Nghiên cứu Vùng liên kết đô thị Bình Dương - TPHCM - Đồng Nai và động lực phát triển

Nghiên cứu sâu về liên kết vùng đô thị TPHCM - Bình Dương - Đồng Nai. Phân tích động lực, chính sách, quy hoạch và dự báo khuynh hướng phát triển.

• Tác giả: Trương Hoàng Trương
• Trường học: Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Phát triển vùng
• Đề tài: Vùng liên kết đô thị Bình Dương - Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai - Động lực phát triển
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài khoa học và công nghệ cấp trường
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bình Dương

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và chính sách phát triển vùng liên kết đô thị

Vùng liên kết đô thị Bình Dương - TPHCM - Đồng Nai là một trong những vùng kinh tế động lực nhất của Việt Nam. Sự liên kết giữa ba địa phương này tạo nên một hệ thống đô thị có quy mô lớn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội toàn vùng. Cơ sở lý luận về vùng liên kết dựa trên các nguyên tắc phát triển bền vững, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả kinh tế. Chính sách phát triển vùng được xây dựng nhằm khuyến khích hợp tác liên vùng, phân công hợp tác hợp lý và tạo môi trường thuận lợi cho các chủ thể kinh tế. Quy hoạch vùng liên kết tập trung vào phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường.

1.1. Lợi thế so sánh và quy mô kinh tế

Quy mô GRDP của vùng liên kết chiếm tỷ trọng quan trọng trong nền kinh tế quốc gia. Ba địa phương cùng hợp tác tạo nên một thị trường tiêu dùng rộng lớn, với tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ liên tục tăng trưởng. Lợi thế so sánh của vùng bao gồm mật độ doanh nghiệp cao, hệ thống giao thương phát triển, và khả năng thu hút vốn đầu tư trong nước và ngoài nước (FDI, ODA).

1.2. Phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

Liên kết nhằm bảo vệ môi trường là một trong những động lực quan trọng của vùng. Các địa phương cùng phối hợp trong quản lý tài nguyên nước, kiểm soát ô nhiễm không khí và xây dựng các khu công nghiệp sinh thái. Hướng đến phát triển bền vững, vùng liên kết áp dụng các công nghệ sản xuất sạch, giảm phát thải và bảo tồn di sản văn hóa-sinh thái.

II. Thị trường lao động và di dân trong vùng liên kết

Thị trường lao động của vùng liên kết Bình Dương - TPHCM - Đồng Nai là một trong những thị trường năng động nhất Đông Nam Á. Xu hướng di dân vào vùng liên tục tăng do nhu cầu lao động cao từ các ngành công nghiệp, sản xuất và dịch vụ. Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của ba địa phương liên tục gia tăng, phản ánh sức hút của vùng. Đặc điểm thị trường lao động bao gồm cấu trúc lao động đa dạng, tỷ lệ thất nghiệp thấp và nhu cầu về lao động kỹ năng cao. Vùng liên kết cũng có liên kết chặt chẽ với các địa phương ngoài vùng trong vấn đề di dân, tạo thành một mạng lưới di dân liên vùng rộng lớn.

2.1. Xu hướng di dân và cấu trúc dân số

Dân số của vùng liên kết tăng trưởng nhanh chóng, phản ánh sức hút kinh tế của khu vực. Tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên theo trình độ giáo dục cao nhất tăng liên tục, cho thấy chất lượng nguồn nhân lực được cải thiện. Linh hoạt lao động được tạo điều kiện thông qua các chính sách hỗ trợ công nhân di cư, cơ sở hạ tầng xã hội hoàn chỉnh và dịch vụ tuyển dụng chuyên nghiệp.

2.2. Cung cầu lao động và kỹ năng phù hợp

Lĩnh vực nghề nghiệp trong vùng liên kết đa dạng, từ công nghiệp chế biến đến dịch vụ kỹ thuật cao. Nhu cầu lao động kỹ năng cao từ các ngành tiên tiến (công nghệ thông tin, điện tử, dược phẩm) tạo áp lực cần thiết cho sự phát triển giáo dục-đào tạo. Thu nhập bình quân đầu người trong vùng cao hơn mức trung bình quốc gia, thể hiện năng suất lao động gia tăng.

III. Giáo dục đào tạo và hội nhập toàn cầu

Liên kết trong giáo dục đào tạo là một trong những động lực quan trọng để đáp ứng nhu cầu xã hội về nguồn nhân lực cao. Vùng liên kết Bình Dương - TPHCM - Đồng Nai sở hữu hệ thống giáo dục đào tạo bậc cao phát triển với nhiều trường đại học hàng đầu quốc gia. Hệ thống chăm sóc y tế tiên tiến của vùng được xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng sống của dân cư. Tình trạng liên kết với các địa phương ngoài vùng trong lĩnh vực giáo dục-y tế tạo ra các trung tâm đào tạo chuyên sâu, hợp tác quốc tế và trao đổi kinh nghiệm. Hội nhập toàn cầu được thúc đẩy thông qua các chương trình học bổng, hợp tác đa phương và ứng dụng công nghệ giáo dục tiên tiến.

3.1. Hệ thống giáo dục đào tạo chất lượng cao

Trường đại học và các cơ sở đào tạo trong vùng liên kết cung cấp các chương trình đào tạo kỹ thuật, công nghệ và quản lý hiện đại. Liên kết giáo dục đa phương giữa ba địa phương tạo nên một mạng lưới đào tạo toàn vùng, chia sẻ tài nguyên giáo dục và phát triển đặc thù khu vực. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục giúp nâng cao chất lượng dạy-học và sự tiếp cận của sinh viên đến các khóa học chất lượng.

3.2. Y tế và hội nhập quốc tế

Cơ sở y tế hiện đại của vùng liên kết được trang bị công nghệ chẩn đoán, điều trị tương tự các nước phát triển. Hợp tác y tế liên vùng giúp phân tán áp lực khám chữa bệnh, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và chia sẻ chuyên gia y tế. Tính toàn cầu được thể hiện qua sự tham gia các chương trình y tế quốc tế, trao đổi chuyên gia y học và ứng dụng các tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe quốc tế.

IV. Hạ tầng khoa học công nghệ và cạnh tranh toàn cầu

Cơ sở hạ tầng kỹ thuật của vùng liên kết Bình Dương - TPHCM - Đồng Nai là nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế. Giao thông liên kết giữa ba địa phương được cải thiện thông qua các dự án đường cao tốc, đường sắt và hệ thống công cộng, tạo thuận lợi cho liên kết trong giao thông tác động đến phát triển vùng. Hạ tầng kỹ thuật phục vụ kết nối liên vùng được phát triển bao gồm mạng điện, nước, thông tin và logistics. Khoa học-công nghệ được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất, quản lý và các khu công nghệ cao được thiết lập để thúc đẩy hội nhập toàn cầu trong sản xuất. Phân tích SWOT cho thấy vùng có nhiều điểm mạnh nhưng cần tiếp tục khắc phục những thách thức để tăng cường tiếng nói trong hội nhập toàn cầu.

4.1. Hạ tầng kỹ thuật và giao thông liên vùng

Liên kết giao thông giữa Bình Dương, TPHCM và Đồng Nai được tăng cường qua các tuyến đường cao tốc hiện đại, giảm thời gian vận chuyển và chi phí logistics. Cơ sở hạ tầng cảng biển và sân bay được phát triển để hỗ trợ xuất nhập khẩu hàng hóa. Mạng lưới giao thông công cộng được hoàn thiện, giúp di chuyển dân cư và lao động dễ dàng hơn giữa các địa phương.

4.2. Khoa học công nghệ và năng lực cạnh tranh

Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp trong vùng thu hút các doanh nghiệp công nghệ cao, hỗ trợ công nghiệp hóa và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý đô thị giúp nâng cao hiệu suất quản lý, giảm lãng phí và nâng cao chất lượng sống. Phân tích năng lực cạnh tranh cho thấy vùng liên kết có khả năng cạnh tranh cao trong khu vực nhờ tổ hợp lợi thế về vị trí địa lý, nhân lực, hạ tầng và công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT VIỆN NGHIÊN CỨU ĐÔNG NAM BỘ BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG VÙNG LIÊN KẾT ĐÔ THỊ BÌNH DƯƠNG - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - ĐỒNG NAI ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN Mã số: 03 Thuộc chương trình nghiên cứu: LIÊN KẾT VÙNG ĐÔ THỊ - TRƯỜNG HỢP ĐIỂN CỨU BÌNH DƯƠNG - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - ĐỒNG NAI Chủ nhiệm đề tài: TS. Trương Hoàng Trương Bình Dương, 01/2023 TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT VIỆN NGHIÊN CỨU ĐÔNG NAM BỘ BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG VÙNG LIÊN KẾT ĐÔ THỊ BÌNH DƯƠNG - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - ĐỒNG NAI ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN Mã số: 03 Thuộc chương trình nghiên cứu: LIÊN KẾT VÙNG ĐÔ THỊ - TRƯỜNG HỢP ĐIỂN CỨU BÌNH DƯƠNG - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - ĐỒNG NAI Xác nhận của đơn vị chủ trì đề tài Chủ nhiệm đề tài (chữ ký, họ và tên) (chữ ký, họ và tên) Bình Dương, 01/2023 THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI PGS. Tôn Nữ Quỳnh Trân ThS. Vương Quốc Trung CN.

Nguyễn Như Khánh i VÙNG LIÊN KẾT ĐÔ THỊ BÌNH DƯƠNG – TP. HỒ CHÍ MINH – ĐỒNG NAI ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN MỤC LỤC A. Tổng quan nghiên cứu. Tính cấp thiết đề tài.

Mục tiêu đề tài. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

Cơ sở lý luận nghiên cứu và chính sách về phát triển vùng liên kết đô thị. Cơ sở lý luận nghiên cứu về động lực phát triển của vùng. Liên kết tạo nên lợi thế so sánh (quy mô kinh tế) cho vùng. Liên kết nhằm bảo vệ môi trường hướng đến phát triển bền vững.

Liên kết trong giáo dục đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội về nguồn nhân lực cao. Liên kết trong giao thông tác động đến phát triển vùng. Phát triển cụm liên kết ngành nhằm đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Liên kết làm tăng cường tiếng nói của vùng.

Liên kết để tiến đến hội nhập toàn cầu. Chính sách và quy hoạch đối với phát triển vùng liên kết đô thị. Chính sách về vùng. Chính sách về quy hoạch vùng.

Động lực phát triển của vùng liên kết đô thị Bình Dương - Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai. Vai trò động lực của vùng liên kết đô thị Bình Dương - Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai. Thị trường lao động và di dân. Xu hướng di dân đến vùng liên kết đô thị.

Đặc điểm thị trường lao động của vùng liên kết đô thị. Tình trạng liên kết với các địa phương bên ngoài vùng trong vấn đề di dân. Năng lực đáp ứng cung cầu trong thương mại – dịch vụ. Khả năng của các chủ thể kinh tế trong vùng (các tập đoàn, công ty,…).

Mạng lưới giao thương với các địa phương ngoài vùng. Vốn và vấn đề thu hút vốn trong nước và ngoài nước. Tình trạng thu hút vốn trong nước. Tình trạng thu hút vốn ngoài nước (FDI, ODA, NGOs…).

Tình trạng liên kết với các địa phương ngoài vùng trong vấn đề thu hút vốn 52 2. Hội nhập toàn cầu trong sản xuất và quản lý. Áp dụng các phương pháp mới trong điều hành, quản lý đô thị. Sự xuất hiện của các ngành công nghiệp, sản xuất 4.

Giáo dục - y tế và hội nhập toàn cầu. Hệ thống giáo dục, đào tạo bậc cao. Hệ thống chăm sóc y tế tiên tiến. Tình trạng liên kết với các địa phương bên ngoài vùng trong giáo dục - y tế 61 2.

Văn hóa và hội nhập toàn cầu. Hội nhập toàn cầu trong vấn đề bảo tồn di sản, làng nghề. Tình hình phát triển du lịch của vùng. Khoa học - công nghệ.

Ứng dụng khoa học công nghệ, thông tin trong sản xuất và quản lý. Khu công nghệ cao của vùng liên kết đô thị. Hạ tầng kỹ thuật. Tình trạng cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho kết nối liên vùng.

Hợp tác phát triển các dự án hạ tầng kỹ thuật với các địa phương ngoài vùng71 2. Mối quan hệ hợp tác đa ngành với các địa phương ngoài vùng. Đánh giá động lực phát triển của Vùng liên kết đô thị. Động lực thúc đẩy sự phát triển của vùng và ngoại vùng.

Phân tích năng lực cạnh tranh của vùng. Phân tích SWOT. Dự báo khuynh hướng lan tỏa liên kết. 89 TÀI LIỆU TRÍCH DẪN.

90 iv MỤC LỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 1 Các địa phương được khảo sát và số phiếu hỏi 11 2 So sánh vùng ĐNB, vùng KTTĐPN và vùng TP. Hồ Chí Minh 29 3 Quy mô GRDP của các địa phương trong vùng so với cả nước (giá hiện 32 hành) (tỷ đồng) 4 Quy mô GRDP phân theo ngành kinh tế của các địa phương so với cả 33 nước (giá hiện hành) (%) 5 Dân số của các địa phương trong vùng so với cả nước (nghìn người) 35 6 Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của ba địa phương trong vùng so 37 với cả nước (nghìn người) 7 Số lượng lao động trong các doanh nghiệp phân theo ngành kinh tế 37 (nghìn người) 8 Tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên theo trình độ giáo dục cao nhất đạt được 38 01/04/2019 (%) 9 Lĩnh vực nghề nghiệp của người dân trong vùng so với cả nước (%) 38 10 Thu nhập bình quân đầu người một tháng của các địa phương trong 39 vùng so với cả nước 11 Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng (theo giá 40 hiện hành) (1000 tỷ đồng) 12 Số lượng chợ, siêu thị, trung tâm thương mại của ba địa phương trong 41 vùng 13 Số doanh nghiệp đang hoạt động thời điểm 31/12/2020 42 14 Mật độ doanh nghiệp đang hoạt động thời điểm 31/12/2020 bình quân 42 trên 1000 dân trong độ tuổi lao động các địa phương (số doanh nghiệp/1000 dân) 15 Tỉ lệ doanh nghiệp phân theo lĩnh vực hoạt động (%) 43 16 Doanh thu thuần của doanh nghiệp năm 2019 các địa phương (tỷ 43 đồng) 17 Quy mô doanh nghiệp của các địa phương trong vùng so với cả nước 43 (ngàn doanh nghiệp) 18 Số lượng doanh nghiệp lớn có trong bảng xếp hạng VNR500 của các 45 địa phương trong vùng 19 Số lượng doanh nghiệp đăng ký mới của các địa phương so với cả 45 nước từ năm 2016 đến 2021 20 Trị giá xuất khẩu hàng hóa phân theo địa phương (tỷ USD) 46 21 Trị giá nhập khẩu hàng hóa phân theo địa phương (tỷ USD) 47 22 Vốn đầu tư vào các địa phương trong vùng so với cả nước theo giá 49 hiện hành (tỷ đồng) 23 Vốn đầu tư trong nước của các địa phương trong vùng (tỷ đồng) 49 v 24 Số dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài được cấp phép còn hiệu lực đến 50 ngày 31/12/2021 25 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của ba tỉnh, thành phân theo đối tác 52 đầu tư chủ yếu (triệu USD) 26 Xếp hạng chỉ số cải cách hành chính của các địa phương trong vùng 55 so với 63 tỉnh thành 27 Số lượng đại học và giảng viên đại học của ba địa phương trong vùng 59 so với cả nước 28 Số cơ sở y tế, bệnh viện và nhân lực ngành y của các địa phương 60 trong vùng (2020) 29 Số giường bệnh và bác sĩ của các địa phương trong vùng (2020) 60 30 Doanh thu từ du lịch ở các địa phương trong vùng so với cả nước từ 64 năm 2015 đến 2021 (tỷ đồng) 31 Số tổ chức khoa học và công nghệ của các địa phương trong vùng 66 phân theo lĩnh vực hoạt động 32 Số tiền chi cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ so với 67 chi ngân sách năm 2020 của các địa phương (tỷ đồng) 33 Chỉ số chuyển đổi số của các địa phương và vị trí xếp hạng trong 63 67 tỉnh thành 34 Chỉ số kinh tế số của các địa phương và vị trí xếp hạng trong 63 tỉnh 68 thành 35 Chỉ số chính quyền số của các địa phương và vị trí xếp hạng trong 63 69 tỉnh thành 36 PCI của các địa phương trong vùng 76 37 Khung phân tích ba lớp về lợi thế cạnh tranh của vùng 77 38 Khung phân SWOT 78 vi MỤC LỤC BIỂU ĐỒ STT biểu Tên biểu đồ Trang đồ 1 Thu ngân sách của các địa phương trong vùng liên kết đô thị so 32 với cả nước (tỷ đồng) 2 Mật độ kinh tế của các địa phương trong vùng (tỷ đồng/km2) 34 3 Những lợi ích khi liên kết vùng theo đánh giá của 337 hộ được 35 khảo sát 4 Tỷ lệ tăng dân số của các địa phương trong vùng so với cả nước 36 (%) 5 Doanh nghiệp của các địa phương phân theo loại hình doanh 44 nghiệp (ngàn doanh nghiệp) 6 Tổng kim ngạch xuất - nhập khẩu hàng hóa phân theo địa phương 47 (tỷ USD) 7 Quy mô thị trường của TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Đồng 48 Nai 8 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của các địa phương trong vùng 51 (tỷ đồng) MỤC LỤC BẢN ĐỒ STT Tên bản đồ Trang 1 Tỉnh Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai 31 MỤC LỤC HÌNH STT Tên hình Trang 1 Khung phân tích tác động của hệ thống giao thông đối với phát triển 17 vùng vii TỪ VIẾT TẮT Từ được viết tắt Từ viết tắt Thành phố Hồ Chí Minh TP.

Hồ Chí Minh Niên giám thống kê NGTK Tổng sản phẩm nội địa GDP Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP vùng Đông Nam Bộ vùng ĐNB vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam vùng KTTĐPN viii TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT Đơn vị: VIỆN NGHIÊN CỨU ĐÔNG NAM BỘ THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 1. Thông tin chung: - Tên đề tài: Vùng liên kết đô thị Bình Dương - Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai - Động lực phát triển - Mã số: 03 - Chủ nhiệm: TS. Trương Hoàng Trương - Đơn vị chủ trì: Viện Nghiên cứu Đông Nam Bộ - Thời gian thực hiện: từ tháng 12/2020 đến tháng 09/2022 2. Mục tiêu: Mục tiêu chung: Tìm hiểu về động lực phát triển của vùng liên kết đô thị Bình Dương - TP.

Hồ Chí Minh - Đồng Nai - Mục tiêu cụ thể: 1) Phân tích chính sách về liên kết vùng giữa các địa phương trong vùng liên kết đô thị Bình Dương – TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai; 2) Phân tích thực trạng phát triển của vùng liên kết đô thị Bình Dương - TP.