Liên Kết Du Lịch và Hàng Không Giá Rẻ Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Ở Việt Nam

Toàn cầu hóa và cách mạng khoa học công nghệ thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, kéo… 183 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Tp Hồ Chí Minh · 2015.

• Tác giả: Phùng Thế Tám
• Người hướng dẫn: TS Phạm Thăng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Liên Kết Du Lịch - Hàng Không Giá Rẻ Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LIÊN KẾT DU LỊCH - HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Cơ sở khách quan của liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2. Du lịch và những đặc trưng cơ bản của dịch vụ du lịch trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.3. Hãng hàng không giá rẻ và việc cung cấp dịch vụ hàng không giá rẻ
• 1.4. Hội nhập quốc tế tạo tiền đề và môi trường khách quan cho liên kết giữa hãng hàng không giá rẻ với du lịch
• 1.5. Liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ: Bản chất, điều kiện, nguyên tắc và mô hình
• 1.6. Liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ: Bản chất và đặc trưng cơ bản
• 1.7. Các điều kiện trong liên kết kinh doanh giữa Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.8. Các nguyên tắc, mô hình và ưu thế của liên kết giữa Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.9. Kinh nghiệm liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế của một số hãng hàng không giá rẻ điển hình trong khu vực ASEAN và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.9.1. Kinh nghiệm liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ của một số hãng hàng không giá rẻ điển hình khu vực
• 1.9.2. Những bài học rút ra cho hoạt động liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ cho Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LIÊN KẾT DU LỊCH – HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Tổng quan hoạt động liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
• 2.2. Tổng quan về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 2.3. Tình hình phát triển và liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ của các hãng hàng không giá rẻ nội địa trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.4. Đánh giá thực trạng liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập quốc tế của Việt Nam
• 2.5. Tình hình chung về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trên thị trường dịch vụ du lịch Việt Nam
• 2.6. Đánh giá thực trạng các mô hình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ ở nước ta hiện nay
• 2.7. Thực trạng liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong các chương trình kích cầu du lịch
• 2.8. Những hạn chế và nguyên nhân của liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.8.1. Những hạn chế xuất phát từ lợi ích của các đối tác tham gia liên kết
• 2.8.2. Năng lực cơ sở hạ tầng hàng không của các hãng hàng không giá rẻ không đáp ứng kịp thời và đầy đủ nhu cầu của các doanh nghiệp du lịch
• 2.8.3. Liên kết giữa hãng hàng không giá rẻ và các cơ sở nghỉ dưỡng (resort) mang tính tự phát thiếu hẳn sự trung gian tổ chức của các doanh nghiệp lữ hành du lịch trong hình thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh
• 2.8.4. Sự tác động của các cơ quan nhà nước chuyên ngành đến quá trình hình thành và phát triển của liên kết rất thấp, đặc biệt trong hình thành mô hình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ
• 2.8.5. Chưa hình thành rõ nét liên kết giữa Du lịch - Hàng không giá rẻ nước ngoài trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN THÚC ĐẨY TIẾN TRÌNH LIÊN KẾT DU LỊCH - HÀNG KHÔNG GIÁ RẺ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Những tiềm năng, xu hướng và quan điểm cơ bản thúc đẩy tiến trình liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.1. Những tiềm năng và xu hướng cơ bản thúc đẩy tiến trình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.2. Những quan điểm cơ bản trong chỉ đạo liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.2. Những chính sách và giải pháp cơ bản thúc đẩy liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Nhóm chính sách, giải pháp vĩ mô cơ bản thúc đẩy liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.2.2. Nhóm chính sách, giải pháp vi mô tác động vào các doanh nghiệp tham gia liên kết
• 3.2.3. Chính sách, giải pháp liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Liên Kết Du Lịch Hàng Không Giá Rẻ Hội Nhập

Toàn cầu hóa và cách mạng khoa học công nghệ thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, kéo theo sự thay đổi trong quan hệ sản xuất. Ngành hàng không và du lịch chịu tác động mạnh mẽ. Xuất hiện các hình thức đặc thù như hàng không giá rẻ (LCA) và sự liên kết du lịch hàng không, giúp hội nhập kinh tế quốc tế nhanh chóng. Mục tiêu là phát triển các khối liên kết kinh tế như ASEAN, EU. Du lịch là ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp, liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao. Liên kết giữa các hãng hàng không và doanh nghiệp du lịch rất quan trọng. Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập du lịch vùng và quốc tế, liên kết hàng không-du lịch quyết định sự thành công của sản phẩm lữ hành. Chi phí di chuyển chiếm 40-60% giá thành chuyến đi. Vì vậy, vé máy bay giá rẻ là yếu tố then chốt.

1.1. Bản chất của liên kết du lịch hàng không giá rẻ

Liên kết du lịch hàng không giá rẻ là sự hợp tác giữa các hãng hàng không giá rẻ và các doanh nghiệp du lịch để cung cấp các gói du lịch giá rẻ trọn gói. Mục tiêu là giảm chi phí cho khách hàng, kích cầu du lịch và tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế. Sự hợp tác này có thể bao gồm các khuyến mãi du lịch đặc biệt, giảm giá vé máy bay, và các dịch vụ bổ sung như khách sạn và tour tham quan. Quan trọng nhất là sự liên kết này tạo ra giá trị gia tăng cho cả hai bên và cho khách hàng.

1.2. Tầm quan trọng của hàng không giá rẻ trong du lịch

Hàng không giá rẻ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy du lịch giá rẻ, đặc biệt là du lịch quốc tế. Nó cho phép nhiều người có thể tiếp cận các điểm đến xa xôi hơn với chi phí hợp lý. Sự phát triển của các hãng hàng không giá rẻ Việt Nam đã tạo ra nhiều cơ hội cho ngành du lịch Việt Nam, thu hút du khách quốc tế và tạo điều kiện cho du khách Việt Nam đi du lịch nước ngoài. Điều này góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế.

II. Thách Thức Phát Triển Du Lịch Hàng Không Giá Rẻ Việt Nam

Ngành du lịch và hàng không Việt Nam đối mặt nhiều thách thức trong quá trình hội nhập. Mặc dù các hãng hàng không giá rẻ đã xuất hiện, nhưng vẫn còn hạn chế về cơ sở hạ tầng, chất lượng dịch vụ, và khả năng cạnh tranh. Liên kết giữa du lịch và hàng không còn lỏng lẻo, chưa tạo ra nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn với giá cả cạnh tranh. Sự tác động của cơ quan nhà nước còn thấp. Chưa có liên kết chặt chẽ giữa du lịch và hàng không giá rẻ nước ngoài. Cần có giải pháp để khai thác tiềm năng và vượt qua thách thức. Theo luận án, để đưa nền kinh tế thoát khỏi trạng thái tăng trưởng chậm, cần tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, và ưu tiên liên kết các ngành kinh tế liên quan.

2.1. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và năng lực phục vụ

Cơ sở hạ tầng hàng không của các hãng hàng không giá rẻ chưa đáp ứng kịp thời và đầy đủ nhu cầu của các doanh nghiệp du lịch. Tình trạng quá tải ở các sân bay lớn, thiếu hụt nhân lực, và chất lượng dịch vụ chưa cao là những rào cản lớn. Việc nâng cấp và mở rộng cơ sở hạ tầng hàng không là yếu tố then chốt để phát triển du lịch hàng không giá rẻ. Chính sách hỗ trợ đầu tư vào cơ sở hạ tầng cũng cần được chú trọng.

2.2. Thiếu liên kết chặt chẽ giữa du lịch và hàng không

Sự liên kết giữa các hãng hàng không giá rẻ và các công ty du lịch còn mang tính tự phát, thiếu chiến lược và kế hoạch dài hạn. Các chương trình khuyến mãi du lịch và vé máy bay giá rẻ chưa được phối hợp hiệu quả, dẫn đến việc chưa tận dụng được tối đa tiềm năng. Cần có cơ chế hợp tác chặt chẽ hơn giữa các bên, bao gồm chia sẻ thông tin, phát triển sản phẩm chung, và phối hợp quảng bá.

2.3. Chính sách và quản lý nhà nước còn hạn chế

Sự tác động của các cơ quan nhà nước chuyên ngành đến quá trình hình thành và phát triển của liên kết du lịch hàng không giá rẻ còn thấp. Thiếu các chính sách hỗ trợ, quy định rõ ràng, và cơ chế kiểm soát hiệu quả. Cần có sự can thiệp mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp du lịch và hàng không phát triển và hợp tác.

III. Giải Pháp Thúc Đẩy Liên Kết Hàng Không Giá Rẻ và Du Lịch

Cần có giải pháp đồng bộ để thúc đẩy liên kết giữa hàng không giá rẻ và du lịch. Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng hàng không, nâng cao chất lượng dịch vụ, và phát triển sản phẩm du lịch đa dạng, hấp dẫn. Xây dựng cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Đẩy mạnh quảng bá du lịch Việt Nam trên thị trường quốc tế. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước đóng vai trò quan trọng. Theo luận án tiến sĩ của Phùng Thế Tám, cần tăng cường hợp tác giữa Tổng cục Du lịch Việt Nam và Cục Hàng không Việt Nam để nâng cao hiệu quả phối hợp và sức cạnh tranh của hai ngành.

3.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ

Cần đầu tư mạnh mẽ vào việc nâng cấp và mở rộng các sân bay, đặc biệt là các sân bay địa phương. Nâng cao chất lượng dịch vụ hàng không, bao gồm cả dịch vụ trên máy bay và dịch vụ mặt đất. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành. Tạo điều kiện thuận lợi cho các hãng hàng không giá rẻ hoạt động và phát triển.

3.2. Xây dựng cơ chế hợp tác giữa du lịch và hàng không

Xây dựng cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa các hãng hàng không giá rẻ và các công ty du lịch. Tổ chức các hội thảo, diễn đàn, và sự kiện kết nối để các bên có thể trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, và phát triển sản phẩm chung. Khuyến khích các doanh nghiệp hợp tác xây dựng các gói du lịch giá rẻ trọn gói, bao gồm vé máy bay, khách sạn, và các dịch vụ khác.

3.3. Chính sách hỗ trợ và quản lý nhà nước hiệu quả

Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển liên kết du lịch hàng không giá rẻ. Tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và công bằng. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí cho doanh nghiệp. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật. Phát triển du lịch có trách nhiệm và bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Triển Du Lịch Nội Địa Giá Rẻ

Liên kết du lịch hàng không giá rẻ có tiềm năng lớn trong phát triển du lịch nội địa. Vé máy bay giá rẻ giúp người dân dễ dàng di chuyển giữa các địa phương, khám phá vẻ đẹp của đất nước. Các chương trình khuyến mãi du lịch kết hợp với vé máy bay giá rẻ tạo ra động lực lớn cho du lịch nội địa. Cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy du lịch nội địa phát triển, góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Luận án Phùng Thế Tám nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cụ thể hóa chương trình phối hợp giữa Tổng cục Du lịch và Cục Hàng không Việt Nam để nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của hai ngành.

4.1. Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận du lịch nội địa

Chính sách hỗ trợ giá vé máy bay cho các tuyến bay nội địa, đặc biệt là các tuyến đến vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Xây dựng các sản phẩm du lịch phù hợp với túi tiền của người dân, bao gồm cả các gói du lịch gia đình, du lịch sinh thái, và du lịch cộng đồng. Tăng cường quảng bá du lịch nội địa trên các phương tiện truyền thông.

4.2. Phát triển các sản phẩm du lịch địa phương độc đáo

Khuyến khích các địa phương phát triển các sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc văn hóa, lịch sử, và thiên nhiên của địa phương. Hỗ trợ các doanh nghiệp du lịch địa phương xây dựng các tour tham quan, trải nghiệm độc đáo. Tổ chức các lễ hội, sự kiện văn hóa, thể thao để thu hút du khách.

4.3. Liên kết du lịch với các ngành kinh tế khác

Liên kết du lịch với các ngành kinh tế khác như nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ, và thương mại để tạo ra các sản phẩm du lịch đa dạng và hấp dẫn. Hỗ trợ các hộ gia đình làm du lịch cộng đồng, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương. Xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông kết nối các điểm du lịch với nhau.

V. Tương Lai Liên Kết Du Lịch Hàng Không Giá Rẻ Hội Nhập

Tương lai của liên kết du lịch hàng không giá rẻ rất sáng sủa. Với sự phát triển của công nghệ, xu hướng du lịch tự túc, và nhu cầu du lịch ngày càng tăng, liên kết này sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Cần có tầm nhìn chiến lược và hành động cụ thể để khai thác tối đa tiềm năng. Tập trung vào phát triển bền vững, du lịch có trách nhiệm, và du lịch cộng đồng. Luận án Phùng Thế Tám khẳng định liên kết giữa các ngành trong cấu thành sản phẩm lữ hành du lịch được thúc đẩy mạnh mẽ, trong đó liên kết giữa du lịch hàng không được coi như là chiến lược phát triển lâu dài và bền vững.

5.1. Ứng dụng công nghệ trong du lịch và hàng không

Sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) để cá nhân hóa trải nghiệm du lịch. Phát triển các ứng dụng di động (mobile apps) hỗ trợ du khách trong việc tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ, và thanh toán. Ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) để tạo ra các trải nghiệm du lịch ảo, giúp du khách khám phá điểm đến trước khi quyết định đi.

5.2. Phát triển du lịch bền vững và có trách nhiệm

Khuyến khích các doanh nghiệp du lịch áp dụng các tiêu chuẩn du lịch bền vững, bảo vệ môi trường, và tôn trọng văn hóa địa phương. Nâng cao nhận thức của du khách về du lịch có trách nhiệm, khuyến khích họ lựa chọn các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường và mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương. Hỗ trợ các dự án du lịch cộng đồng, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

5.3. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực du lịch

Tham gia vào các tổ chức và diễn đàn quốc tế về du lịch để chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi các mô hình phát triển thành công. Xúc tiến quảng bá du lịch Việt Nam trên thị trường quốc tế, thu hút du khách từ các thị trường tiềm năng. Ký kết các hiệp định hợp tác về du lịch với các nước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi du khách và phát triển các sản phẩm du lịch chung.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Liên Kết Du Lịch Hàng Không Giá Rẻ

Để thúc đẩy liên kết du lịch hàng không giá rẻ, cần có chính sách hỗ trợ từ nhà nước. Giảm thuế, phí cho các hãng hàng không giá rẻ và các doanh nghiệp du lịch tham gia liên kết. Cung cấp vốn vay ưu đãi để đầu tư vào cơ sở hạ tầng và phát triển sản phẩm. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đơn giản hóa thủ tục hành chính. Các chính sách này sẽ tạo động lực lớn cho ngành du lịch Việt Nam phát triển và hội nhập. Theo luận án của Phùng Thế Tám, cần có sự can thiệp mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp du lịch và hàng không phát triển và hợp tác.

6.1. Ưu đãi thuế và phí cho doanh nghiệp liên kết

Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các hãng hàng không giá rẻ và các doanh nghiệp du lịch tham gia vào các chương trình liên kết. Miễn giảm các loại phí liên quan đến hoạt động hàng không và du lịch, như phí cất hạ cánh, phí dịch vụ sân bay, và phí thị thực (visa). Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi.

6.2. Hỗ trợ đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về du lịch hàng không giá rẻ, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Hỗ trợ các doanh nghiệp đào tạo và nâng cao trình độ cho nhân viên. Khuyến khích các trường đại học, cao đẳng, và trung cấp nghề mở các chuyên ngành liên quan đến du lịch và hàng không.

6.3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo môi trường cạnh tranh

Rà soát và đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động du lịch và hàng không, giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng và minh bạch. Loại bỏ các rào cản bất hợp lý, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp du lịch và hàng không phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Phùng Thế Tám, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Thăng và TS. Dương Cao Thái Nguyên, bảo vệ năm 2015 tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số: 62310102).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Toàn cầu hóa kinh tế và cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trên phạm vi toàn cầu, cuốn hút các ngành kinh tế vào hệ thống phân công lao động quốc tế, trong đó có ngành du lịch và vận tải hàng không. Quá trình này thúc đẩy sự ra đời của mô hình hàng không giá rẻ (Low Cost Airline - LCA) và sự liên kết giữa Du lịch (Tourism) với Hàng không giá rẻ (LCA).

Du lịch là ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp, liên ngành, liên vùng và có tính xã hội hóa cao. Trong cấu thành chi phí của một sản phẩm lữ hành du lịch, chi phí vận chuyển từ nơi xuất phát đến điểm đến chiếm tỷ trọng từ 40% đến 60% giá thành chuyến đi (đối với tour quốc tế trọn gói, tỷ trọng này có thể chiếm từ 60% đến 70%). Do đó, sự liên kết giữa doanh nghiệp du lịch và các hãng hàng không giá rẻ là yếu tố quyết định để hạ giá thành tour, mở rộng thị trường du lịch đến tầng lớp dân cư có mức thu nhập trung bình.

Tại Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam (2011) đã định hướng phát triển các ngành dịch vụ, xây dựng các trung tâm du lịch lớn gắn kết với khu vực. Ngày 10/4/2013, "Kế hoạch hợp tác giữa Tổng cục Du lịch Việt Nam và Cục Hàng không Việt Nam giai đoạn 2013 - 2015" được ban hành nhằm cụ thể hóa Chương trình phối hợp công tác số 4050/CT-BVHTTDL-BGTVT ngày 13/11/2012 giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Giao thông Vận tải. Thực tiễn thị trường chứng kiến sự hình thành và cạnh tranh của các hãng hàng không như Vietnam Airlines (chuyển một bộ phận sang cung cấp dịch vụ hàng không giá rẻ - LCAS), Jetstar Pacific Airlines (JPA), VietJet Air và Air Mekong. Tuy nhiên, một số hãng tư nhân gặp khó khăn tài chính dẫn đến phá sản hoặc ngừng bay, các mô hình liên kết còn mang tính tự phát, thiếu bền vững. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về liên kết Tourism - LCA tại Việt Nam dưới góc độ Kinh tế chính trị.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu cơ bản của luận án là chứng minh tính khách quan và lợi ích của sự liên kết giữa Du lịch (Tourism) và Hàng không giá rẻ (LCA), từ đó xác định quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy, củng cố mối liên kết này nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của hai ngành trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam.

Để đạt được mục tiêu cơ bản nêu trên, luận án xác định 3 mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về lý luận của du lịch, hàng không giá rẻ, các điều kiện và mô hình liên kết tối ưu giữa Tourism - LCA, đồng thời tổng kết bài học kinh nghiệm liên kết của một số hãng hàng không giá rẻ điển hình trong khu vực ASEAN.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hợp tác và liên kết giữa hàng không giá rẻ với du lịch ở Việt Nam giai đoạn 2008 - 2014; chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế.
3. Xác định những tiềm năng, xu hướng, quan điểm và đề xuất hệ thống chính sách, giải pháp cơ bản (vĩ mô và vi mô) nhằm đẩy mạnh tiến trình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu mối quan hệ liên kết kinh tế giữa các doanh nghiệp thuộc hai ngành Du lịch và Hàng không giá rẻ dưới góc độ quan hệ sản xuất, xem xét sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong chuỗi cung ứng dịch vụ nhằm tối đa hóa lợi ích của các bên tham gia.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về thời gian: Khảo sát giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2014 (từ khi xuất hiện các hãng LCA và dịch vụ LCAS trên thị trường Việt Nam).
  • Về không gian và đối tượng khảo sát: Tập trung phân tích mối quan hệ liên kết Tourism - LCA trong phạm vi nền kinh tế Việt Nam trong điều kiện cạnh tranh với các hãng hàng không giá rẻ nước ngoài hoạt động tại Việt Nam; mối liên kết quốc tế của Du lịch và Hàng không Việt Nam với các nước khác được đề cập dưới dạng xu hướng.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây được tác giả điểm lại

Tác giả đã phân loại và tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo các nhóm nội dung:

1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước:

• Các nghiên cứu nền tảng về kinh tế du lịch và hàng không: Công trình "Tourism - A new perspective" của Burn Peter và Holden Andrew; "Tourism principle and practice" của Cooper C.; "Tourism in Developing countries" của Martin Oppermann và Kye-Sung; "Low-Cost Airline in the Asia Pacific Region" và "Regional Traffic Growth Opportunity" của Peter Harbison; "What future for Low-cost Airline in Asia" của Richard Stirland; báo cáo "The economic benefits of Air Transport" của IATA và ATAG.
• Nghiên cứu về phân phối du lịch và phương thức vận hành LCA: Cuốn sách "Value Creation in Travel Distribution" (2010) của Michael Straus phân tích sự liên kết giữa giao thông vận tải, công nghệ và phân bổ tài nguyên du lịch; dẫn chứng thực nghiệm từ Tổng Giám đốc AirAsia Tony Fernandes, hãng Qantas Airways (Australia) cùng thương hiệu Jetstar, Oasis Airlines (Hồng Kông), Viva Macau, Cathay Pacific Airways, và trích dẫn nhận định của Robert Martin (Tổng Giám đốc công ty cho thuê máy bay Singapore) về vai trò kích thích du lịch của dịch vụ LCAS. Tác phẩm chỉ ra 6 điều kiện để cung cấp dịch vụ du lịch giá rẻ: (1) Mạng bay điểm - đối điểm dưới 4 giờ bay; (2) Dùng máy bay thân rộng tầm trung khoảng 250 ghế (A330-200 hoặc Boeing 747-400); (3) Tăng tần suất bay lên 16 giờ/ngày; (4) Cắt giảm chi phí mặt đất, cất hạ cánh đường băng phụ và giờ trống; (5) Cắt giảm dịch vụ phụ trợ không thiết yếu; (6) Kết hợp vận chuyển hàng hóa để đảm bảo đủ tải.
• Nghiên cứu chuyên khảo về liên kết hàng không và du lịch: Cuốn "Aviation and Tourism - Implications for leisure travel" (2008) của Anne Graham, Andreas Papatheodorou và Peter Forsyth gồm 7 phần, 26 chương, phân tích toàn diện quan hệ tương hỗ hai chiều giữa hàng không và du lịch, chính sách công, mô hình hãng LCA (như Air Malta), vai trò ứng dụng công nghệ thông tin (Marianna Sigala), tác động môi trường, khảo sát thực tế tại 7 quốc gia/khu vực và tác động của nhóm các quốc gia mới nổi (BRIC).
• Nghiên cứu kinh tế du lịch tại Trung Quốc: Cuốn "Kinh tế du lịch và du lịch học" (2000) của Đồng Minh Ngọc và Vương Lôi Đình làm rõ bản chất đa ngành của kinh tế du lịch và vai trò của liên kết hàng không - du lịch trong phát triển điểm đến.

2. Các công trình nghiên cứu trong nước:

• Các đề tài cấp Bộ (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch): Đề tài "Nghiên cứu đề xuất các giải pháp đầu tư phát triển khu du lịch" (2006) do ThS. Lê Văn Minh chủ nhiệm; Đề tài "Nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch Việt Nam có tính cạnh tranh trong khu vực và quốc tế" (2007) do TS. Đỗ Cẩm Thơ chủ nhiệm; Đề tài "Hiện trạng và giải pháp phát triển các khu du lịch biển quốc gia tại vùng du lịch Bắc Trung Bộ" (2011) do TS. Nguyễn Thu Hạnh chủ nhiệm (nhấn mạnh việc bố trí cảng hàng không cho LCA để kết nối thị trường quốc tế).
• Các luận án tiến sĩ về du lịch: Luận án của Nguyễn Tuấn Anh (2010, ĐHQGHN) về "Năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Việt Nam"; Luận án của Trần Xuân Ảnh (2011, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh) về "Thị trường du lịch Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế"; Luận án của Hoàng Thị Lan Hương (2011, ĐH Kinh tế Quốc dân) về "Phát triển kinh doanh lưu trú du lịch tại vùng du lịch Bắc Bộ của Việt Nam"; Luận án của Nguyễn Trùng Khánh (2012, Học viện Khoa học Xã hội) về "Phát triển dịch vụ lữ hành du lịch trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế: Kinh nghiệm một số nước Đông Á và gợi ý chính sách cho Việt Nam".
• Các luận án tiến sĩ về ngành hàng không: Luận án của Đào Mạnh Nhương (1996, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) về "Những khả năng tích lũy và lợi nhuận trong ngành Hàng không dân dụng Việt Nam" (phân tích vấn đề tiết kiệm chi phí đội bay, mặt đất); Luận án của Dương Cao Thái Nguyên (2005, ĐH Kinh tế TP.HCM) về "Xây dựng hãng hàng không chi phí thấp tại Việt Nam đến năm 2020".

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy phần lớn các công trình chỉ tiếp cận đơn lẻ từ góc độ phát triển ngành du lịch hoặc phát triển ngành hàng không, hoặc chỉ dừng lại ở mức độ mô tả thực trạng. Luận án lựa chọn giải quyết các khoảng trống lý luận và thực tiễn sau:

1. Chứng minh tính khách quan kinh tế của liên kết Tourism - LCA dựa trên quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất.
2. Phân tích tác động của hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa dịch vụ vận tải hàng không/du lịch như một áp lực đòi hỏi các doanh nghiệp phải liên kết để tăng sức cạnh tranh.
3. Xây dựng mô hình và cơ chế liên kết tối ưu 3 chủ thể (Hãng LCA - Doanh nghiệp lữ hành - Điểm đến/Lưu trú) dựa trên nguyên tắc cân bằng lợi ích kinh tế.
4. Đánh giá toàn diện thực trạng các hình thức liên kết Tourism - LCA tại Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2014, phân tích nguyên nhân thành công và thất bại của các doanh nghiệp.
5. Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp đồng bộ ở cả cấp độ quản lý vĩ mô của Nhà nước và cấp độ vi mô của doanh nghiệp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Cơ sở lý luận nền tảng: Luận án sử dụng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, quá trình xã hội hóa và quốc tế hóa tư bản, cùng các chủ trương, đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia của Michael Porter: Luận án vận dụng mô hình "Viên kim cương" (Diamond Model) của M. Porter gồm 4 yếu tố định hình năng lực cạnh tranh: (1) Điều kiện các yếu tố sản xuất; (2) Điều kiện về cầu; (3) Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan; (4) Bối cảnh chiến lược và cơ cấu doanh nghiệp/cạnh tranh nội địa; cùng 2 biến số hỗ trợ là vai trò của Nhà nước và Cơ hội. Lý thuyết này được sử dụng để giải thích sự cần thiết phải liên kết cụm ngành giữa vận tải hàng không giá rẻ và du lịch lữ hành nhằm tạo ra lợi thế cạnh tranh quốc gia.
• Hệ thống khái niệm và phân loại:
  • Du lịch: Theo Luật Du lịch Việt Nam (2005) và Từ điển Webster’s New University.
  • Dịch vụ du lịch: Mang 4 đặc tính chung của dịch vụ (vô hình, không thể phân chia, có khả năng biến đổi, dễ phân hủy) và 2 thuộc tính đặc thù (tính không đồng nhất, tính không có quyền sở hữu).
  • Phân loại hình thức du lịch: Sử dụng sơ đồ phân loại của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO): Du lịch nội địa (Domestic), Du lịch quốc tế vào (Inbound), Du lịch quốc tế ra (Outbound), Du lịch quốc nội (Internal = Domestic + Inbound), Du lịch quốc gia (National = Domestic + Outbound), Du lịch quốc tế (International = Inbound + Outbound).
  • Định nghĩa liên kết Tourism - LCA: Được tác giả xác định là quá trình thâm nhập của một bộ phận hoặc toàn bộ một hãng LCA vào đảm nhận khâu vận chuyển du khách từ điểm xuất phát tới điểm đến trong tour du lịch xuống tầng lớp dân cư có thu nhập trung bình nhằm gia tăng khối lượng lợi nhuận, thúc đẩy hai ngành cùng phát triển và hội nhập kinh tế.
  • Mối quan hệ giữa học vấn và nhu cầu du lịch: Luận án trích dẫn kết quả nghiên cứu của Robert W. McIntosh về tỷ lệ tham gia du lịch theo trình độ văn hóa của chủ gia đình:

Trình độ văn hóa của người chủ gia đình	Tỷ lệ đi du lịch
Chưa đạt trình độ trung học	50%
Có trình độ trung học	65%
Có trình độ cao đẳng	75%
Có trình độ đại học	85%

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án tiếp cận nghiên cứu định tính kết hợp phương pháp mô tả thống kê và mô hình hóa kinh tế:

• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Vận dụng luận điểm của C. Mác ("khi phân tích những hình thái kinh tế, người ta không thể dùng kính hiển vi hay những chất phản ứng hóa học được. Sức trừu tượng hóa phải thay thế cho cả hai cái đó") để gạt bỏ các hiện tượng bề ngoài, nhận diện bản chất mối quan hệ kinh tế và sự giao thoa lợi ích giữa các bên tham gia liên kết.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dùng để hệ thống hóa cơ sở lý luận ở Chương 1, đánh giá thực trạng ở Chương 2 và luận giải các nhóm giải pháp ở Chương 3.
• Phương pháp thống kê, mô tả: Sử dụng số liệu thứ cấp để phản ánh sự phát triển của ngành du lịch (2010 - 2013), số lượng ghế cung ứng, hệ số sử dụng ghế của các hãng hàng không (JPA, VietJet Air, Air Mekong, Vietnam Airlines) và lượng hành khách chặng bay Việt Nam - Singapore (2009 - 2014).
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh đặc trưng kinh tế kỹ thuật và chi phí trung bình ghế/dặm giữa hãng hàng không truyền thống và hãng LCA.
• Phương pháp mô hình hóa: Xây dựng sơ đồ lý thuyết liên kết 3 chủ thể (Hãng LCA - Doanh nghiệp lữ hành - Cơ sở điểm đến/resort).
• Phương pháp dự báo khoa học: Xác định xu hướng vận động của thị trường hàng không và du lịch để xây dựng các giải pháp khả thi.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Nguồn văn bản pháp quy, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Bộ VHTTDL, Bộ GTVT, Tổng cục Du lịch và Cục Hàng không Việt Nam.
• Dữ liệu thứ cấp từ các tổ chức quốc tế: UNWTO, WTTC, IATA, ATAG, CAPA.
• Báo cáo số liệu hoạt động, quảng cáo, chương trình khuyến mại của Vietnam Airlines, Jetstar Pacific, VietJet Air, Air Mekong.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 1 xây dựng khung lý luận về tính tất yếu khách quan của sự liên kết giữa hai ngành kinh tế dịch vụ trong bối cảnh toàn cầu hóa:

• Cơ sở khách quan của liên kết: Xuất phát từ đặc tính sản phẩm du lịch là dịch vụ tổng hợp vô hình, dễ phân hủy và phụ thuộc vào khâu vận chuyển. Chi phí di chuyển chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá tour (40 - 60%). Sự hình thành của các hãng LCA với chiến lược cắt giảm chi phí (mạng bay điểm - đối điểm cự ly 1 đến 4-5 giờ bay, sử dụng sân bay thứ cấp, bán vé qua internet, đơn chủng loại máy bay tiết kiệm nhiên liệu) đã đáp ứng trực tiếp yêu cầu giảm giá tour của doanh nghiệp lữ hành.
• Tác động của hội nhập quốc tế: Hội nhập tạo khung khổ pháp lý chung, tự do hóa dịch vụ vận tải hàng không và dịch vụ du lịch, mở rộng không gian thị trường cho phép các hãng hàng không giá rẻ tăng vòng quay phương tiện và tối ưu hóa chi phí ghế/dặm. Vận dụng lý thuyết của Michael Porter, tác giả chỉ ra rằng lợi thế cạnh tranh quốc gia được hình thành từ sự liên kết chặt chẽ trong cụm ngành hỗ trợ giữa vận tải hàng không và lữ hành.
• Điều kiện thúc đẩy nhu cầu liên kết: Phân tích 5 điều kiện từ phía cầu du lịch (thời gian nhàn rỗi, thu nhập vượt mức thiết yếu, sức khỏe, động cơ du lịch, trình độ văn hóa theo thống kê của Robert W. McIntosh) và các điều kiện từ phía cung ứng hàng không (năng lực khai thác khí tài đơn chủng loại, tối ưu hóa mạng đường bay thẳng điểm - đối điểm, xây dựng văn hóa thương hiệu và điều hòa lợi ích 3 bên: chủ sở hữu, người lao động, khách hàng).
• Mô hình lý thuyết liên kết 3 chủ thể: Luận án xây dựng sơ đồ liên kết giữa Hãng LCA, Doanh nghiệp lữ hành du lịch và Cơ sở cung ứng dịch vụ tại điểm đến (resort/khách sạn) nhằm chia sẻ thông tin, bảo đảm lượng khách ổn định, tối ưu hóa hệ số lấp đầy ghế và phòng, cùng phân chia lợi ích kinh tế.
• Kinh nghiệm khu vực ASEAN: Khảo sát các mô hình LCA điển hình tại Đông Nam Á (như AirAsia tại Malaysia, Jetstar tại Singapore/Australia), rút ra bài học về quản trị chi phí, đa dạng hóa dịch vụ bổ trợ và sự phối hợp giữa chính quyền điểm đến với hãng hàng không.

Chương 2: Thực trạng liên kết Du lịch – Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đánh giá thực tế diễn biến thị trường và các quan hệ liên kết tại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2014:

• Tình hình phát triển thị trường: Ngành du lịch Việt Nam duy trì tăng trưởng trong giai đoạn 2010 - 2013. Về phía hàng không, Pacific Airlines được tái cấu trúc thành Jetstar Pacific Airlines (JPA) chuyển hẳn sang mô hình LCA; VietJet Air tham gia thị trường với tư cách hãng hàng không tư nhân giá rẻ mở rộng nhanh mạng bay nội địa và khu vực; Air Mekong tham gia khai thác các đường bay ngách nối các trung tâm với điểm du lịch như Phú Quốc, Côn Đảo nhưng sau đó phải dừng hoạt động do chi phí cao và hạn chế tài chính; Vietnam Airlines triển khai các chương trình tăng chuyến, giảm giá kích cầu du lịch (như đợt khuyến mại 1/7 - 15/8/2011).
• Thực trạng các mô hình liên kết và kích cầu:
  • Xuất hiện các mô hình liên kết cụ thể giữa hãng hàng không giá rẻ với cơ sở lưu trú và dịch vụ tại điểm đến, tiêu biểu như liên kết giữa JPA với Sài Gòn - Phú Quốc resort, hoặc JPA hợp tác với Du thuyền Mekong Le Cochinchine Cruise nhằm giảm giá tour trọn gói.
  • Triển khai các chương trình kích cầu du lịch nội địa và quốc tế có sự phối hợp giữa Tổng cục Du lịch, Hiệp hội Lữ hành Việt Nam (VISTA), Hiệp hội Du lịch TP. Hồ Chí Minh (HTA) và các hãng hàng không (JPA, VietJet Air, Vietnam Airlines).
  • Tăng trưởng luồng khách trên các tuyến bay kết nối quốc tế của các hãng LCA, đặc biệt là tuyến Việt Nam – Singapore (tổng hai chặng Hà Nội - Singapore và TP.HCM - Singapore) giai đoạn 2009 - 2014.
• Những hạn chế và nguyên nhân:
  • Xung đột lợi ích giữa các đối tác: Sự thiếu tin tưởng và cơ chế phân chia lợi ích chưa bình đẳng giữa hãng hàng không, công ty lữ hành và cơ sở lưu trú dẫn đến các liên kết thiếu tính bền vững.
  • Bất cập về hạ tầng hàng không: Năng lực sân bay, nhà ga, trang thiết bị mặt đất tại các cảng hàng không của Việt Nam chưa đáp ứng kịp tốc độ tăng trưởng đội bay của các hãng LCA; thiếu các sân bay phụ/thứ cấp dành riêng cho hàng không giá rẻ.
  • Liên kết mang tính tự phát: Hoạt động hợp tác giữa hãng LCA và các khu nghỉ dưỡng (resort) diễn ra rời rạc, thiếu sự kết nối trung gian của các công ty lữ hành chuyên nghiệp để đóng gói thành sản phẩm du lịch hoàn chỉnh.
  • Vai trò điều tiết của Nhà nước còn mờ nhạt: Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý hàng không và cơ quan quản lý du lịch còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế chính sách cụ thể hỗ trợ hình thành chuỗi liên kết.
  • Mối liên kết với các hãng LCA quốc tế chưa rõ nét: Chưa thu hút và kết nối sâu rộng với mạng lưới các hãng hàng không giá rẻ trong khu vực ASEAN để tạo nguồn khách quốc tế ổn định vào Việt Nam.

Chương 3: Những quan điểm và giải pháp cơ bản thúc đẩy tiến trình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp thúc đẩy liên kết trong giai đoạn tiếp theo:

• Tiềm năng, xu hướng và quan điểm chỉ đạo: Đánh giá xu hướng gia tăng nhu cầu du lịch giá rẻ trong tiến trình hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN và tự do hóa hàng không (Open Skies). Xác lập 3 quan điểm chỉ đạo: (1) Nhận thức liên kết Tourism - LCA là một khách quan kinh tế; (2) Thực hiện liên kết trên nguyên tắc bình đẳng, hài hòa lợi ích kinh tế giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng; (3) Gắn kết phát triển vận tải hàng không giá rẻ với việc nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch và phát triển bền vững.
• Nhóm chính sách và giải pháp vĩ mô của Nhà nước:
  • Hoàn thiện khung khổ thể chế và quy chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (cụ thể hóa các chương trình phối hợp hành động).
  • Quy hoạch, đầu tư mở rộng hạ tầng cảng hàng không; nghiên cứu xây dựng hoặc chuyển đổi các sân bay phụ, tối ưu hóa giờ cất hạ cánh (slots) cho các hãng LCA tại các trung tâm du lịch trọng điểm.
  • Áp dụng chính sách phí dịch vụ mặt đất, giá dịch vụ điều hành bay linh hoạt, có cơ chế ưu đãi cho các đường bay mới mở tới các điểm du lịch tiềm năng.
  • Xây dựng chiến lược xúc tiến, quảng bá hình ảnh điểm đến du lịch quốc gia gắn liền với việc mở rộng mạng đường bay quốc tế của các hãng hàng không giá rẻ.
• Nhóm chính sách và giải pháp vi mô đối với doanh nghiệp:
  • Đối với các hãng LCA: Tối ưu hóa chi phí vận hành, chuẩn hóa đội bay đơn chủng loại máy bay hiện đại tiết kiệm nhiên liệu, nâng cao tỷ lệ bán vé trực tuyến, phát triển các dịch vụ bổ trợ có thu phí linh hoạt, đào tạo đội ngũ nhân viên hàng không có kỹ năng quảng bá du lịch và xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
  • Đối với doanh nghiệp lữ hành du lịch: Chủ động ký kết hợp đồng hợp tác khung dài hạn với các hãng LCA để giữ chỗ với mức giá ưu đãi ổn định; liên kết chặt chẽ với cơ sở lưu trú để thiết kế các gói sản phẩm du lịch trọn gói chi phí thấp; đổi mới kênh phân phối sản phẩm du lịch qua internet.
  • Đối với các cơ sở lưu trú, điểm đến: Nâng cao chất lượng dịch vụ, áp dụng chính sách giá phòng ưu đãi cho các tour kết hợp với hãng LCA và công ty lữ hành trong các chương trình kích cầu mùa thấp điểm.
• Giải pháp thúc đẩy liên kết quốc tế: Tăng cường hợp tác song phương và đa phương trong khuôn khổ Hiệp hội Du lịch Đông Nam Á (ASEANTA) và Tiểu vùng hàng không Campuchia - Lào - Myanmar - Việt Nam (CLMV), tạo điều kiện cho các hãng LCA mở rộng đường bay thẳng kết nối các điểm du lịch trong khu vực.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án đã luận giải và chứng minh một cách có hệ thống rằng sự liên kết giữa Du lịch và Hàng không giá rẻ là một tất yếu khách quan, xuất phát từ yêu cầu phân công lao động xã hội chuyên môn hóa và sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Vận dụng lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia của Michael Porter để luận chứng vai trò của mối liên kết cụm ngành giữa hàng không giá rẻ và du lịch lữ hành trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành kinh tế du lịch quốc gia.
3. Bước đầu xây dựng khung lý thuyết về mô hình liên kết tối ưu 3 chủ thể kinh tế (Hãng hàng không giá rẻ - Doanh nghiệp lữ hành du lịch - Cơ sở điểm đến/lưu trú) dựa trên nguyên tắc cân bằng và dung hòa lợi ích kinh tế giữa các bên tham gia.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Phân tích, đánh giá bức tranh thực trạng liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ tại thị trường Việt Nam giai đoạn 2008 - 2014, làm rõ quá trình chuyển dịch của các hãng hàng không nội địa (Vietnam Airlines, Jetstar Pacific, VietJet Air, Air Mekong) và các chương trình liên kết với điểm đến.
2. Nhận diện các điểm nghẽn thực tế cản trở sự phát triển bền vững của mối liên kết: hạ tầng cảng hàng không quá tải, thiếu sân bay phụ, liên kết giữa LCA và resort còn mang tính tự phát thiếu vai trò điều phối của lữ hành, cơ chế phối hợp quản lý nhà nước liên ngành chưa đồng bộ.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước (chính sách vĩ mô) và chiến lược kinh doanh của từng nhóm doanh nghiệp (giải pháp vi mô), cung cấp luận cứ cho việc triển khai các chương trình liên kết du lịch - hàng không trong thực tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Về phạm vi thời gian và bối cảnh dữ liệu: Đề tài khảo sát trong giai đoạn 2008 - 2014, thời điểm mô hình hãng hàng không giá rẻ tại Việt Nam mới hình thành và vận hành được khoảng 5 - 6 năm. Một số hãng tư nhân mới tham gia thị trường còn gặp khủng hoảng tài chính dẫn đến giải thể hoặc tạm ngừng bay (như trường hợp Air Mekong), khiến chuỗi dữ liệu thực nghiệm về mô hình liên kết dài hạn chưa thực sự phong phú.
• Về phạm vi không gian: Do điều kiện tiếp cận tư liệu, việc khảo sát thực trạng liên kết mới tập trung chủ yếu ở thị trường nội địa và một số tuyến bay trong khu vực ASEAN (như chặng Việt Nam - Singapore); việc liên kết với các hãng hàng không giá rẻ quốc tế ngoài khu vực mới chỉ được phân tích ở dạng xu hướng tổng quát.
• Về phương pháp thu thập dữ liệu: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp, báo cáo ngành và khảo sát tài liệu; chưa triển khai các cuộc điều tra xã hội học diện rộng bằng bảng hỏi định lượng đối với du khách trực tiếp sử dụng các sản phẩm tour liên kết giá rẻ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu định lượng đánh giá mức độ hài lòng và hành vi lựa chọn của khách du lịch đối với các gói sản phẩm tour liên kết giữa lữ hành và hàng không giá rẻ trong điều kiện bùng nổ thương mại điện tử.
• Nghiên cứu tác động của các cam kết hội nhập sâu rộng hơn, đặc biệt là Hiệp định Bầu trời mở ASEAN (ASEAN Open Skies), đối với năng lực cạnh tranh và mô hình liên kết quốc tế của các hãng LCA Việt Nam.
• Mở rộng nghiên cứu mô hình liên kết vận tải đa phương thức kết nối hàng không giá rẻ với mạng lưới giao thông đường bộ cao tốc, đường sắt và đường thủy tại các vùng kinh tế trọng điểm.

---

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Du lịch, Cục Hàng không Việt Nam): Tham khảo cơ sở lý luận và các kiến nghị chính sách vĩ mô để hoàn thiện quy chế phối hợp công tác liên ngành, xây dựng quy hoạch hạ tầng sân bay phù hợp với đặc thù hãng LCA, ban hành các chính sách kích cầu du lịch quốc gia có sự tham gia của ngành hàng không.
• Doanh nghiệp hàng không và doanh nghiệp lữ hành du lịch: Tham khảo khung mô hình liên kết 3 chủ thể và các bài học kinh nghiệm từ các trường hợp thực tiễn (JPA, VietJet Air, Air Mekong) để xây dựng hợp đồng liên kết dài hạn, định giá sản phẩm tour hợp lý, tối ưu hóa hệ số sử dụng ghế và buồng phòng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Kinh tế vận tải: Sử dụng làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận tiếp cận kinh tế chính trị đối với một lĩnh vực dịch vụ mới nổi, cũng như nguồn tài liệu tổng quan hệ thống về các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến mối liên kết hàng không - du lịch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ được xác định là một tất yếu khách quan trong hội nhập kinh tế quốc tế?

Tính tất yếu khách quan xuất phát từ sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội. Du lịch là ngành dịch vụ tổng hợp, trong đó chi phí vận chuyển chiếm từ 40% đến 60% (thậm chí 60% - 70% trong tour quốc tế trọn gói) tổng giá thành chuyến đi. Do đó, việc liên kết với các hãng LCA giúp cắt giảm đáng kể giá thành tour du lịch, mở rộng đối tượng khách hàng sang tầng lớp có thu nhập trung bình, tạo điều kiện cho cả ngành du lịch và hàng không tối đa hóa lợi ích kinh tế và gia tăng sức cạnh tranh quốc gia theo lý thuyết của M. Porter.

2. Sáu điều kiện cơ bản để một hãng hàng không cung cấp dịch vụ du lịch chi phí thấp (theo tổng kết từ công trình của Michael Straus) là gì?

Theo cuốn sách "Value Creation in Travel Distribution" (2010) của Michael Straus được luận án trích dẫn, một hãng hàng không có thể cung cấp dịch vụ du lịch chi phí thấp khi bảo đảm 6 điều kiện:

1. Sử dụng mạng bay điểm - đối điểm với khoảng cách không quá 4 giờ bay.
2. Sử dụng loại máy bay tầm trung thân rộng bố trí được khoảng 250 ghế (như A330-200 hoặc Boeing 747-400).
3. Tăng tần suất hoạt động của máy bay lên 16 giờ/ngày.
4. Cắt giảm tối đa chi phí mặt đất và lưu không bằng cách hạ cánh xuống đường băng phụ và bay vào các khung giờ trống.
5. Cắt giảm các dịch vụ phụ trợ, chỉ giữ lại dịch vụ thiết yếu cho hành khách.
6. Kết hợp vận chuyển hành khách với vận chuyển hàng hóa để bảo đảm các chuyến bay luôn đủ tải.

3. Nghiên cứu của Robert W. McIntosh về mối quan hệ giữa trình độ học vấn và tỷ lệ tham gia du lịch cho kết quả như thế nào?

Theo số liệu nghiên cứu của Robert W. McIntosh được luận án dẫn dụng tại Bảng 1.2, tỷ lệ tham gia du lịch tăng tỷ lệ thuận với trình độ văn hóa của chủ gia đình:

• Chưa đạt trình độ trung học: 50%
• Có trình độ trung học: 65%
• Có trình độ cao đẳng: 75%
• Có trình độ đại học: 85%

4. Những hạn chế cơ bản trong thực trạng liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ tại Việt Nam giai đoạn 2008 - 2014 là gì?

Luận án chỉ ra 5 hạn chế chính:

1. Xung đột và thiếu cơ chế phân chia lợi ích hài hòa, bình đẳng giữa các đối tác liên kết.
2. Cơ sở hạ tầng hàng không (sân bay, nhà ga, dịch vụ mặt đất) quá tải, thiếu sân bay phụ dành riêng cho LCA.
3. Liên kết giữa hãng LCA và cơ sở nghỉ dưỡng (resort) mang tính tự phát, thiếu sự tham gia tổ chức của các doanh nghiệp lữ hành chuyên nghiệp.
4. Tác động điều tiết và hỗ trợ thể chế từ các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành còn mờ nhạt.
5. Chưa hình thành rõ nét các mô hình liên kết bền vững với các hãng LCA quốc tế hoạt động tại Việt Nam.

5. Khung mô hình lý thuyết liên kết 3 chủ thể của luận án gồm những thành phần nào và vận hành theo nguyên tắc gì?

Khung mô hình lý thuyết liên kết 3 chủ thể được tác giả xây dựng gồm: (1) Hãng hàng không giá rẻ (LCA); (2) Doanh nghiệp lữ hành du lịch; (3) Doanh nghiệp/cơ sở dịch vụ tại điểm đến (resort, khách sạn, khu vui chơi). Mô hình vận hành dựa trên nguyên tắc cân bằng và dung hòa lợi ích kinh tế, trong đó doanh nghiệp lữ hành giữ vai trò trung gian thiết kế sản phẩm hoàn chỉnh, hãng LCA đảm bảo vận chuyển chi phí thấp với hệ số lấp đầy ghế cao, và điểm đến cung ứng dịch vụ lưu trú/nghỉ dưỡng ổn định về giá và chất lượng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phùng Thế Tám là công trình nghiên cứu hệ thống về mối quan hệ liên kết giữa ngành Du lịch và Hàng không giá rẻ tại Việt Nam dưới góc độ Kinh tế chính trị. Bằng việc vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất cùng lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia của Michael Porter, tác giả đã chứng minh tính tất yếu khách quan của sự liên kết và xây dựng mô hình liên kết lý thuyết 3 chủ thể. Luận án đã đánh giá toàn diện bức tranh thực tiễn thị trường Việt Nam giai đoạn 2008 - 2014, chỉ rõ những kết quả đạt được cũng như các hạn chế về cơ chế lợi ích, hạ tầng hàng không và vai trò quản lý nhà nước. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ ở cả cấp độ vĩ mô và vi mô nhằm thúc đẩy tiến trình liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ, góp phần nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đến chương 3) tập trung phân tích bản chất, độ co giãn và dự báo của du lịch và đánh giá vai trò, tác động của hàng không, đặc biệt là LCA trong kích cầu du lịch cũng như sự phát triển của chính bản thân ngành hàng không với tư cách du lịch cung cấp khối cầu ổn định cho hàng không phát triển, nếu xác lập được mối liên kết chặt chẽ giữa hai ngành này. Phần II: có 2 chương (chương 4 và chương 5) tập trung vào phân tích chính sách của Nhà nước trong quản lý và điều hành hàng không và du lịch, trong đó xác định các nguyên tắc thúc đẩy sự liên kết hai ngành và vạch ra những lợi ích và rủi ro 6 khi tự do hóa những hoạt động của du lịch và hàng không cũng như xây dựng hệ thống bảo hiểm để liên kết này hoạt động bình thường. Phần III: gồm 7 chương (từ chương 6 đến chương 12) tập trung chủ yếu vào phân tích sự ra đời, các điều kiện, phương thức hoạt động và phát triển của các hãng hàng không giá rẻ (LCA), khảo sát một số hãng LCA của EU như hãng Air Malta đã liên kết với du lịch để phát triển, từ đó rút ra những kết luận quan trọng cho việc ra đời, tồn tại và phát triển hiệu quả của liên kết này. Phần IV: có 4 chương (chương 13 đến chương 16) chủ yếu nghiên cứu về các loại hình sân bay phục vụ cho liên kết Tourism - LCA, trong đó xác định các hình thức tiếp thị quảng bá để kích cầu du lịch và các điều kiện đảm bảo hoạt động cho các hãng LCA.

Đặc biệt, tác giả Marianna Sigalo tập trung vào việc ứng dụng công nghệ thông tin tạo điều kiện thuận lợi cho khách du lịch sử dụng LCAS để thỏa mãn các nhu cầu trong chuyến du lịch. Phần V: có 2 chương (chương 17 và chương 18) chủ yếu phân tích những tác động của phát triển và hoạt động của LCA tới tạo lập các sản phẩm du lịch bền vững và phát triển du lịch bền vững. Ở đây, các tác giả tập trung vào phân tích các mối quan hệ chồng chéo giữa hàng không và du lịch ảnh hưởng tới các di sản tự nhiên và văn hóa và đưa ra các giải pháp lành mạnh hóa các quan hệ trong phát triển hàng không, du lịch và kinh tế - xã hội. Phần VI: gồm 7 chương (từ chương 18 đến chương 25), nội dung chủ yếu của phần này là khảo sát thực tiễn mối liên kết giữa hàng không và du lịch, trong đó có LCA với du lịch ở 7 nước và vùng lãnh thổ như: Brazil, Ấn Độ, Trung Quốc, Trung Đông, Châu Phi, Mauritius và Nam Thái Bình Dương.

Ở mỗi chương đều khảo sát, phân tích thực trạng phát triển của hai ngành, xác định xu hướng phát triển của các quan hệ liên kết và sự tác động của chính sách nhà nước vào sự phát triển ngành và mối liên kết giữa Hàng không - Du lịch. Phần VII: có 1 chương (chương 26) trình bày các kết luận quan trọng về thực tại và tương lai của hai ngành, trong đó có đề cập đến: 1) Sự thích ứng trước thay đổi của hàng không và công nghiệp du lịch; 2) Quan hệ giữa chính sách của nhà nước đối với phát triển của hai ngành và quan hệ giữa chúng; 3) Sự xuất hiện của các sân bay mới phục vụ du lịch và tầm quan trọng của nó đối với phát triển của 7 hàng không và du lịch; và 4) Chỉ ra các vấn đề chưa được giải quyết như phát triển tương lai của hàng không, mô hình tổ chức, sản xuất kinh doanh trong liên kết hai ngành; Tầm quan trọng của biến đổi khí hậu với vấn đề bảo vệ môi trường cho du lịch; Vai trò của các quốc gia mới nổi (BRIC) trong định hình tương lai của hàng không và du lịch thế giới… Cuốn sách này thực sự là một chuyên khảo nghiên cứu về liên kết giữa hàng không và du lịch, song nó mới cung cấp cho người đọc những nét rất cơ bản ở tầm khởi đầu tiếp cận và làm quen với một vấn đề có tính lý luận và khả năng vận dụng cao vào thực tiễn cuộc sống. - Cuốn sách “Kinh tế du lịch và du lịch học” (2000) của Đồng Minh Ngọc và Vương Lôi Đình (Trung Quốc)[16]. Nội dung chủ yếu của cuốn sách là trình bày lịch sử sự ra đời và phát triển của ngành du lịch Trung Quốc từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời (1949) và những bộ phận cấu thành môn du lịch học, gồm các vấn đề cơ bản sau: Thứ nhất, các tác giả đã cho người đọc thấy rõ tiến trình hình thành các cơ quan quản lý ngành du lịch ở Trung Quốc phát triển từ bộ phận chuyên làm nhiệm vụ tiếp đón các đoàn khách quốc tế của Đảng và Nhà nước Trung Hoa phát triển thành một cơ quan lãnh đạo toàn bộ ngành du lịch thông qua tiến trình phá thế bao cấp để trở thành một ngành công nghiệp không khói mũi nhọn trong cơ cấu kinh tế quốc dân của Trung Hoa.

Thứ hai, trình bày các khái niệm cơ bản cấu thành bộ môn du lịch học như: Kinh tế du lịch, Cơ chế điều tiết ngành, Cấu thành du lịch, Sản phẩm du lịch,. Đặc biệt, các tác giả đã chỉ rõ kinh tế du lịch là hình thức tổ chức kinh doanh dựa trên cơ sở liên kết đa ngành, từ các doanh nghiệp lữ hành đến các hãng vận tải trong đó có vận tải hàng không, các cơ sở lưu trú, vui chơi giải trí… Thứ ba, cuốn sách đã nhấn mạnh tới liên kết giữa du lịch và hàng không như một nhân tố quan trọng để phát triển các điểm du lịch và các thành phố du lịch. Những nội dung về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ đã được các tác giả nước ngoài phân tích và được đề cập tới Thứ nhất, trong ba cuốn sách đã được nghiên cứu và tổng quan trên, các tác giả nước ngoài đã phân tích được: 1) Những tiềm năng ưu thế và cả những hạn chế 8 trong liên kết Tourism - LCA, đặc biệt đã phân tích được những ưu thế này khi xuất hiện các hãng LCA cung cấp các LCAS nhằm giảm giá thành tour du lịch, tạo điều kiện để du lịch phát triển thành ngành công nghiệp không khói và chiếm tỉ trọng cao trong tổng sản phẩm kinh tế quốc dân ở các quốc gia và các vùng kinh tế khác nhau; 2) Trình bày phương thức khái quát để đảm bảo cho một hãng hàng không có thể cung cấp được LCAS; 3) Bước đầu đã phân tích được vai trò của Nhà nước, thông qua các chính sách kinh tế của mình, thúc đẩy quá trình liên kết và phát triển của hai ngành; và 4) Bằng những dẫn chứng thực tiễn của phát triển và liên kết giữa hai ngành du lịch - hàng không ở các khu vực khác nhau trên thế giới và hoạt động của một số hãng LCA cụ thể để khẳng định ưu thế của liên kết giữa hai ngành. Thứ hai, còn nhiều vấn đề lý luận chuyên sâu chưa được các tác giả phân tích và sẽ được triển khai trong luận án như: 1) Khái niệm, bản chất, đặc trưng của liên kết Tourism - LCA; 2) Các hình thức liên kết và mô hình liên kết tối ưu; 3) Tính khách quan kinh tế của quá trình liên kết Tourism - LCA; 4) Thực tiễn liên kết Tourism – LCA trên thị trường Việt Nam; 5) Những thành công và thất bại trong liên kết Tourism - LCA; và 6) Các giải pháp khả thi thúc đẩy tiến trình liên kết.

Các công trình trong nước nghiên cứu về liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ trong hội nhập kinh tế quốc tế Trên thực tế, cho đến nay loại hình doanh nghiệp LCA ra đời và thực sự đi vào cung cấp các LCAS chưa lâu, khoảng 5,6 năm nên chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu và đầy đủ về liên kết LCAS với du lịch ở nước ta. Tuy nhiên, trong các công trình nghiên cứu về du lịch hoặc LCA vẫn có thể tìm thấy những ý tưởng cơ bản về tính khách quan và giải pháp liên kết Tourism - LCA, thể hiện ở các đề tài khoa học và luận án tiến sĩ khoa học, các bài nghiên cứu chuyên ngành và các trang website. Một số nội dung về giải pháp liên kết Du lịch - Hàng không giá rẻ từ các đề tài khoa học cấp bộ của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Từ năm 2006 đến nay, trong các đề tài cấp Bộ, nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau trong phát triển du lịch, khi đề cập đến các giải pháp thúc đẩy du lịch phát triển thì liên kết giữa du lịch - hàng không luôn được coi trọng và được xem là 9 một trong các giải pháp quyết định cho sự phát triển của ngành du lịch và hàng không, trong đó có LCA. - Đề tài cấp Bộ (2006): “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp đầu tư phát triển khu du lịch” [14] do Thạc sĩ Lê Văn Minh chủ nhiệm và Viện Nghiên cứu và Phát triển Du lịch chủ trì.

Đề tài tập trung vào nghiên cứu vai trò của đầu tư trong phát triển các khu du lịch, khi nêu ra các giải pháp để tạo lập các điều kiện hạ tầng vật chất - kỹ thuật bảo đảm cho các khu du lịch hoạt động có hiệu quả, tác giả đã đề xuất các giải pháp liên kết với các ngành liên quan, trong đó liên kết với ngành giao thông vận tải được chú trọng. Đặc biệt, đề tài nhấn mạnh tới việc hình thành các cơ sở hạ tầng giao thông như đường xá, sân bay, bến cảng, coi đây là điều kiện hạ tầng vật chất kỹ thuật thiết yếu đảm bảo cho các khu du lịch ra đời và hoạt động có hiệu quả. - Đề tài cấp Bộ (2007): “Nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch Việt Nam có tính cạnh tranh trong khu vực và quốc tế” [20] do Tiến sĩ Đỗ Cẩm Thơ chủ nhiệm, Viện Nghiên cứu và Phát triển Du lịch chủ trì, trong đó đã trình bày được những vấn đề cơ bản về sức cạnh tranh của sản phẩm du lịch, phân tích được cấu thành sản phẩm chung của điểm đến và sản phẩm theo các loại hình du lịch, định vị được sản phẩm du lịch Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế. Đặc biệt khi đề cập đến đặc trưng của sản phẩm du lịch được cấu tạo bởi sự liên kết hoạt động giữa các ngành, vùng.