trình xử lý dữ liệu được phân chia thành hai giai đoạn nghiên cứu độc lập để kiểm tra tính vững: Toàn giai đoạn (2007–2016, 120 tháng) và Giai đoạn ổn định (2010–2016, 84 tháng).

                            QUY TRÌNH PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu đảm bảo các chuẩn mực thống kê:

• Xử lý tính dừng (Stationarity): Kiểm định nghiệm đơn vị Dickey-Fuller mở rộng (ADF, 1981) được thực hiện trên tất cả các biến số trước khi đưa vào mô hình nhằm tránh hiện tượng hồi quy giả mạo (spurious regression).
• Trực giao hóa biến vĩ mô (Orthogonalization): Nhằm đảm bảo chỉ số $HSI$ chỉ phản ánh tâm lý thuần túy thay vì phản ánh các biến động kinh tế thực, từng nhân tố thành phần ($X_t$) được hồi quy tuyến tính với các biến vĩ mô: $$X_t = \alpha_0 + \alpha_1 CPI_t + \alpha_2 INT_t + \alpha_3 GDP_t + \varepsilon_t$$ Phần dư $\varepsilon_t$ thu được chính là biến đã hiệu chỉnh ($X_t^{\perp}$).
• Kiểm soát khuyết tật mô hình:
  • Đa cộng tuyến được kiểm soát bằng Hệ số phóng đại phương sai ($VIF < 5$).
  • Tự tương quan chuỗi được kiểm tra qua kiểm định Durbin-Watson và Breusch-Godfrey ($LM\text{ test}$).
  • Phương sai sai số thay đổi được kiểm định qua White’s Test và Breusch-Pagan, xử lý triệt để bằng sai số chuẩn vững (Robust Standard Errors / Newey-West).

Data và phân tích

Dữ liệu bao gồm 100% các mã cổ phiếu niêm yết trên HOSE qua các mốc thời gian, trích xuất từ hệ thống cơ sở dữ liệu của HOSE, Vietstock và StoxPlus. Tác giả thực hiện ước lượng mô hình đo lường cảm tính qua 6 biến thể:

1. $HSI_0716$: Mô hình 5 nhân tố gốc giai đoạn 2007–2016.
2. $HSI_0716^{\perp}$: Mô hình 5 nhân tố đã điều chỉnh biến vĩ mô giai đoạn 2007–2016.
3. $HSI_F0716^{\perp}$: Mô hình 6 nhân tố bổ sung biến khối ngoại $FOT^{\perp}$ giai đoạn 2007–2016.
4. $HSI_1016$: Mô hình 5 nhân tố gốc giai đoạn 2010–2016.
5. $HSI_1016^{\perp}$: Mô hình 5 nhân tố có điều chỉnh vĩ mô giai đoạn 2010–2016.
6. $HSI_F1016^{\perp}$: Mô hình 6 nhân tố hoàn chỉnh có điều chỉnh vĩ mô giai đoạn 2010–2016.

Mô hình phương trình cấu trúc thành phần chính thứ nhất ($PC_1$) của chỉ số $HSI_F1016^{\perp}$ đạt tỷ lệ giải thích phương sai cao, trong đó các trọng số tải (factor loadings) đều có ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0,01$ và $p < 0,05$.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

                               CÁC PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỦA NGHIÊN CỨU

1. Xây dựng thành công Chỉ số Cảm tính HSI chuẩn hóa cho TTCK Việt Nam: Kết quả khẳng định chỉ số cảm tính trên HOSE luôn được cấu thành vững chắc bởi: Số lượng chứng khoán niêm yết lần đầu ($NFDL$), Vòng quay giao dịch toàn thị trường ($TOR$), Phần bù cổ tức ($CMB$), Độ rộng thị trường ($ADV/DEC$). Khi loại trừ giai đoạn bất thường sơ khai, tỷ suất sinh lời ngày đầu niêm yết ($RFDL$) và Giá trị giao dịch của khối ngoại ($FOT$) trở thành các biến cấu thành quan trọng.
2. Mối quan hệ đồng biến giữa Biến động cảm tính ($\Delta HSI$) và TSSL vượt trội: Khi cảm tính chuyển dịch từ bi quan sang lạc quan ($\Delta HSI > 0$), tỷ suất sinh lời vượt trội ($R_{i,t} - R_{f,t}$) của hầu hết các danh mục cổ phiếu trên HOSE gia tăng rõ rệt với mức ý nghĩa $p < 0,01$.
3. Mối tương quan nghịch giữa Trạng thái cảm tính hiện tại và TSSL tương lai ở kỳ hạn $t+3$: Khi tâm lý thị trường ở trạng thái cực kỳ lạc quan tại thời điểm $t$, tỷ suất sinh lời tương lai của cổ phiếu tại thời điểm $t+k$ có xu hướng giảm sút do hiện tượng định giá vượt quá giá trị cơ bản và sau đó chịu áp lực điều chỉnh kỹ thuật. Tác động nghịch chiều này đạt độ tin cậy thống kê cao nhất và ổn định nhất ở kỳ hạn 3 tháng ($t+3$).
4. Nét đặc thù tâm lý: E ngại rủi ro và ưa thích cổ phiếu an toàn: Trái ngược với phát hiện của Baker và Wurgler (2006) tại thị trường Mỹ (nơi cảm tính cao đẩy mạnh giá cổ phiếu rủi ro, đầu cơ), tại HOSE:

   "nhà đầu trên HOSE có khuynh hướng rất e ngại rủi ro và ưa thích chứng khoán an toàn. Đây là nét đặc trưng tâm lý của giới đầu tư trên HOSE cũng như trên TTCK Việt Nam." Khi cảm tính tăng cao, dòng vốn trên sàn HOSE tìm đến các cổ phiếu có giá trị vốn hóa lớn, chỉ số $P/B$ hợp lý, lịch sử cổ tức tiền mặt đều đặn và tính minh bạch cao.

5. Vị thế của Khối ngoại ($FOT$) trong cấu trúc tâm lý: Giá trị giao dịch của khối ngoại phản ánh rõ nét cảm tính thị trường, nhưng kết quả thực nghiệm chứng minh giao dịch khối ngoại không đóng vai trò dẫn dắt (market driver) toàn bộ tâm lý nhà đầu tư trong nước, mà đóng vai trò là một kênh tương tác độc lập.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật (Theoretical Advances): Bổ sung bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho mảng tài chính hành vi tại các quốc gia cận biên thuộc khu vực Châu Á; chuẩn hóa quy trình phân tích thành phần chính có trực giao hóa cho dữ liệu chuỗi thời gian tài chính.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn (Practical Applications): Cung cấp công cụ xây dựng chiến lược đầu tư nghịch đảo (Contrarian Strategy): Khi chỉ số $HSI$ chạm ngưỡng hưng phấn cực đại, nhà quản lý quỹ nên hạ tỷ trọng cổ phiếu đầu cơ và tái cơ cấu sang các cổ phiếu phòng thủ đón đầu chu kỳ điều chỉnh tại $t+3$.
• Về mặt quản lý chính sách (Policy Recommendations): Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và Sở Giao dịch HOSE cần thiết lập cơ chế giám sát rủi ro hệ thống dựa trên chỉ số $HSI$ để đưa ra cảnh báo sớm về các giai đoạn thị trường tăng nóng hoặc đóng băng thanh khoản; hoàn thiện quy chuẩn công bố dữ liệu giao dịch khối ngoại theo thời gian thực.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Phạm vi không gian dữ liệu: Đề tài mới chỉ tập trung phân tích sàn HOSE, chưa mở rộng sang Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và sàn UPCoM – nơi tập trung nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ với tính đầu cơ cao hơn.
2. Khung thời gian nghiên cứu: Dữ liệu kết thúc ở năm 2016; chưa bao quát các giai đoạn biến động mạnh sau đó như đợt bùng nổ tài khoản cá nhân 2020–2021 và đại dịch COVID-19.
3. Giới hạn hàng hóa tài sản: Nghiên cứu giới hạn ở đối tượng cổ phiếu, chưa tích hợp các sản phẩm tài chính phái sinh (Hợp đồng tương lai VN30, Chứng quyền có bảo đảm) vốn xuất hiện sau thời điểm nghiên cứu.
4. Nguồn biến số cảm tính: Chỉ số $HSI$ được xây dựng hoàn toàn từ số liệu thống kê giao dịch thứ cấp, chưa tích hợp các công cụ khai phá dữ liệu lớn (Big Data), phân tích cảm xúc từ mạng xã hội (Social Media Sentiment Analysis) hoặc kỹ thuật học máy (NLP / Machine Learning).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

• Mở rộng xây dựng chỉ số cảm tính tổng hợp cho toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam (kết hợp cả 3 sàn HOSE, HNX, UPCoM).
• Tích hợp các thuật toán trí tuệ nhân tạo (NLP, FinBERT) để cào dữ liệu diễn đàn tài chính, tin tức báo chí, kết hợp với các biến số giao dịch gián tiếp.
• Phân tích độ lan truyền cảm tính (Sentiment Spillover Effects) giữa thị trường chứng khoán Việt Nam và các thị trường tài chính quốc tế.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Đặt nền móng phương pháp luận cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng trong việc định lượng hóa các khái niệm hành vi; mở ra tiềm năng trích dẫn lớn trong các nghiên cứu về kinh tế học cận biên.
• Chuyển đổi ngành tài chính (Industry Transformation): Các công ty quản lý quỹ (Dragon Capital, VinaCapital) và các công ty chứng khoán (SSI, HSC, VPS) có thể tích hợp thuật toán tính toán $HSI$ vào hệ thống giao dịch tự động (Algorithmic Trading) và mô hình phân bổ tài sản định lượng (Quantitative Asset Allocation).
• Ảnh hưởng chính sách (Policy Influence): Hỗ trợ Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước trong việc đánh giá sự tương tác giữa chính sách tiền tệ và mức độ phản ứng quá mức (overreaction) của thị trường tài sản.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học giả: Tiếp cận hệ thống cơ sở lý thuyết chuẩn mực về tài chính hành vi, khung kinh tế lượng xử lý trực giao hóa biến vĩ mô và kỹ thuật PCA trong tài chính.
• Nhà đầu tư tổ chức & Giám đốc quản lý danh mục (Portfolio Managers): Ứng dụng chỉ số $HSI$ để tối ưu hóa thời điểm tái cân bằng danh mục (market timing) dựa trên khả năng dự báo đảo chiều tại kỳ hạn $t+3$.
• Nhà đầu tư cá nhân: Nhận diện các bẫy tâm lý hưng phấn/bi quan của đám đông, chuyển đổi từ hành vi đầu tư cảm tính sang kỷ luật phân bổ tài sản an toàn.
• Cơ quan quản lý thị trường (UBCKNN, HOSE): Sở hữu bộ công cụ chỉ báo định lượng phục vụ công tác giám sát ổn định thị trường tài chính vĩ mô.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng mô hình định giá dựa trên cảm tính của Baker và Wurgler (2006) tại một thị trường cận biên, chứng minh rằng cấu trúc tâm lý của nhà đầu tư Việt Nam có tính chất e ngại rủi ro đặc thù: Trong điều kiện thị trường hưng phấn, nhà đầu tư tại HOSE ưu tiên phân bổ tỷ trọng vào các cổ phiếu an toàn, có quy mô lớn và trả cổ tức cao, hoàn toàn đảo ngược so với xu hướng tìm kiếm cổ phiếu đầu cơ rủi ro tại thị trường phát triển Hoa Kỳ.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các nghiên cứu của Brown và Cliff (2004) hay Changsheng và Yongfeng (2012), luận án đã: (1) Sáng tạo bổ sung biến giao dịch khối ngoại ($FOT$) vào mô hình PCA; (2) Trực giao hóa toàn bộ các nhân tố thành phần với chuỗi biến số kinh tế vĩ mô Việt Nam ($CPI$, Lãi suất, Tín dụng) nhằm triệt tiêu các nhiễu kinh tế thực; (3) Tách biệt rõ nét hai trạng thái cảm tính: biến động xung lượng ($\Delta HSI$) và mức độ tích lũy trễ ($HSI_{t-1}$).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?

Phát hiện về mối tương quan nghịch giữa trạng thái cảm tính và tỷ suất sinh lời tương lai thể hiện rõ nét nhất tại kỳ hạn chính xác $t+3$ (3 tháng), thay vì các kỳ hạn ngắn hạn như 1 tháng ($t+1$) hay dài hạn 12 tháng ($t+12$). Điều này phản ánh chu kỳ phản ứng tâm lý và hiện tượng điều chỉnh lệch giá trên HOSE có độ trễ trung hạn đặc trưng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Quy trình được thiết kế chi tiết từng bước: từ công thức xác định 6 biến đầu vào, quy trình hồi quy trực giao hóa khử tác động vĩ mô trên EViews/Stata, ma trận hệ số tải PCA trích xuất thành phần chính $PC_1$, cho đến hệ thống các phương trình hồi quy đa biến kiểm tra tính vững.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Xây dựng hệ thống giám sát cảm tính trực tuyến đa tài sản (Real-time Multi-Asset Sentiment Index) tích hợp công nghệ AI/NLP xử lý dữ liệu mạng xã hội, phân tích tương tác lan truyền cảm tính xuyên biên giới trong bối cảnh nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi (Emerging Market).

---

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết toàn diện bài toán định lượng tâm lý nhà đầu tư thông qua việc thiết lập Chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên sàn HOSE ($HSI$) bằng phương pháp phân tích thành phần chính (PCA) 6 nhân tố: $NFDL$, $RFDL$, $TOR$, $ADV/DEC$, $CMB$ và $FOT$.
2. Chứng minh thực nghiệm rằng biến động cảm tính ($\Delta HSI$) tác động đồng biến có ý nghĩa thống kê ($p < 0,01$) lên tỷ suất sinh lời vượt trội của cổ phiếu niêm yết trên HOSE.
3. Xác lập quy luật đảo chiều định giá: Trạng thái cảm tính lạc quan hiện tại có tương quan nghịch với tỷ suất sinh lời tương lai, đạt hiệu ứng dự báo mạnh mẽ và ổn định nhất ở kỳ hạn 3 tháng ($t+3$).
4. Phát hiện đặc thù tâm lý nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán cận biên Việt Nam là e ngại rủi ro và ưu tiên cổ phiếu an toàn, tạo bước tiến mới bổ sung cho lý thuyết tài chính hành vi quốc tế.
5. Chứng minh dữ liệu giao dịch khối ngoại ($FOT$) là một biến số cấu thành chỉ số cảm tính nội tại nhưng không giữ vai trò dẫn dắt toàn diện tâm lý thị trường.
6. Cung cấp hệ thống giải pháp và hàm ý thực tiễn giá trị cho các nhà hoạch định chính sách tại UBCKNN, các định chế tài chính và cộng đồng nhà đầu tư nhằm nâng cao tính minh bạch và phát triển bền vững thị trường vốn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. BỐI CẢNH VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. Bối cảnh lý thuyết và nghiên cứu trên thế giới. Bối cảnh nghiên cứu và thực tiễn thị trường chứng khoán Việt Nam.

CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phạm vi về không gian nghiên cứu.

Phạm vi về thời gian nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. CÁC ĐÓNG GÓP MỚI CỦA NGHIÊN CỨU. Đóng góp về khía cạnh học thuật.

Đóng góp về khía cạnh thực tiễn. KẾT CẤU NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 14 2. Khung lý thuyết tài chính truyền thống.

Mô hình của Fama và French – mô hình mở rộng. Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis –EMH). Thị trường có thật sự hiệu quả - hạn chế của Lý thuyết EMH. Khung lý thuyết tài chính hành vi.

Cảm tính nhà đầu tư là một phạm trù thuộc về tâm lý. Khái quát cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Khái niệm cảm tính nhà đầu tư. Phương pháp đo lường cảm tính nhà đầu tư.

Các nhân tố thể hiện cảm tính nhà đầu tư. Lý thuyết về tác động cảm tính nhà đầu tư đến thị trường chứng khoán. Chứng khoán khó định giá, khó kinh doanh chênh lệch giá. Lý thuyết về sự tác động của cảm tính nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

TÓM LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU VỀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Phương thức đo lường cảm tính nhà đầu tư trong thực tiễn. Ảnh hưởng của cảm tính trên thị trường chứng khoán .1 Sự thay đổi cảm tính là một nhân tố trực tiếp ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời vượt trội chứng khoán.2 Cảm tính ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán .3 Khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán .3 KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG LẤP ĐẦY KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU. CÁC GIẢ THUYẾT CẦN KIỂM ĐỊNH TRONG NGHIÊN CỨU.

Giả thuyết nghiên cứu thứ 1. Giả thuyết nghiên cứu thứ 2:. Giả thuyết nghiên cứu thứ 3. Giả thuyết nghiên cứu thứ 4 .68 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. QUI TRÌNH NGHIÊN CỨU. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT. Mô hình đo lường mức độ cảm tính nhà đầu tư.

Mô hình phân tích ảnh hưởng cảm tính trên thị trường chứng khoán. MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE (HSI – HOSE Sentiment Index). Cách xác định các nhân tố đo lường chỉ số cảm tính HSI.

Mô hình thực nghiệm đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE. Các bước thực hiện đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE. Phân tích ảnh hưởng của sự thay đổi cảm tính nhà đầu tư đến tỷ suất sinh lời vượt trội chứng khoán. Phân tích mối tương quan giữa trạng thái cảm tính nhà đầu tư với tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán.

Các bước phân tích. Đặc tính công ty của chứng khoán. Mô hình thực nghiệm phân tích khả năng dự báo của chỉ số cảm tính. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu. Khái quát dữ liệu nghiên cứu và đặc tính của các công ty trên HOSE .86 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. NHÂN TỐ THỂ HIỆN VÀ MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG CHỈ CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN HOSE.

Mô hình đo lường chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE (2007 – 2016). Mô hình năm nhân tố. Mô hình sáu nhân tố. Mô hình đo lường chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE (2010 – 2016).

XU HƯỚNG BIẾN ĐỘNG CHỈ CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN HOSE. SỰ THAY ĐỔI CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI VƯỢT TRỘI CHỨNG KHOÁN. ẢNH HƯỞNG CỦA TRẠNG THÁI CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI TƯƠNG LAI CHỨNG KHOÁN. KHẢ NĂNG DỰ BÁO CỦA CHỈ SỐ CẢM TÍNH NHÀ ĐẦU TƯ TRÊN HOSE .1 Chỉ số cảm tính HSI_0716t - mô hình 5 nhân tố .2 Chỉ số cảm tính HSI_0716┴ - mô hình 5 nhân tố có điều chỉnh .3 HSI_F0716┴ - mô hình 6 nhân tố có điều chỉnh .1 Chỉ số cảm tính HSI_1016t – mô hình 5 nhân tố.

Chỉ số HSI_1016┴t – mô hình 5 nhân tố có điều chỉnh .3 Chỉ số HSI_F1016┴t – mô hình 6 nhân tố có điều chỉnh.141 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. TỔNG HỢP, KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu thứ nhất: Xác định các yếu tố thể hiện cảm tính nhà đầu tư trên thị trường HOSE.

Mục tiêu nghiên cứu thứ 2: Đo lường cảm tính nhà đầu tư trên HOSE. Mục tiêu nghiên cứu thứ 3: Phân tích sự thay đổi cảm tính nhà đầu tư và tỷ suất sinh lời vượt trội chứng khoán .4 Mục tiêu thứ 4: Sự ảnh hưởng và khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán của chỉ số cảm tính nhà đầu tư .1 Sự thay đổi trạng thái cảm tính nhà đầu tư ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời tương lai chứng khoán.2 Khả năng dự báo tỷ suất sinh lời tương lai của chỉ số cảm tính trên HOSE. HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Những ứng dụng từ kết quả nghiên cứu.

Mô hình đo lường cảm tính. Lựa chọn chiến lược đầu tư dựa vào mối quan hệ giữa trạng thái cảm tính và tỷ suất sinh lời tương lai, khả năng dự báo của chỉ số cảm tính nhà đầu tư. Các biện pháp đưa vào ứng dụng chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE. Vấn đề công tác công bố thông tin.

Cần đơn vị chủ quản cụ thể để khai thác công cụ là chỉ số cảm tính nhà đầu tư. Một số kiến nghị nhằm hỗ trợ cho việc ứng dụng và nâng cao hiệu quả ứng dụng chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên Sở giao dịch chứng khoán HOSE. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRONG TƯƠNG LAI. Hạn chế của luận án .2 Hướng nghiên cứu trong tương lai .164 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT Ý NGHĨA American Association of Individual Investors (Hiệp hội các AAII nhà đầu tư cá nhân Hoa Kỳ ) ATR Khoảng dao động thực tế trung bình (Average True Range) BE Giá trị số sách (Book Value of Equidity) BTC Bộ Tài Chính CAPM Capital Asset Pricing Models (Mô hình định giá tài sản vốn) CC Consumer Confidence CCI Consumer Confidence Index CK Chứng khoán CP Cổ phiếu CTNĐT Cảm tính nhà đầu tư CSI Consumer Sentiment Index DM Danh mục DMCK Danh mục chứng khoán GDCK Giao dịch chứng khoán GTGD Giá trị giao dịch HCM Hồ Chí Minh HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội Chỉ số cảm tính nhà đầu tư trên HOSE HSI (HOSE Sentiment Index) HOSE Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh II Investors Intelligence NĐT Nhà đầu tư NĐTNN Nhà đầu tư nước ngoài NY Niêm yết ME Vốn hóa thị trường (Market price of Equidity) MOM Xu thế biến động giá trong quá khứ (Momentum) PCA Principal Component Analysis PCO Put-call open interest ratio PLI Chỉ số đường tâm lý (Psychology Line Index) PVC Put-call trading volume ratio QĐ Quyết định RSI Chỉ số sức mạnh tương đối (Relative Strengh Index) SGDCK Sở giao dịch chứng khoán SLCP Số lượng cổ phiếu TB Trung bình TP Thành phố TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TS Tài sản TSCĐ Tài sản cố định TSSL Tỷ suất sinh lời TSSLCK Tỷ suất sinh lời chứng khoán TT Thị trường TTCK Thị trường chứng khoán VCSH Vốn chủ sở hữu VIX Index option volatility VOL Log of Index Option volatility UBCKNN Uỷ ban chứng khoán Nhà nước DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Danh mục chứng khoán trong mô hình ước tính TSSLCK bốn nhân tố ----- 16 Bảng 3.1 Các nhân tố trong mô hình phân tích ảnh hưởng của sự thay đổi cảm tính NĐT đến TSSLCK ------------------------------------------------------------------------- 81 Bảng 3.2 Tổng hợp dữ liệu thu thập --------------------------------------------------------- 86 Bảng 3.3 Thống kê mô tả đặc tính chứng khoán trên HOSE (2006 – 2016) ----------- 87 Bảng 4.1 Mô hình 5 nhân tố gốc của chỉ số cảm tính NĐT (HSI_0716) trên HOSE - 92 Bảng 4.2 Mô hình 5 nhân tố có điều chỉnh của chỉ số CTNĐT (HSI_0716┴) trên HOSE -------------------------------------------------------------------------------- 95 Bảng 4.3 Các mô hình 6 nhân tố đo lường cảm tính NĐT trên HOSE (2007 – 2016) 97 Bảng 4.4 Các mô hình 5 và 6 nhân tố của chỉ số HSI (2010 – 2016) ------------------- 99 Bảng 4.5 Tổng hợp các nhân tố cấu thành chỉ số cảm tính NĐT trên HOSE ---------- 102 Bảng 4.6 Sự thay đổi cảm tính NĐT ảnh hưởng đối với TSSLCK (2007 – 2016) ---- 109 Bảng 4.7 Sự thay đổi cảm tính NĐT ảnh hưởng đối với TSSLCK (2010 – 2016) ---- 114 Bảng 4.8 Ảnh hưởng cảm tính nhà đầu tư (HSI_0716) đến chênh lệch TSSL tương lai chứng khoán ------------------------------------------------------------------------- 132 Bảng 4.9 Ảnh hưởng của chỉ số HSI_0716┴ đến chênh lệch TSSL tương lai CK --- 135 Bảng 4.10 Ảnh hưởng cảm tính nhà đầu tư (HSI_1016) đến chênh lệch TSSL tương lai chứng khoán ------------------------------------------------------------------------- 138 Bảng 4.11 Ảnh hưởng của chỉ số HSI_1016┴ đến chênh lệch TSSL tương lai CK --- 141 Bảng 4.12 Ảnh hưởng của chỉ số HSI_F1016┴ đến chênh lệch TSSL tương lai CK 142 Bảng 5.1 Chiến lược đầu tư dựa vào khả năng dự báo của chỉ số CTNĐT ------------ 157 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 2.1 Tác động về mặt lý thuyết của cảm tính NĐT đối với các loại CK khác nhau -------------------------------------------------------------------------------------- 38 Hình 2.2 Tỷ lệ giao dịch các loại chứng khoán tại HOSE (2007 – 2016) ----------- 58 Hình 4.1 Giá trị biến RFDLt (2007 – 2016) --------------------------------------------- 91 Hình 4.2 Chỉ số HSI – Mô hình nhân tố có điều chỉnh (2010 – 2016) ------------- 102 Hình 4.3 Các chỉ số cảm tính HSI (2007 – 2016) ------------------------------------- 103 Hình 4.4 Các chỉ số cảm tính HSI (2010 – 2016) ------------------------------------- 104 TÓM TẮT Theo tài chính hành vi, tâm lý nhà đầu tư là một yếu tố ảnh hưởng đến giá hay tỷ suất sinh lời chứng khoán.

Cảm tính nhà đầu tư là một hình thái tâm lý tồn tại sẵn trong mỗi cá nhân. Nghiên cứu về cảm tính là hướng nghiên cứu mới trong tài chính hành vi, giúp đo lường cường độ tâm lý mà hướng nghiên cứu trước đó chưa thể thực hiện được.