Tổng quan luận án
Đề tài luận án tiến sĩ "Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn hiện nay" do nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Cường thực hiện tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước (mã số: 931 02 02), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Lâm Quốc Tuấn và PGS, TS Nguyễn Thắng Lợi, bảo vệ năm 2021.
Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vị trí, vai trò của đội ngũ nhà giáo nói chung và đội ngũ giảng viên quân đội nói riêng trong sự nghiệp giáo dục, đào tạo. Văn bản luận án viện dẫn các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cụ thể là Nghị quyết Đại hội XI xác định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục và phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý là khâu then chốt; Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh việc nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo của đội ngũ nhà giáo; Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu chăm lo xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Về phương diện quân sự, Nghị quyết Đại hội XIII đặt ra mục tiêu: đến năm 2025 cơ bản xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, tạo tiền đề vững chắc phấn đấu năm 2030 xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Mặc dù các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng đã đạt được những kết quả nhất định trong công tác xây dựng, chuẩn hóa đội ngũ giảng viên, song thực tế vẫn tồn tại những hạn chế: số lượng giảng viên có thời điểm còn thiếu, cơ cấu chưa đồng bộ, công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng còn bất cập; năng lực chuyên môn, đặc biệt là trình độ ngoại ngữ và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin của một bộ phận giảng viên chưa đáp ứng kịp đòi hỏi của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình hội nhập quốc tế. Tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu là chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu, đánh giá một cách toàn diện, độc lập và có hệ thống về chất lượng đội ngũ giảng viên tại các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng dưới góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước.
Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, từ đó xác định phương hướng và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ này giai đoạn hiện nay.
Hệ thống nhiệm vụ nghiên cứu gồm 4 nội dung đánh số theo văn bản:
- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
- Làm rõ những vấn đề lý luận về chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam; chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra.
- Xác định phương hướng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam đến năm 2030.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Phạm vi nội dung: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện quân đội.
- Phạm vi không gian: Nghiên cứu, khảo sát thực tế tại 06 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, gồm: Học viện Quốc phòng, Học viện Lục quân, Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật Quân sự và Học viện Quân y.
- Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng giai đoạn 2010 - 2020; các phương hướng và giải pháp đề xuất có giá trị ứng dụng đến năm 2030.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nhóm vấn đề chính:
Nhóm thứ nhất, các công trình nghiên cứu ngoài quân đội ở nước ngoài:
- Về quản lý nguồn nhân lực giảng viên tại Trung Quốc: Quan Vân Phi (2009) trong công trình Nghiên cứu mô hình quản lý nguồn nhân lực giảng viên đại học phân tích cơ chế quản lý, hiện tượng tuyển dụng theo quan hệ thân tín và đề xuất chuyển đổi sang mô hình quản lý lấy con người làm trung tâm. Hầu Kiến Quốc (2010) với bài viết Nghiên cứu về tăng cường xây dựng đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Hà Bắc dẫn số liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc từ năm 1978 đến năm 2008 cho thấy có 5,8 triệu người đi du học, 4,3 triệu người tốt nghiệp nhưng có 700.000 người ở lại nước ngoài, đặt ra vấn đề chảy máu nhân tài và giải pháp xây dựng chính sách thu hút giảng viên trình độ cao.
- Về đánh giá chất lượng giảng viên tại Lào: Kouyang Sisom Blong (2016) trong luận án Chất lượng đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng dạy ở các Trường Chính trị - Hành chính tỉnh Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào giai đoạn hiện nay đề xuất 04 nhóm giải pháp, nhấn mạnh tự đào tạo và hợp tác quốc tế với Việt Nam. Kham Phounvong Nouanphet (2017) với luận án Đánh giá giảng viên đại học nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào tiếp cận việc chuẩn hóa khung năng lực nghề nghiệp giảng viên gồm kiến thức, kỹ năng và thái độ.
- Về phát triển năng lực tại các quốc gia khác: Mimin Emi Suhaemi và Nur Aedi (2015) nghiên cứu chiến lược quản lý phát triển giảng viên đại học tư thục; Navarro và cộng sự (2016) nghiên cứu khung năng lực thiết kế trải nghiệm học tập toàn diện; Bộ Giáo dục Singapore (2017) công bố hệ thống quản lý hiệu suất giáo dục (EPMS) phân định 4 nhóm chuẩn năng lực; Thomas Buabeng Assan (2017) khảo sát nhận thức của giảng viên về đảm bảo chất lượng giáo dục đại học.
Nhóm thứ hai, các công trình về đội ngũ cán bộ giảng dạy trong quân đội nước ngoài:
- Tại Trung Quốc: Trương Tử Nghị và cộng sự (1987) trong Công tác đảng, công tác chính trị của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc và Dương Minh Hào, Triệu Anh Ba (2003) trong Điều lệ Công tác chính trị Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc chỉ rõ các yêu cầu về phẩm chất chính trị, trình độ quân sự và năng lực sư phạm của cán bộ huấn luyện.
- Tại Lào: Phuvy Keopang Kham (2017) với luận án Các đảng bộ học viện Quân đội nhân dân Lào lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị giai đoạn hiện nay phân tích công tác lãnh đạo đào tạo sĩ quan tại 04 học viện quân đội của Lào.
- Tại Nga và Belarus: Các nghiên cứu của tác giả Nga và Belarus phân tích đào tạo cán bộ cấp chiến dịch - chiến lược tại Học viện Quân sự Belarus và vấn đề đảm bảo chất lượng cuộc sống cho cán bộ giảng dạy quân sự tại Nga.
Nhóm thứ ba, các nghiên cứu trong nước ngoài quân đội:
- Về vị trí, vai trò của nhà giáo: Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010) với Đổi mới giáo dục Việt Nam; Nguyễn Quang Trung (2015) nghiên cứu vai trò giảng viên giảng dạy lý luận chính trị; Nguyễn Thành Nhân (2013) bàn về vai trò định hướng giá trị nhân cách của nhà giáo; Nguyễn Hoa Mai (2018) nghiên cứu chỉ số vị thế giáo viên toàn cầu của Varkey Foundation.
- Về phát triển và chuẩn hóa đội ngũ: Ngô Văn Hà (2013) nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy; Phạm Trung Thành (2015) bàn về chuẩn hóa giảng viên đại học; Nguyễn Thế Dân (2016) nghiên cứu phát triển giảng viên trường đại học sư phạm kỹ thuật theo tiếp cận năng lực; Vũ Thanh Bình (2012) xác định các tiêu chí chất lượng giảng viên lý luận chính trị; Lê Thị Hồng Hạnh (2020) nghiên cứu quy hoạch đội ngũ cán bộ, giảng viên kế cận.
Nhóm thứ tư, các công trình về giảng viên trong quân đội Việt Nam:
- Tổng cục Chính trị (2014) với tài liệu Nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo trong nhà trường Quân đội hiện nay; Trần Hậu Tân (2017) nghiên cứu nâng cao năng lực sư phạm cho giảng viên trẻ; Nguyễn Văn Chính (2019) nghiên cứu bồi dưỡng giảng viên mới; Tổng cục Chính trị (2018) nghiên cứu xây dựng giảng viên trẻ khoa học xã hội và nhân văn; Vũ Xuân Tiến (2016), Nguyễn Trần Long (2016), Lê Thanh Phong (2019) nghiên cứu các phương diện chuẩn hóa và phát triển giảng viên; Nguyễn Quốc Hưng (2018) và Phạm Thanh Giang (2019) nghiên cứu quản lý đào tạo và phát triển nguồn nhân lực giảng viên chất lượng cao ngành khoa học xã hội và nhân văn quân sự.
Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các công trình đã công bố tiếp cận giảng viên quân đội ở từng góc độ riêng lẻ (đạo đức nghề nghiệp, năng lực sư phạm, giảng viên trẻ hoặc riêng khối ngành khoa học xã hội và nhân văn). Luận án của tác giả Nguyễn Ngọc Cường đi sâu khảo sát, phân tích toàn diện chất lượng đội ngũ giảng viên tại 06 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, bao quát các khối ngành quân sự, kỹ thuật, hậu cần, y dược và khoa học xã hội, giải quyết bài toán chất lượng dưới góc độ lý luận và thực tiễn của chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận của luận án được xây dựng dựa trên:
- Hệ thống quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, cán bộ, công tác cán bộ và vai trò của người thầy giáo.
- Các quan điểm, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; các nghị quyết của Quân ủy Trung ương về xây dựng quân đội và phát triển hệ thống nhà trường quân đội.
- Hệ thống khái niệm công cụ: Khái niệm "giảng viên" được xác định theo Luật Giáo dục năm 2019 và Luật Giáo dục Đại học sửa đổi năm 2018; tiêu chuẩn giảng viên theo Nghị định số 101/2017/NĐ-CP; khái niệm "đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng" được xây dựng gắn với chức danh sĩ quan chuyên môn - kỹ thuật - nghiệp vụ của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Cơ sở thực tiễn:
- Thực tiễn tổ chức đào tạo và giảng dạy tại 06 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng (Học viện Quốc phòng, Học viện Lục quân, Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Học viện Quân y).
- Các nghị quyết, đề án, quy chế, thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; các văn bản chỉ đạo của Tổng cục Chính trị về công tác cán bộ và văn bản của Bộ Tổng Tham mưu về kiện toàn hệ thống nhà trường quân đội.
- Dữ liệu khảo sát thực tế giai đoạn 2010 - 2020 thu thập tại 06 học viện.
Phương pháp nghiên cứu:
Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng để hệ thống hóa tài liệu, văn kiện pháp lý và xác lập các cơ sở lý luận về chất lượng giảng viên.
- Phương pháp lịch sử và logic: Nghiên cứu quá trình phát triển của đội ngũ giảng viên quân đội gắn với các giai đoạn xây dựng lực lượng vũ trang.
- Phương pháp thống kê và so sánh: Xử lý, đối chiếu các bảng biểu số liệu về số lượng, cơ cấu, trình độ học vị, độ tuổi và chức danh khoa học của giảng viên giữa các học viện và qua các mốc thời gian.
- Phương pháp điều tra xã hội học và phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến đánh giá từ cán bộ quản lý, giảng viên và học viên tại 06 học viện bằng phiếu khảo sát; phỏng vấn, xin ý kiến các chuyên gia khoa học quân sự để nhận diện thực trạng và kiểm chứng tính khả thi của các giải pháp.
Nguồn tư liệu, dữ liệu: Báo cáo định kỳ và báo cáo tổng kết của Bộ Quốc phòng, Cục Nhà trường (Bộ Tổng Tham mưu), Cục Cán bộ (Tổng cục Chính trị), các báo cáo tổng kết năm học của 06 học viện được khảo sát và dữ liệu điều tra thực địa do tác giả trực tiếp thực hiện.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
Chương 1 hệ thống hóa và phân loại các công trình khoa học đã công bố trong và ngoài nước thành các nhóm chuyên biệt. Tác giả chỉ ra rằng các công trình đi trước đã khẳng định vai trò mang tính quyết định của đội ngũ giảng viên đối với chất lượng giáo dục đại học, đồng thời xác lập các tiêu chí về phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực sư phạm và năng lực nghiên cứu khoa học. Các nghiên cứu quốc tế cung cấp những kinh nghiệm quản lý nguồn nhân lực sư phạm, mô hình khung năng lực nghề nghiệp và hệ thống đảm bảo chất lượng giáo dục.
Đối với khối trường quân sự, các tác giả đi trước đã phân tích đặc thù của hoạt động giảng dạy trong môi trường quốc phòng. Tuy nhiên, luận điểm chính được tác giả rút ra là: các công trình trước đây phần lớn nghiên cứu ở diện hẹp, chưa phản ánh đầy đủ tính hệ thống của đội ngũ giảng viên tại các học viện nòng cốt trực thuộc Bộ Quốc phòng trong giai đoạn đẩy mạnh xây dựng quân đội hiện đại. Chương 1 khẳng định sự cần thiết và tính độc lập của đề tài luận án, chỉ rõ các nội dung luận án kế thừa và những khoảng trống luận án tập trung giải quyết.
Chương 2: Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn
Chương 2 làm rõ vị trí, chức năng, nhiệm vụ của các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, cơ cấu tổ chức của các khoa, bộ môn và chức trách, nhiệm vụ của giảng viên. Tác giả xây dựng định nghĩa: Đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng là một bộ phận đội ngũ nhà giáo trong Quân đội nhân dân Việt Nam có phẩm chất, trình độ, năng lực chuyên môn, phong cách làm việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học ở các khoa, bộ môn với số lượng, cơ cấu hợp lý và đảm bảo các điều kiện tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp theo quy định của Nhà nước và Bộ Quốc phòng.
Chương này phân tích 4 vai trò nổi bật của đội ngũ giảng viên:
- Là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng;
- Là lực lượng chủ yếu tham gia nghiên cứu góp phần phát triển khoa học quân sự;
- Có vai trò tích cực đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái của các thế lực thù địch;
- Giữ vai trò quan trọng trong xây dựng cấp ủy, tổ chức đảng trong sạch vững mạnh tiêu biểu, xây dựng các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng vững mạnh toàn diện "mẫu mực, tiêu biểu".
Về đặc điểm, luận án phân tích hai đặc thù căn bản: Đội ngũ được hình thành từ nhiều nguồn, nhiều nhóm chuyên ngành khác nhau; đồng thời lao động sư phạm của giảng viên luôn chịu tải trọng cao về trí tuệ và thể lực trong môi trường quân sự nghiêm ngặt.
Dựa trên số liệu tổng hợp tại Phụ lục 5.2 của luận án, cơ cấu đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng theo nhóm chuyên ngành được xác định như sau:
| STT |
Nhóm chuyên ngành giảng viên |
Tỷ lệ cơ cấu (%) |
| 1 |
Nhóm giảng viên khoa học xã hội và nhân văn |
25,00% |
| 2 |
Nhóm giảng viên khoa học hậu cần, kỹ thuật |
23,91% |
| 3 |
Nhóm giảng viên khoa học quân sự |
21,73% |
| 4 |
Nhóm giảng viên y dược học quân sự |
19,56% |
| 5 |
Nhóm giảng viên chuyên ngành khác |
9,78% |
| Tổng cộng |
Toàn bộ đội ngũ giảng viên tại các học viện |
100,00% |
Chương 2 cũng phân tích cấu trúc chất lượng đội ngũ giảng viên, xác định các yếu tố quy định chất lượng (môi trường quân sự, sự lãnh đạo của Đảng ủy quân sự các cấp, phẩm chất tự thân của giảng viên) và xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng về số lượng, cơ cấu, phẩm chất chính trị - đạo đức, năng lực giảng dạy và năng lực nghiên cứu khoa học.
Chương 3: Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam - Thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
Chương 3 trình bày kết quả khảo sát thực tế tại 06 học viện trong giai đoạn 2010 - 2020.
- Về ưu điểm: Đội ngũ giảng viên cơ bản có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với mục tiêu lý tưởng của Đảng; phẩm chất đạo đức tốt, có tinh thần trách nhiệm và gắn bó với môi trường quân đội. Tỷ lệ giảng viên đạt chuẩn chức danh, có học vị thạc sĩ, tiến sĩ và học hàm phó giáo sư, giáo sư có chiều hướng gia tăng; hoạt động nghiên cứu khoa học và biên soạn tài liệu, giáo trình được duy trì có nền nếp.
- Về hạn chế: Số lượng giảng viên ở một số bộ môn còn thiếu so với định biên; cơ cấu độ tuổi và thế hệ kế cận chưa thực sự cân đối; tỷ lệ giảng viên có chức danh khoa học cao tập trung không đồng đều giữa các học viện. Một bộ phận giảng viên còn hạn chế về phương pháp sư phạm hiện đại, khả năng sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin chưa đáp ứng tốt yêu cầu hội nhập; năng lực nghiên cứu khoa học chuyên sâu và ứng dụng vào thực tế chiến đấu còn khoảng cách nhất định.
Nguyên nhân của thực trạng được xác định gồm nguyên nhân khách quan (tác động của mặt trái cơ chế thị trường, đặc thù công tác quân sự phân tán, cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học hiện đại còn hạn chế) và nguyên nhân chủ quan (công tác quy hoạch, tạo nguồn tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng ở một số cấp ủy chưa kịp thời; chính sách đãi ngộ, thu hút nhân tài quân sự chưa theo kịp mặt bằng chung; nỗ lực tự học tập, tự nghiên cứu của một số giảng viên chưa cao). Từ thực trạng đó, chương 3 rút ra các vấn đề cấp thiết đặt ra cần giải quyết trong công tác xây dựng Đảng và quản lý lực lượng giảng viên quân đội.
Chương 4: Phương hướng và những giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam đến năm 2030
Chương 4 dự báo bối cảnh tình hình thế giới, khu vực, tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và nhiệm vụ xây dựng quân đội đến năm 2030. Luận án xác định các phương hướng cơ bản: bám sát đường lối quân sự của Đảng, chuẩn hóa đội ngũ theo tiêu chuẩn quốc gia và đặc thù quân sự, nâng cao chất lượng toàn diện gắn với cơ cấu hợp lý.
Tác giả đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp chủ yếu:
- Tiếp tục hoàn thiện, bổ sung, cụ thể hóa tiêu chuẩn giảng viên đáp ứng yêu cầu chuẩn chức danh nghề nghiệp.
- Đổi mới công tác quy hoạch, tạo nguồn tuyển chọn, quản lý, đánh giá đội ngũ giảng viên phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục, đào tạo của quân đội.
- Gắn đào tạo, bồi dưỡng với bố trí, sử dụng đội ngũ giảng viên theo yêu cầu chức năng, nhiệm vụ của các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng.
- Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, ngoại ngữ, tin học cho đội ngũ giảng viên.
- Bảo đảm tốt chế độ, chính sách đãi ngộ, cải thiện môi trường làm việc và điều kiện nghiên cứu khoa học cho giảng viên quân đội.
- Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, phát huy vai trò trách nhiệm của người chỉ huy các cấp đối với công tác xây dựng đội ngũ giảng viên.
Trong hệ thống giải pháp trên, văn bản luận án xác định 3 giải pháp trọng tâm: (1) Hoàn thiện, bổ sung tiêu chuẩn giảng viên theo chuẩn chức danh nghề nghiệp; (2) Đổi mới quy hoạch, tạo nguồn, quản lý, đánh giá giảng viên; (3) Gắn đào tạo, bồi dưỡng với bố trí, sử dụng theo chức năng, nhiệm vụ.
Kết quả và những đóng góp mới
Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn như sau:
Về mặt lý luận:
- Luận giải và làm rõ vai trò, đặc điểm đặc thù của đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng dưới góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước; khẳng định tính chất kép của lao động sư phạm quân sự (vừa là nhà giáo, vừa là sĩ quan chỉ huy).
- Xây dựng khái niệm hoàn chỉnh về "Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng"; xác định hệ thống các yếu tố quy định và các nhóm tiêu chí đánh giá chất lượng đội ngũ này trong giai đoạn mới.
Về mặt thực tiễn:
- Cung cấp bức tranh thực trạng có hệ thống về chất lượng đội ngũ giảng viên tại 06 học viện nòng cốt trực thuộc Bộ Quốc phòng trong giai đoạn 2010 - 2020, làm rõ ưu điểm, hạn chế và chỉ ra các nguyên nhân căn bản.
- Xác định những vấn đề cấp bách đặt ra đối với công tác cán bộ trong hệ thống nhà trường quân đội trước yêu cầu hiện đại hóa quân đội và chuyển đổi số giáo dục.
- Đề xuất hệ thống 6 giải pháp tổng thể và xác định 3 giải pháp trọng tâm có giá trị ứng dụng thực tiễn đến năm 2030, giúp các cơ quan quản lý và Đảng ủy các học viện định hình kế hoạch kiện toàn đội ngũ giảng viên.
Về kiến nghị: Luận án kiến nghị Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu và Tổng cục Chính trị tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù cho nhà giáo quân đội; điều chỉnh quy định về chuẩn chức danh giảng viên phù hợp với tiêu chuẩn giáo dục đại học quốc gia; đồng thời chỉ đạo các học viện đẩy mạnh liên kết đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ và năng lực nghiên cứu khoa học.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của nghiên cứu:
- Phạm vi khảo sát thực tế của luận án giới hạn tại 06 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng (Học viện Quốc phòng, Học viện Lục quân, Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Học viện Quân y). Luận án chưa khảo sát diện rộng toàn bộ các trường sĩ quan binh chủng, trường đại học quân sự và các cơ sở đào tạo cao đẳng, trung cấp khác trong toàn quân.
- Dữ liệu khảo sát phản ánh thực trạng chủ yếu trong giai đoạn 2010 - 2020; các tác động sâu rộng của quá trình chuyển đổi số toàn diện và chuyển giao trang bị kỹ thuật quân sự thế hệ mới sau năm 2020 chủ yếu được luận giải dưới dạng dự báo và phương hướng đến năm 2030.
Hướng nghiên cứu tiếp theo:
- Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực tiễn sang hệ thống các trường sĩ quan chỉ huy, trường quân sự các quân khu, quân chủng, binh chủng để có đánh giá so sánh tổng thể về nhân lực sư phạm quân sự.
- Nghiên cứu chuyên sâu về các bộ tiêu chí định lượng đo lường năng lực ứng dụng công nghệ số, năng lực nghiên cứu phát triển vũ khí, trang bị kỹ thuật và chuyển đổi phương thức giảng dạy đại học quân sự thích ứng với chiến tranh hiện đại.
Giá trị tham khảo
Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các nhóm đối tượng cụ thể:
- Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Cục Cán bộ (Tổng cục Chính trị) và Cục Nhà trường (Bộ Tổng Tham mưu): Luận án cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và luận cứ khoa học để tham mưu, hoạch định chính sách xây dựng đội ngũ cán bộ, xây dựng quy chế quản lý nhà giáo và điều chỉnh quy hoạch mạng lưới giảng viên quân đội đến năm 2030.
- Đảng ủy, Ban Giám đốc các học viện quân đội: Tham khảo trực tiếp 6 nhóm giải pháp tại Chương 4 để vận dụng vào công tác quy hoạch, tạo nguồn tuyển chọn, phân công giảng dạy, bồi dưỡng ngoại ngữ và đánh giá giảng viên theo chuẩn chức danh nghề nghiệp.
- Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các chương trình đào tạo thuộc chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, Quản lý giáo dục, Khoa học xã hội và nhân văn quân sự có thể khai thác khung lý thuyết (Chương 2) và phương pháp tổng quan tài liệu (Chương 1) làm tài liệu nghiên cứu và giảng dạy chuyên đề.
Câu hỏi thường gặp
1. Luận án tiến hành khảo sát thực tiễn tại những học viện nào thuộc Bộ Quốc phòng?
Luận án tập trung khảo sát và điều tra thực tế tại 06 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, đại diện cho các lĩnh vực đào tạo chủ chốt của quân đội, bao gồm: Học viện Quốc phòng, Học viện Lục quân, Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật Quân sự và Học viện Quân y.
2. Cơ cấu đội ngũ giảng viên tại các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng được phân chia theo những nhóm chuyên ngành nào và tỷ lệ cụ thể ra sao?
Theo dữ liệu thống kê tại Phụ lục 5.2 được luận án trích dẫn, đội ngũ giảng viên gồm 5 nhóm:
- Nhóm giảng viên khoa học xã hội và nhân văn: chiếm 25,00%;
- Nhóm giảng viên khoa học hậu cần, kỹ thuật: chiếm 23,91%;
- Nhóm giảng viên khoa học quân sự: chiếm 21,73%;
- Nhóm giảng viên y dược học quân sự: chiếm 19,56%;
- Nhóm giảng viên chuyên ngành khác (khoa học cơ bản, ngoại ngữ, tin học, giáo dục thể chất): chiếm 9,78%.
3. Văn bản luận án xác định các vai trò cơ bản nào của đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng?
Luận án chỉ rõ 4 vai trò nổi bật:
- Trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của học viện;
- Lực lượng chủ yếu tham gia nghiên cứu, phát triển khoa học quân sự;
- Lực lượng tích cực đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái của các thế lực thù địch trên mặt trận tư tưởng, lý luận;
- Giữ vai trò quan trọng trong xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh tiêu biểu và xây dựng các học viện vững mạnh toàn diện "mẫu mực, tiêu biểu".
4. Ba giải pháp trọng tâm mà tác giả đề xuất để nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đến năm 2030 là gì?
Trong 6 nhóm giải pháp đề xuất, tác giả xác định 3 giải pháp trọng tâm gồm:
- Tiếp tục hoàn thiện, bổ sung, cụ thể hóa tiêu chuẩn giảng viên đáp ứng yêu cầu chuẩn chức danh nghề nghiệp;
- Đổi mới công tác quy hoạch, tạo nguồn tuyển chọn, quản lý, đánh giá đội ngũ giảng viên phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục, đào tạo của quân đội;
- Gắn đào tạo, bồi dưỡng với bố trí, sử dụng đội ngũ giảng viên theo yêu cầu chức năng, nhiệm vụ của các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng.
5. Điểm khác biệt căn bản về môi trường lao động của giảng viên quân đội so với giảng viên dân sự được luận án chỉ ra là gì?
Luận án phân tích lao động sư phạm của giảng viên các học viện quân đội là loại hình lao động kép, mang tính chất của nhà giáo và người sĩ quan, diễn ra trong môi trường quân sự đặc thù với tính tổ chức và kỷ luật nghiêm minh. Hoạt động giảng dạy và nghiên cứu của họ luôn chịu tải trọng cao về trí tuệ và thể lực, vừa phải đáp ứng chuẩn đầu ra chuyên môn học thuật, vừa phải thực hiện các nhiệm vụ trực sẵn sàng chiến đấu, quản lý đơn vị và chấp hành điều lệnh quân đội.
Kết luận
Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Cường đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề chất lượng đội ngũ giảng viên tại 06 học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng giai đoạn 2010 - 2020 dưới góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước. Công trình đã làm rõ cơ sở lý luận, xác định cấu trúc đặc thù của lao động sư phạm quân sự và phân tích thực trạng chất lượng giảng viên theo các nhóm chuyên ngành đào tạo. Hệ thống 6 giải pháp, đặc biệt là 3 giải pháp trọng tâm được đề xuất, cung cấp cơ sở khoa học và định hướng thực tiễn có giá trị đến năm 2030 phục vụ mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
