CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước về giáo dục thể chất trong trường học. Phát triển Thể dục Thể thao (TDTT) là một bộ phận quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người, công tác TDTT góp phần nâng cao sức khỏe, giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân, nâng cao năng suất lao động xã hội và sức chiến đấu của lực lượng vũ trang. Nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của vai trò sức khoẻ con người đối với vận mệnh đất nước, cũng như đối với sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng Tổ quốc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã luôn chú trọng đến việc tăng cường, mở rộng các hoạt động TDTT và đặc biệt là công tác GDTC cho thanh niên. Trong lời kêu gọi toàn dân tập thể dục của Bác vào tháng 3 năm 1946, Bác đã chỉ rõ “… Mỗi người dân khỏe mạnh tức là góp phần làm cho cả nước mạnh khỏe, mỗi người dân yếu ớt tức là làm cho cả nước yếu ớt một phần, dân cường nước thịnh. Tự tôi ngày nào cũng tập”[12]. Ngày 31/3/1960, Bác Hồ tự tay viết thư gửi Hội nghị cán bộ TDTT toàn miền Bắc.
Trong thư, người dạy: “Muốn lao động sản xuất tốt, công tác và học tập tốt thì cần có sức khỏe. Muốn có sức khỏe thì nên thường xuyên tập luyện thể dục thể thao. Vì vậy, chúng ta nên phát triển phong trào thể dục thể thao cho rộng khắp”. Đồng thời, Bác cũng căn dặn: “Cán bộ thể dục thể thao phải học tập chính trị, nghiên cứu nghiệp vụ và hăng hái công tác” nhằm phục vụ sức khỏe cho nhân dân.
Về vị trí TDTT trong xã hội, Bác Hồ khẳng định “là một công tác trong những công tác cách mạng khác” [12]. Vì vậy, việc chăm lo cho công tác giáo dục thể chất trong trường học là một việc làm có tầm quan trọng 7 đặc biệt trong sự nghiệp giáo dục đào tạo, nhằm chuẩn bị con người cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Ngày 7/3/1995, Thủ tướng Chính Phủ ban hành Chỉ thị 133/TTg về việc xây dựng và quy hoạch phát triển ngành TDTT và Giáo dục đào tạo. Về GDTC trong trường học, Chỉ thị nêu rõ: “.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cần đặc biệt coi trọng việc GDTC trong nhà trường, cải tiến nội dung giảng dạy TDTT nội khóa, ngoại khóa, quy định tiêu chuẩn rèn luyện thân thể cho học sinh ở các cấp học, có quy chế bắt buộc đối với công tác GDTC trong nhà trường”. Nghị quyết Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ VIII năm 1996 đã khẳng định: “. Giáo dục đào tạo cùng với khoa học và công nghệ phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu … chuẩn bị tốt hành trang cho thế hệ trẻ bước vào thế kỷ 21 …” Đồng thời, Đảng cũng khẳng định: “Sự cường tráng về thể chất là nhu cầu của bản thân con người, đồng thời là vốn quí để tạo ra tài sản trí tuệ và vật chất cho xã hội, chăm lo cho con người về thể chất là trách nhiệm của toàn xã hội, của các cấp, các ngành, các đoàn thể …”. Để cụ thể hóa các văn bản pháp luật có tính định hướng và chỉ đạo nói trên, Bộ Giáo dục Đào tạo đã ban hành “Quy chế GDTC và y tế trường học trong nhà trường các cấp” [5], trong đó chỉ rõ: - Giáo dục thể chất là nội dung bắt buộc đối với học sinh, SV, được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân, từ mầm non đến đại học.
GDTC là một bộ phận quan trọng để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. - Nhiệm vụ của GDTC là hình thành ở thế hệ trẻ nếp sống lành mạnh, có tri thức, kỹ năng và phương pháp giữ gìn sức khỏe, phát triển thể lực, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo. 8 - Ngành giáo dục đào tạo phối hợp với ngành TDTT, y tế và các ngành có liên quan, tạo điều kiện để tất cả các học sinh, SV được học tập và tham gia các hoạt động TDTT, tham gia các giải thi đấu thể thao. Nội dung của hoạt động thể chất bao gồm: dạy và học môn thể dục nội khóa, hoạt động TDTT trong và ngoài nhà trường, tổ chức các hoạt động ngoại khóa để bảo vệ và tăng cường sức khỏe, vệ sinh cá nhân, môi trường và dinh dưỡng.
Dạy và học môn thể dục là hình thức GDTC cơ bản trong nhà trường, được tiến hành chủ yếu bằng giờ học nội khóa. Nhà trường phải đảm bảo dạy đúng, đủ nội dung và thời gian môn học theo quy định của Bộ. Nội dung chương trình GDTC nội khóa gồm phần bắt buộc và phần tự chọn. Phần tự chọn bao gồm các môn thể thao phù hợp với điều kiện từng trường.
Hoạt động ngoại khóa về TDTT bao gồm các hình thức: tự tập luyện, tập luyện có hướng dẫn, tập luyện trong và ngoài nhà trường, trong các CLB thể thao trường học. Tóm lại, qua những chỉ thị và Nghị quyết trên cho thấy: Đảng và Nhà nước rất coi trọng việc tăng cường sức khỏe cho nhân dân, nhất là đối với tầng lớp học sinh, SV. Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước của thời đại hiện nay, việc giáo dục và phát triển thể chất là một trong những biện pháp tích cực nhất góp phần tăng cường và bảo vệ sức khỏe, cải tạo nòi giống 1. Mục tiêu, nhiệm vụ và nội dung GDTC trong trường đại học.
Nâng cao năng lực, thể lực và sức khỏe cho học sinh, SV là một trong những mục tiêu chiến lược của Đảng, Nhà nước, của ngành Giáo dục và Đào tạo nước ta trong giai đoạn hiện nay. Để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở tất cả các bậc học, nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước thì nhất thiết phải coi công tác Giáo dục thể chất trong trường học. Đặc biệt là khối đại học, cao đẳng chuyên nghiệp vì SV là những nhân tố lực lượng nòng cốt để phát triển đất nước. 9 Đảng và Nhà nước ta luôn nhất quán: Về mục tiêu công tác giáo dục thể chất và thể thao trường học nhằm góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, quản lý kinh tế và văn hóa xã hội, phát triển hài hòa, có thể chất cường tráng, đáp ứng yêu cầu chuyên môn, nghề nghiệp và có khả năng tiếp cận với thực tiễn lao động sản xuất của nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa 2.
Căn cứ vào mục tiêu nêu trên, giáo dục thể chất và thể thao trong trường học phải giải quyết ba nhiệm vụ: - Góp phần giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa, rèn luyện tinh thần tập thể, ý thức tổ chức kỷ luật, xây dựng niềm tin, lối sống lành mạnh, tinh thần tự giác rèn luyện thân thể, sẵn sàng phục vụ lao động sản xuất và bảo vệ Nước nhà. - Cung cấp cho SV những kiến thức lý luận cơ bản về nội dung và phương pháp tập luyện thể dục thể thao, kỹ năng vận động và kỹ thuật cơ bản một số môn thể thao thích hợp. Trên cơ sở đó, bồi dưỡng khả năng sử dụng các phương tiện để rèn luyện thân thể, tham gia tích cực vào việc tuyên truyền và tổ chức các hoạt động thể dục thể thao của nhà trường và xã hội. Góp phần duy trì và cũng cố sức khỏe, nâng cao trình độ thể lực cho SV, phát triển cơ thể hài hòa, cân đối, rèn luyện thân thể, đạt những tiêu chuẩn thể lực qui định.
- Có thể thấy rằng, một trong những nhiệm vụ cơ bản quan trọng của giáo dục thể chất là không ngừng nâng cao sức khỏe, nâng cao trình độ chuẩn bị thể lực cho SV, Noovicop A.P (1993); khẳng định: “… thể lực còn là một trong những nhân tố quan trọng nhất, quyết định hiệu quả hoạt động của con người, trong đó những đặc điểm cơ bản, nổi bật của quá trình giáo dục thể chất”. Nội dung chương trình; Quán triệt sâu sắc nội dung các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Hiến pháp nước Cộng Hòa XHCN Việt Nam, các văn bản pháp luật của chính phủ về công tác TDTT trong tình hình mới, cũng tiếp tục khẳng định, cần phải khắc phục thực trạng giảm sút thể lực của SV hiện nay. Hai ngành Giáo 10 dục- Đào tạo và TDTT đã thống nhất những nội dung, biện pháp và hợp đồng trách nhiệm chỉ đạo, nhằm thúc đẩy nhanh và nâng cao chất lượng GDTC cho SV: “Hai ngành nhất trí xây dựng chương trình mục tiêu, cải tiến nâng cao chất lượng GDTC”. Với nội dung phối hợp giữa hai ngành, Bộ GD & ĐT đã chỉ đạo các cấp giảng dạy thể dục nội khóa, theo chương trình kế hoạch có nề nếp, đảm bảo thực hiện nghiêm túc các quy phạm đánh giá quá trình dạy – học thể dục, quy chế GDTC SV.
Nghiên cứu và điều chỉnh chương trình thể dục các cấp, thực hiện kiểm tra tiêu chuẩn rèn luyện thân thể cho SV. Từng bước áp dụng thống nhất giữa các vùng, khu vực trên toàn quốc. Điều chỉnh và ban hành tài liệu giảng dạy, sách giáo khoa cho từng cấp. Đảm bảo cơ sở vật chất tối thiểu để phục vụ việc thực hiện chương trình ngoại khóa, phát động phong trào rộng khắp trong nhà trường với mục tiêu: “Mỗi SV biết chơi một môn thể thao”, chỉ đạo và cải tiến chương trình hình thức hoạt động TDTT ngoại khóa, mở rộng mạng lưới câu lạc bộ TDTT SV.
Tập trung hỗ trợ về cán bộ, cơ sở vật chất để củng cố, thành lập câu lạc bộ TDTT mới, thu hút nhiều SV tham gia tập luyện. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành quy chế số 931/RLTC ngày 29/04/1993 về công tác GDTC trong nhà trường là: “Các trường từ Mầm non đến Đại học phải đảm bảo thực hiện dạy môn thể dục theo quy định cho học sinh, SV”. GDTC bao gồm nhiều hình thức có liên quan chặt chẽ với nhau. Giờ học thể dục, tập luyện thể thao theo chương trình, giờ tự tập của học sinh, SV, giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường.
Chương trình thể dục và các hình thức GDTC khác được sắp xếp phù hợp với trình độ sức khỏe, giới tính và lứa tuổi. Hàng năm, SV tự tập luyện thể thao ngoại khóa ở trường, ở nhà.