phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN 1. Vị trí, vai trò của tòa án. Các nguyên tắc về tổ chức và hoạt động của tòa án ở nƣớc ta hiện nay.
Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của tòa án. THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 2.1 Tổ chức và hoạt động tòa án nhân dân theo pháp luật hiện hành.2 Những vấn đề đặt ra đối với t chức và họat động của tòa án nhân dân ở nƣớc ta hiện nay. PHƢƠNG HƢỚNG ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN Ở NƢỚC TA HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 3. Quan điểm, mục tiêu và yêu cầu cơ bản đối với đổi mới tổ chức và hoạt động của tòa án nhân dân 3.
Các kiến nghị đối với việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân trong tiến trình cải cách tƣ pháp. 6 7 Ch¬ng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA ÁN 1. Vị trí, vai trò của tòa án 1. Sự hình thành tòa án Nhà nƣớc ra đời xem nhƣ một công cụ hữu hiệu trong tay giai cấp thống trị.
Nhờ có nhà nƣớc mà giai cấp thống trị về kinh tế đã trở thành giai cấp thống trị về chính trị và nắm lấy quyền lực nhà nƣớc.Lênin cho rằng: "… Sự tồn tại quyền lực nhà nước được thể hiện thông qua đội ngũ quan lại, quân đội, bộ máy hành chính, tòa án… nếu bỏ qua các bộ phận ấy thì quyền lực nhà nước chỉ là cái bóng, là sự tưởng tượng hoặc là một tên gọi trống rỗng…"[29,tr.128] Nhà nƣớc đã ban hành ra pháp luật thì phải có cơ chế để đảm bảo cho pháp luật đƣợc thực thi, bởi lẽ pháp luật sẽ trở nên vô nghĩa, nếu nó không đƣợc các giai cấp và tầng lớp khác tuân theo, pháp luật không đi vào đời sống hàng ngày của dân cƣ. Mặt khác trong bất cứ xã hội nào, luôn luôn có các cá nhân, tổ chức hoặc giai cấp đối lập tìm mọi cách để làm trái các điều luật của nhà nƣớc, đi ngƣợc lại với lợi ích của giai cấp thống trị. Do vậy giai cấp thống trị đã tổ chức ra một hệ thống các cơ quan chuyên làm nhiệm vụ bảo vệ và bảo đảm cho pháp luật đƣợc thực thi nhƣ quân đội, cảnh sát. Nhƣng không thể sử dụng đội quân này có thể bắt bớ, giam cầm một cách tùy tiện, bởi nhƣ thế sẽ tạo nên sự hỗn loạn trong xã hội.
Bởi lẽ đó cần có một cơ quan đƣợc lập ra để đảm nhiệm chức năng xét xử, xem xét hành vi nào là đúng, là sai. Cơ quan đó chính là tòa án, luôn tồn tại trong bất kỳ chế độ nhà nƣớc nào. Lênin " … Tòa án là cơ quan quyền lực nhà nước, hoạt động của tòa án là hình thức họat động của nhà nước. 8 Hệ thống các cơ quan xét xử cũng dần dần đƣợc hoàn thiện và phát triển theo tiến trình phát triển của lịch sử.
Trong chế độ chiếm hữu nô lệ và phong kiến, nhà vua nắm giữ tất cả quyền lực, quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp. Quyền lực nhà vua là tối thƣợng, nhà vua vừa ban hành các văn bản pháp luật, vừa tổ chức thực hiện pháp luật lại vừa xét xử các hành vi vi phạm pháp luật. Ở giai đoạn này việc xét xử cao nhất do nhà vua đảm nhiệm, với những vụ việc không quan trọng thì đƣợc giao cho các quan lại cấp dƣới phụ trách việc xét xử, cùng với việc quản lý địa giới hành chính trong phạm vi quan lại đó phụ trách. Montexkio cho rằng ".Mọi thứ sẽ biến mất cả nếu chính một người hay chính một tập đoàn các thân hào hay các quý tộc hay bình dân hành sự cả ba quyền: Quyền làm luật, quyền thi hành các quyết định chung và quyền xét xử các tội phạm hay các vụ tranh chấp giữa các tư nhân…" [22,tr.
Nhằm hạn chế quyền lực vô hạn của nhà vua, đồng thời cũng là mục tiêu của cuộc cách mạng tƣ sản đánh đổ hoàn toàn chế độ phong kiến đã lỗi thời. Cách mạng tƣ sản đã mở ra một con đƣờng mới trong việc phát triển và bảo đảm hơn các quyền tự nhiên của con ngƣời. "… Chủ quyền nhân dân chỉ có thể được thực hiện trên thực tế bằng sự phân công quyền lực như là một nguyên tắc tổ chức Nhà nước quan trọng nhất vì tính tối cao của chủ quyền nhân dân là điều kiện cơ bản cho tự do và bình đẳng của tất cả các công dân trong một Nhà nước…" [21,tr. Sẽ không có tự do nếu quyền xét xử không đƣợc phân biệt với quyền lập pháp và quyền hành pháp.
Nếu quyền xét xử đƣợc sáp nhập vào quyền lập pháp thì sẽ không có tự do. Nếu quyền xét xử đƣợc nhập vào quyền hành pháp thì thẩm phán sẽ trở thành những kẻ áp bức.TS Nguyễn Đăng Dung cho rằng "… việc tách, phân biệt tư pháp ra khỏi hành pháp và lập pháp là một thành công lớn trên con đường phát triển của nhân loại …" 9 [24,tr. Việc phân công giữa các nhánh quyền lực không phải là làm cho chúng yếu đi mà làm cho chúng có sự kiểm tra giám sát lẫn nhau và ngày càng phát triển, PGS.TS Võ Khánh Vinh cho rằng“.Việc phân công quyền lực trước hết phải được tiến hành trên cơ sở để hợp tác giữa các nhánh quyền lực để mỗi nhánh quyền lực có phạm vi và lĩnh vực thực hiện đã được xác định của mình và được cân bằng một cách hợp lý. Tuy nhiên, vai trò của tòa án cũng phụ thuộc rất nhiều vào quan điểm tƣ tƣởng chỉ đạo của giai cấp cầm quyền trong Nhà nƣớc tƣ sản, ở nhà nƣớc nào nguyên tắc phân quyền không rõ ràng thì tòa án chịu sự lấn át của lập pháp và hành pháp, còn những nhà nƣớc nào áp dụng triệt để học thuyết phân quyền thì vai trò của tòa án mới thực sự đƣợc đề cao, đó mới thực sự là một nhà nƣớc dân chủ.
Việc xét xử của tòa án ban đầu chỉ là việc xét xử về hình sự mà đối tƣợng không phải là đội ngũ quan lại mà là các thần dân, chỉ có các thần dân mới vi phạm pháp luật, còn quan lại đƣợc coi là những ngƣời mẫu mực, không có hành vi vi phạm pháp luật, về sau qua sự phát triển của lịch sử đòi hỏi mọi hành vi vi phạm pháp luật đều phải bị xử lý bất kể ngƣời đó là ai , làm gì , Đối tƣợng xét xử của Tòa án cũng đƣợc mở rộng dần, từ việc xét xử về hình sự đến các việc tranh chấp khác trong đời sống xã hội của cá nhân, hoặc các cơ quan, tổ chức ". Không ai được phép dựa vào quyền thế để làm trái pháp luật. Mọi vi phạm đều phải bị xử lý, bất cứ ai vi phạm đều đưa ra xét xử, không được làm theo kiểu phong kiến: dân thì chịu hình pháp, quan thì xử theo lễ…" [12,tr. Vị trí, vai trò của tòa án ở nước ta Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nƣớc Việt nam dân chủ cộng hoà.
Tuyên ngôn độc lập là 10 một văn kiện chính trị - pháp lý quan trọng, là cơ sở để hàng loạt các thiết chế của một nhà nƣớc mới đƣợc thành lập. Ngay sau khi giành đƣợc độc lập, mặc dù chính quyền cách mạng còn non trẻ, đứng trƣớc một hoàn cảnh vô cùng khó khăn, nhƣng Đảng và Bác Hồ hết sức quan tâm đến vấn đề tổ chức và họat động của bộ máy nhà nƣớc ta nhƣ thế nào để tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân. Nhà nƣớc ta đƣợc tổ chức theo chế độ tập quyền, ". quyền lực Nhà nước là thống nhất, không phân chia, bắt nguồn từ quan điểm, tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân là chủ thể cội nguồn của quyền lực Nhà nước.
Hơn nữa, Đảng ta là Đảng cầm quyền đại diện cho lợi ích của giai cấp công nhân, nông dân, của dân tộc, là điều kiện bảo đảm và cần thiết để thực hiện quyền lực Nhà nước thống nhất…" [26,tr. Trong bộ máy nhà nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hòa, hệ thống tòa án cũng tồn tại nhƣ một tất yếu, khách quan. Quyền lực nhà nƣớc là thống nhất không phân chia nhƣng có sự phân công phân nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện ba quyền (Lập pháp, Hành pháp, Tƣ pháp). Tòa án là biểu hiện tập trung của quyền tƣ pháp, là cơ quan thực hiện chức năng xét xử.
Ngay từ buổi đầu của Nhà nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hòa, tòa án đã chiếm một vị trí và vai trò hết sức quan trọng trong việc xét xử những hành vi vi phạm pháp luật, chống phá nhà nƣớc ta. Thông qua việc xét xử, tòa án đã đóng góp một phần rất quan trọng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ chính quyền non trẻ. Cùng với quá trình phát triển của cách mạng, ở mỗi một giai đoạn khác nhau, do những yêu cầu đặt ra khác nhau, tổ chức và họat động của tòa án nhân dân cũng có những nhiệm vụ và mục tiêu khác nhau. Tuy nhiên nó cũng chiếm một vị trí và vai trò hết sức quan trọng, ".là cơ quan xét xử của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trong phạm vi chức năng của mình có 11 nhiệm vụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân ; bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân…” [1,tr. Hiện nay, Đảng và nhà nƣớc ta chủ trƣơng xây dựng nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nƣớc pháp quyền XHCN, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Trong nhà nƣớc pháp quyền tòa án có vai trò vô cùng quan trọng, “.Tòa án phải là nơi biểu hiện tập trung của quyền tư pháp, nơi mà các kết quả của họat động điều tra, công tố, bào chữa, giám định được sử dụng một cách công khai thông qua các thủ tục tố tụng để đưa ra những phán xét cuối cùng mang tính quyền lực Nhà nước. Hơn thế, tòa án phải là nơi thể hiện công lý, sự đối xử bình đẳng, công bằng trong tất cả mối quan hệ, là nơi thể hiện chất lượng họat động và uy tín của hệ thống tư pháp…" [34,tr.
