Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về vốn đầu tư, huy động vốn đầu tư cho phát triển kinh tế địa phương; Chương 3: Thực trạng huy động các nguồn vốn trong nước cho phát triển kinh tế tỉnh Nghệ An; Chương 4: Giải pháp tăng cường huy động các nguồn vốn trong nước cho phát triển kinh tế tỉnh Nghệ An. 7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới Cho đến nay, có khá nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan tới việc huy động các nguồn vốn đầu tư cho phát triển và tập trung khá nhiều các nghiên cứu liên quan tới việc huy động nguồn vốn nước ngoài cho phát triển kinh tế. Trong khi đó, huy động các nguồn vốn trong nước có vai trò đặc biệt quan trọng quyết định cho sự phát triển bền vững và độc lập của nền kinh tế lại còn khá ít nghiên cứu.
Ở nước ngoài, các nghiên cứu về huy động các nguồn vốn trong nước cũng ít được chú ý. Chưa có các nghiên cứu tổng kết lý luận và thực tiễn về tình hình huy động các nguồn vốn trong nước nói chung cho phát triển kinh tế. Đa phần các nghiên cứu tập trung vào vấn đề chu chuyển dòng vốn đầu tư giữa các ngành, khu vực, quốc gia, hoặc tập trung vào các khía cạnh kỹ thuật của huy động vốn trong phạm vi một kênh huy động nào đó, tiêu biểu là các nghiên cứu sau đây: Nghiên cứu “Mobilizing Domestic Capital Markets for Infrastructure Financing: International Experience and Lessons for China” [Huy động các thị trường vốn trong nước cho tài chính cơ sở hạ tầng: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Trung Quốc] của Anjali Kumar, R.David Gray, Mangesh Hoskote, Stephan von Klaudy và Jeff Ruster (1997) tập trung vào việc huy động nguồn vốn đầu tư cho các dự án cơ sở hạ tầng, đánh giá kinh nghiệm ở cả các nước công nghiệp hoá và các nước đang phát triển về cơ sở hạ tầng tài chính thông qua thị trường vốn trong nước. Các tác giả đã phác thảo các điều kiện thuận lợi và các tổ chức quan trọng đối với sự tăng trưởng của thị trường vốn địa phương và vai trò của họ như là các nhà cung cấp tài chính cơ sở hạ tầng; mô tả các cơ chế khác, bao gồm cả các khoản bảo lãnh và quỹ phát triển tài chính, được sử dụng để giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư nhằm khuyến khích huy động nguồn lực tài chính trong nước; phân tích các thị trường vốn của Trung Quốc và tình hình tài chính của cơ sở hạ tầng hiện tại và đưa ra các khuyến nghị thực tiễn cho các bước tiếp theo nhằm tăng cường dòng tài chính trong nước đối với cơ sở hạ tầng.
8 Bài viết “Mobilizing Domestic and External Resources for Economic Development: Lessons from the Malaysian Experience” [Vận động các nguồn lực trong và ngoài nước cho phát triển kinh tế: Bài học từ kinh nghiệm của Malaysia] của Mohamed Ariff và Lim Chze Cheen (2001) cung cấp một cái nhìn khái quát về các vấn đề liên quan đến các nguồn lực sẵn có và huy động các nguồn lực cho sự phát triển kinh tế quốc gia. Tác giả cũng thảo luận các xu hướng gần đây về tiết kiệm của nhà nước và tư nhân cũng như các nguồn tài chính trong nước tương ứng và nhu cầu nguồn lực tài chính bên ngoài để phù hợp với kế hoạch công nghiệp hoá đất nước. Qua phân tích về hội nhập của Malaysia vào nền kinh tế thế giới trong những năm 1990, tác giả xem xét sự phát triển trong tương lai của thị trường vốn, năng động với sự hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Nghiên cứu “Improving Financial Resources Mobilization in Developing Countries and Economies in Transition” [Nâng cao chất lượng nguồn tài chính huy động tại các nước đang phát triển và chuyển dịch nền kinh tế] của Suresh N.
Shende (2002) đã liệt kê các kênh để huy động nguồn lực tài chính cho phát triển bao gồm: huy động nguồn lực tài chính trong nước, huy động nguồn lực tài chính nước ngoài, ODA, huy động các quỹ của chính phủ, huy động nguồn lực thông qua thuế, nợ công. Tác giả đã phân tích nguyên nhân và nhân tố tác động ảnh hưởng tới việc nâng cao chất lượng huy động các nguồn tài chính về mặt lí luận. Trong đó, tác giả nhấn mạnh vào việc huy động nguồn lực tài chính thông qua thuế và đưa ra một số kiến nghị giải pháp đối với hình thức huy động này. Tuy nhiên, tác giả chưa đánh giá định tính các tác động cũng như kiến nghị giải pháp cụ thể của từng nhân tố tác động để nâng cao chất lượng huy động các nguồn tài chính đối với phát triển kinh tế - xã hội.
Bài viết “Innovative Approaches to Domestic Resource Mobilization in Selected LDCs” [Cách tiếp cận sáng tạo để huy động nguồn lực trong nước ở một số nước kém phát triển] của Samuel Wangwe và Prosper Charle (2004) xem xét các phương pháp tiếp cận sáng tạo để huy động nguồn lực trong nước ở một số nước kém phát triển. Nó bao gồm các khía cạnh khác nhau của việc huy động nguồn lực tài chính trong nước với trọng tâm là mối liên kết với giảm nghèo và tăng trưởng. 9 Các lĩnh vực được đề cập trong bài viết này bao gồm: các chính sách cải cách ngành tài chính cho tăng trưởng và giảm nghèo, tài chính vi mô, tăng trưởng và giảm nghèo, quản lý nợ trong nước, chi tiêu của chính phủ nhằm vào đám đông trong các khoản tiết kiệm cá nhân và đầu tư (bao gồm cả hợp tác nhà nước - tư nhân) và huy động nguồn lực tài chính tư nhân, bao gồm sự chuyển biến của thoái vốn và sự tham gia nhiều sáng kiến và tích cực hơn vào thương mại quốc tế. Nghiên cứu “Emerging Capital Markets and Globalization: The Latin American Experience” [Thị trường vốn mới nổi và toàn cầu hóa: Kinh nghiệm của châu Mỹ Latinh] của Augusto de la Torre và Sergio L.
Schmukler (2006) đã phân tích ba đặc điểm: Thứ nhất là cổ phần của nhà nước, sự phát triển của thị trường vốn và các cải cách liên quan theo thời gian của thị trường vốn châu Mỹ La tinh so với các nước khác; Thứ hai là phân tích các yếu tố liên quan đến sự phát triển của thị trường vốn với sự quan tâm đặc biệt về đo lường tác động của cải cách; Thứ ba là thảo luận về tác động của thị trường vốn trong nước Mỹ La tinh và các nền kinh tế mới nổi và các tác động đối với chương trình cải cách. Các tác giả đánh giá tác động của các cơ chế, chính sách của Nhà nước đối với sự phát triển của thị trường vốn trong nước Mỹ La tinh chứ chưa nghiên cứu tác động của sự phát triển thị trường vốn đối với tăng trưởng, phát triển kinh tế- xã hội. Tài liệu The European Union preliminary views on “Mobilizing domestic financial resources for development” [Những quan điểm cơ bản của Liên minh châu Âu trong “Huy động nguồn lực tài chính trong nước cho phát triển”] của Liên hiệp quốc (2008) khẳng định vai trò quan trọng của nguồn lực trong nước; đề cập tới các nhân tố ảnh hưởng tới huy động và phân bổ nguồn lực trong nước; các nhân tố quản lý kinh tế, môi trường pháp lý và thể chế là động lực để thúc đẩy huy động các nguồn lực trong nước. Trong nghiên cứu “Enhancing the Role of Domestic Financial Resources in Africa’s Development” [Tăng cường vai trò của nguồn tài chính trong nước trong phát triển châu Phi] của Samuel Gayi, Janvier D.
Nkurunziza và Martin Halle (2009), các tác giả đề xuất các chính sách cho các nước châu Phi tăng cường huy động các nguồn lực tài chính trong nước để hỗ trợ cho các mục tiêu phát triển của 10 mình. Trong đó chú trọng tới các giải pháp cho việc giải quyết các vấn đề nổi cộm của khu vực tài chính phổ biến ở châu Phi và sự kém hiệu quả của các hệ thống thu thuế; đề xuất các chính sách tăng cường lĩnh vực tài chính để cho phép thực hiện tốt hơn vai trò của tài chính trung gian bằng cách khuyến khích huy động tiết kiệm và cải thiện phân bổ nguồn lực. Các tác giả cũng làm nổi bật một số nguồn có khả năng để phác thảo một số công cụ chính sách có thể giúp các nước ở châu Phi huy động các nguồn lực này chứ không cung cấp một kế hoạch chi tiết đã sẵn sàng sử dụng để tăng cường huy động nguồn lực tài chính trong nước tại các nước châu Phi. Một thông điệp chính mà các tác giả hướng tới là nhà nước nên có nhiều biện pháp để kích thích huy động nguồn lực tài chính trong nước và đảm bảo rằng các nguồn lực phân bổ có hiệu quả.
Và trên hết, sự thành công của chính sách sẽ phụ thuộc vào một tầm nhìn tổng thể cho phát triển, một môi trường thuận lợi và cẩn thận trong việc thực hiện chính sách. Nghiên cứu “Efficiency-Adjusted Public Capital and Growth” [Hiệu quả điều chỉnh nguồn vốn công và tăng trưởng] của Sanjeev Gupta, Alvar Kangur, Chris Papageorgiou và Abdoul Wane (2011) đã xem xét các vấn đề về năng suất của nguồn vốn công trên các mặt: (1) xây dựng một bộ dữ liệu mới của tổng số vốn cổ phần cho 52 nước đang phát triển và phân tách nó thành nguồn vốn tư nhân và nguồn vốn công. Tính năng của các bộ dữ liệu là các chứng khoán vốn công được điều chỉnh cho hiệu quả của đầu tư công. (2) điều tra hiệu quả của sự điều chỉnh nguồn vốn công đối với tăng trưởng.
(3) xem xét các tác động của bốn giai đoạn cụ thể của các quá trình đầu tư công là thẩm định, lựa chọn, thực hiện và đánh giá trên vốn tích lũy và tăng trưởng. Kết quả nghiên cứu đã có một ý nghĩa thống kê đóng góp không nhỏ đối với hiệu quả điều chỉnh của nguồn vốn công vào tổng thu nhập. Phần nguồn vốn công đóng góp vào tổng thu nhập của các nước có thu nhập trung bình lớn hơn so với các nước có thu nhập thấp. Ngoài ra, trong khi thị phần vốn công ở các nước có thu nhập thấp là nhỏ, sản phẩm biên của nguồn vốn công là tương đối lớn vì hiệu quả điều chỉnh các cổ phiếu vốn thấp hơn.
Bên cạnh đó, khi cụ thể các giai đoạn của quá trình đầu tư công được kết hợp trong phân tích, lựa chọn dự án và thực hiện dự án lần lượt đóng góp quan trọng đối với nguồn vốn công và 11 tăng trưởng.
