Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DE TÀI LUẬN AN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Trong thời gian vừa qua, có khá nhiều công trình nghiên cứu về đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Doan Thanh niên, bao gồm: 1. Các công trình nghiên cứu về Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh - Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2001), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hô Chí Minh, 70 năm xây dựng và trưởng thành, NXB Thanh niên, Hà Nội. Cuốn sách tổng kết quá trình xây dựng và phát triển của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, nhận định những kết quả và hạn chế trong hoạt động của tô chức nay.
Cuốn sách cũng xác định nhiệm vụ và quyền hạn của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là luôn luôn phan dau vì lý tưởng của Đảng; Tích cực hoc tập, lao động rèn luyện, tham gia các hoạt động xã hội, xây dung va bảo vệ Tổ quốc. Với nhiều cách tiếp cận, tác phâm đã xây dựng một bức tranh sống động về lịch sử ra đời, sự trưởng thành của Đoàn Thanh niên, những đóng góp của thanh niên trong công cuộc xây dựng đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội. Đồng thời đặt ra nhiều bài học kinh nghiệm, giải pháp xây dựng Đoàn TNCS Hồ Chí Minh vững mạnh. - Văn Tùng (2001), Một số vấn dé về công tác thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, NXB Thanh niên, Hà Nội.
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh luôn chú trọng tô chức các phong trào hành động cách mạng nhằm tạo môi trường thực tiễn dé thanh niên rèn luyện, khẳng định mình để trưởng thành, góp phần vào quá trình đào tạo những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên”. Mỗi chặng đường trong hành trình, xuất phát từ thực tiễn, yêu cầu nhiệm vụ mỗi thời ky, Đoàn TNCS Hồ Chi Minh đều phát động, tô chức triên khai các phong trào hành động cách mạng lôi cuôn, hiệu triệu 13 đông đảo thanh niên tham gia, như các phong trào “Ba sẵn sàng”, “Năm xung 99 c€ phong”, “Thanh niên xung kích xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, “Thanh niên lập nghiệp”, “Tudi trẻ giữ nước”, “Thanh niên tình nguyện”,. - Trung ương Đoàn TNCS Hỗ Chí Minh (2002), Tổng quan tình hình thanh niên, công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhỉ (1997 - 2002), NXB Thanh niên, Hà Nội. Cuốn sách cho thấy tình hình thanh niên, các đối tượng thanh niên va công tác Doan, phong trào thanh thiếu nhi cả nước từ năm 1997 đến năm 2002, dự báo tình hình công tác thanh niên trong tình hình mới; đề xuất những giải pháp đây mạnh công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu niên.
- Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2006), 75 năm Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh vinh quang và trách nhiệm, NXB Thanh niên, Hà Nội. Công trình tổng kết 75 năm hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, xác định nhiệm vụ quan trọng nhưng vinh quang của tô chức này trong giáo dục thanh niên Việt Nam thực hiện tốt các phong trào lớn: "Thanh niên lập nghiệp" và "Tuổi trẻ giữ nước", phong trào: "Tuổi trẻ thi dua tình nguyện, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" được phát triển từ năm 2002. - Nguyễn Thọ Anh (2006), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong hệ thống chính trị, NXB Thanh niên, Hà Nội. Cuốn sách đánh giá những thành tựu trong việc thực hiện chức năng chính trị - xã hội của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, rút ra năm bài học kinh nghiệm cho những thành công của Đoàn.
Xuất phát từ thực tiễn và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chính trị - xã hội của Đoàn TNCS, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp và ba kiến nghị dé Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thực hiện tốt vi trí, vai trò của mình trong hệ thống chính trị giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, cuốn sách chưa hệ thống hóa và luận giải các chủ trương của Đảng về xây dựng Đoàn TNCS và quá trình thực hiện các chủ trương đó trong 20 năm đầu của thời kỳ đổi mới. - Đặng Cảnh Khanh (2006), Xã hội học thanh niên, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Tiếp cận thanh niên từ góc độ xã hội học, công trình nghiên cứu khá 14 toàn diện và chuyên sâu về thanh niên và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh từ góc độ tiếp cận lý luận đến những nghiên cứu thực nghiệm.
Tác phẩm đã cung cấp những thông tin về vị trí, vai trò của thanh niên với tư cách là một nhóm xã hội đặc thù; Những vấn đề đó được nghiên cứu và phân tích trong mối liên hệ, tương tác đa chiều với các yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội. Công trình đã gợi mở nhiều nội dung quan trọng dé tiếp tục hoạch định các chủ trương, chính sách của Đảng và Nha nước về công tác thanh niên, đặc biệt là xây dựng tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chi Minh vững mạnh, thực sự trở thành hạt nhân của sự đoàn kết tập hợp thanh niên. - Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2007), Những giải pháp của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phòng, chong diễn biến hòa bình, NXB Thanh niên, Hà Nội. Yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị đang đặt ra ngày càng cấp thiết.
Bốn nguy cơ mà Đảng ta đã chỉ ra vẫn tồn tại; bảo vệ chủ quyền biển, dao đứng trước nhiều khó khăn, thách thức lớn; một số địa bàn tiềm ân nguy cơ mất ôn định. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng công nghiệp 4.0), khởi nghiệp sáng tạo đang là một xu thế lớn. Do đó, cần xây dựng cơ sở chính trị xã hội vững mạnh về mọi mặt, nhất là tô chức Đoàn TNCS Hồ Chi Minh. Xây dựng, luyện tập các phương án, các tình huống chống “Diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật dé của địch.Trong quá trình tô chức thực hiện nhiệm vụ này không nên coi nhẹ hoặc tuyệt đối hóa một giải pháp nào.
- Trung ương Đoàn TNCS Hỗ Chí Minh (2007), Lich sử Doan Thanh niên Cộng sản Hô Chi Minh và phong trào thanh niên Việt Nam (1925- 2007), NXB Thanh niên, Hà Nội. Cuốn sách đã khái quát các quan điểm cơ bản của Đảng về công tác Đoàn và phong trào thanh niên, sự trưởng thành và những yếu kém của tô chức Doan. Tuy nhiên, tác phâm chưa dé cập đến quá trình đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Đoàn gắn với sự phát triển theo từng thời kì dé chăm lo, bồi đưỡng thé hệ trẻ va xây dựng t6 chức Doan vê mọi mặt. 15 - Trung ương Đoàn TNCS Hỗ Chi Minh (2007), Tổng quan tình hình thanh niên, công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhỉ (2002-2007), NXB Thanh niên, Hà Nội.
Công trình đề cập đặc điểm các đối tượng thanh niên, kết quả các mặt công tác Đoàn và phong trào thanh niên trong nhiệm kỳ Đại hội VII của Đoàn và phương hướng hoạt động những năm tiếp theo. Trong đó, một trong những giải pháp được đặt ra là đổi mới phương thức hoạt động của Đoàn. Việc đổi mới phương thức hoạt động vừa phải đặt trong tông thé công cuộc đổi mới của Dang, của đất nước, đồng thời vừa phải phù hợp với đặc điểm, yêu cầu, nhiệm vụ của từng cấp bộ Đoàn, của từng đối tượng và lĩnh vực cụ thê. - Ban Bí thư Trung ương Đoàn (2007), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh qua các kỳ Đại hội, NXB Thanh niên, Hà Nội.
Cuốn sách trình bày hoàn cảnh, nội dung các ky Dai hội của Đoàn TNCS Hỗ Chí Minh, từ lần thứ nhất năm 1950 đến lần thứ II năm 1956, lần thứ IIT năm 1961, lần thứ IV năm 1980, lần thứ V năm 1987, lần thứ VI năm 1992, lần thứ VII năm 1997, lần thứ VIII năm 2002, lần thứ IX năm 2007. - Trung ương Doan TNCS Hồ Chi Minh (2007), Đổi mới tổ chức bộ máy của Đoàn trong giai đoạn hiện nay, đề tài nghiên cứu mã số KTN2007-03. Đề tài khang định: Trong công tác xây dựng Doan, chất lượng cán bộ đoàn là trọng tâm và nâng cao chất lượng cơ sở đoàn là khâu đột phá. Chú trọng phát hiện, dao tạo, bồi dưỡng, tuyên đương các điên hình tiên tiến từ thực tiễn phong trào, tạo hiệu ứng lan tỏa đến các đối tượng thanh niên.
Tiếp tục nghiên cứu đổi mới tổ chức bộ máy của Doan đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, trọng tâm là tổ chức Đoàn trên địa bàn dân cư. Thực hiện tốt một số chủ trương mới trong công tác xây dựng Đoàn: chủ trương “1 + 2”, cán bộ đoàn cấp trung ương và cấp tỉnh 1 năm tối thiểu có 2 tháng công tác tại cơ sở; chủ trương “1 + 1”, mỗi đoàn viên giới thiệu được ít nhất 1 thanh niên tham gia Đoàn, Hội nhằm phát huy vai trò nêu gương, nòng cốt của đoàn viên trong thu hút, tập hợp, đoàn kết 16 thanh niên; chủ trương xây dựng tổ chức cơ sở đoàn “3 chủ động”, chủ động nam bắt tình hình thanh niên, chủ động xây dựng và thực hiện kế hoạch công tác, chủ động tham mưu với cấp ủy, phối hợp với các tô chức liên quan trong thực hiện nhiệm vụ. - Bùi Ngọc Minh (2007), Đổi mới nội dung, phương thức giáo duc ly tưởng cách mạng cho thanh niên trong thời kỳ hội nhập. Đề tài khoa học cấp Bộ, cơ quan TW Doan chủ trì; Tac gia đã tập trung đánh giá tình hình tư tưởng thanh niên và thực trạng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Đoàn; trên cơ sở đó phân tích và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục của Đoản.
Đoàn TNCS H6 Chi Minh cũng xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong công tác xây dựng Doan. Bởi cán bộ là gốc của mọi công việc và thực tế cũng đã cho thấy rõ điều này. Dé tài cũng nhắn mạnh vào các nội dung rèn luyện về tư tưởng chính trị, về đạo đức, trách nhiệm với công việc để nhằm xây dựng được đội ngũ cán bộ Đoàn gương mẫu, trách nhiệm, trung thực và sâu sát với cơ sở. Đôi mới nội dung, phương thức giáo dục thông qua phong trào hành động cách mạng của Đoàn — Hội — Đội đã khơi gợi lòng yêu nước, trách nhiệm với cộng đồng và tạo sức mạnh đoàn kết của thanh niên.
Đoàn đã bắt đầu chú ý việc thành lập các đội, nhóm dé chuyên nghiệp hơn, tham gia sâu hơn vào công tác giáo dục như đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, CLB lý luận trẻ.