101 Chương 6 ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IX CỦA ĐẢNG TIẾP TỤC ĐẨY MẠNH SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI ĐẤT NƯỚC (2001-2005) 1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng 1.Hoàn cảnh lịch sử Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng họp từ ngày 19 đến ngày 22 - 4 -2001, với sự tham gia của 1168 đại biểu, đại diện cho hơn 2,5 triệu đảng viên của Đảng. Đại hội diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa lịch sử trọng đại. Loài người vừa kết thúc thế kỷ XX, bước vào thế kỷ XXI.
Đất nước ta đã qua 15 năm đổi mới, 10 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội (1991 - 2000), 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII. Đại hội lần thứ IX của Đảng diễn ra trong bối cảnh khả năng duy trì hoà bình, ổn định trên thế giới và khu vực cho phép chúng ta tập trung vào nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, đồng thời phải đề cao cảnh giác, chủ động đối phó với các tình huống phức tạp, bất trắc khó lường có thể xảy ra. Tình hình thế giới Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô là biến cố chính trị lớn nhất cuối thế kỷ XX. Chủ nghĩa xã hội thế giới tạm thời lâm vào thoái trào cách mạng thế giới gặp nhiều khó khăn.
Chủ nghĩa tư bản thế giới đã tận dụng và phát huy có hiệu quả các thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại; điều chỉnh chính sách đối nội, đối ngoại thích nghi với điều kiện mới để kéo dài sự tồn tại của chúng, tuy nhiên bản chất của chúng không thay đổi. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đặc biệt là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học tiếp tục có bước phát triển nhảy vọt tác động đến mọi quốc gia trên thế giới. Toàn cầu hoá là xu thế khách quan. Toàn cầu hoá vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh, quan hệ song phương, đa phương giữa các quốc gia ngày càng sâu rộng, sự cách biệt giàu nghèo giữa các quốc gia ngày càng tăng.
Tình hình trong nước. Đại hội nhận định: trước mắt nhân dân ta có cả cơ hội lớn và thách thức lớn. Về cơ hội lớn Một là, những thắng lợi trong thế kỷ XX, trực tiếp là thành tựu của 15 năm đổi mới, làm cho thế và lực, đặc biệt là thế của chúng ta đã khác trước. Hai là, cơ sở vật chất - kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường.
Đất nước còn nhiều tiềm năng lớn về tài nguyên, lao động, đặc biệt là tiềm năng về con người Việt Nam. Nhân dân ta có phẩm chất tốt đẹp, cần cù, thông minh, sáng tạo trong lao động sản xuất, trong đấu tranh cách mạng. Ba là, tình hình chính trị - xã hội của đất nước cơ bản ổn định. Bốn là, chúng ta đang sống trong môi trường hoà bình, hợp tác, liên kết quốc tế và những xu thế tích cực trên thế giới, tạo điều kiện thuận lợi để chúng ta tiếp tục phát huy nội lực và lợi thế so sánh, tranh thủ ngoại lực, mở rộng thị trường phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Về những thách thức lớn: Đại hội khẳng định, bốn nguy cơ đã được Hội nghị toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII của Đảng (1-1994) chỉ ra vẫn tồn tại và diễn biến phức tạp, đan xen, tác động lẫn nhau, không thể xem nhẹ nguy cơ nào. Đại hội nhấn mạnh tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin trong nhân dân. Nước ta vẫn là nước kinh tế kém phát triển cả về trình độ sản xuất vật chất, trình độ quản lý sản xuất, xã hội, mức sống của nhân dân thấp. Trong khi đó cuộc cạnh tranh quốc tế ngày càng quyết liệt, nếu chúng ta không nhanh chóng vượt lên thì nguy cơ tụt hậu ngày càng xa hơn về kinh tế so với các nước trong khu vực và trên thế giới ngày càng lớn.
Các thách thức trên quan hệ hữu cơ với nhau, sự tác động tổng hợp của chúng làm cản trở việc nắm bắt cơ hội, làm mất thời cơ, làm suy yếu đất nước, tách chúng ta ra khỏi môi trường quốc tế thuận lợi, tạo điều kiện cho kẻ thù lợi dụng chống phá, làm suy yếu và lái sự nghiệp cách mạng nước ta chệch hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi chúng ta phải tỉnh táo ngăn chặn và đẩy lùi chúng. 103 Nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức, phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới là vấn đề có ý nghĩa sống còn của Đảng và nhân dân ta. Nội dung Đại hội Đại hội lần thứ IX của Đảng đánh giá chặng đường 71 năm lãnh đạo cách mạng Việt Nam, tổng kết 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VIII, 15 năm đổi mới, 10 năm thực hiện Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội, rút ra những bài học kinh nghiệm của công cuộc đổi mới, từ đó bổ sung, phát triển đường lối, định ra chiến lược phát triển đất nước trong hai thập kỉ đầu của thế kỉ XXI. Đại hội kiểm điểm sự lãnh đạo của Đảng, đề ra phương hướng, nhiệm vụ xây dựng Đảng ngang tầm với nhiệm vụ của thời kỳ mới; sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng.
Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương mới. Đồng chí Nông Đức Mạnh được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng. Đường lối đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới trong giai đoạn cách mạng hiện nay 1. Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta có quá trình hình thành, phát triển nối tiếp nhau từ khi Đảng ta ra đời cho tới ngày nay, ngày càng được xác định rõ hơn.
Đại hội toàn quốc lần thứ IX, tiếp tục bổ sung và phát triển về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta với những nội dung cơ bản là: Lý tưởng của Đảng và mục tiêu cách mạng Việt Nam Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa, trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Về thời kì quá độ Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa. Đó là quá độ gián tiếp, là sự phát triển rút ngắn song vẫn tôn trọng tính lịch sử tự nhiên và phù hợp với thực tiễn nước ta. Đó là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, đồng thời từng bước xây dựng và hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa. 104 Về đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tất yếu phải đấu tranh giai cấp.
Cuộc đấu tranh giai cấp diễn ra gay go quyết liệt, mà “Nội dung chủ yếu của đấu tranh giai cấp trong giai đoạn hiện nay là thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, khắc phục tình trạng nước nghèo, kém phát triển; thực hiện công bằng xã hội, chống áp bức, bất công; đấu tranh ngăn chặn và khắc phục những tư tưởng và hành động tiêu cực, sai trái; đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch; bảo vệ độc lập dân tộc, xây dựng nước ta thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh, nhân dân hạnh phúc”1. Thực chất đây là cuộc đấu tranh giữa hai con đường xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa diễn ra trong điều kiện mới với nội dung và hình thức mới. Về động lực chủ yếu để phát triển đất nước Đại hội lần thứ IX của Đảng khẳng định: “Động lực chủ yếu để phát triển đất nước là đại đoàn kết toàn dân trên cơ sở liên minh giữa công nhân với nông dân và trí thức do Đảng lãnh đạo, kết hợp hài hoà các lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội, phát huy mọi tiềm năng và nguồn lực của các thành phần kinh tế, của toàn xã hội”2. Về mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ Nhận thức về mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là quá trình phát triển tư duy lý luận của Đảng ta qua 15 năm đổi mới.
Trên cơ sở đó, Đại hội lần thứ IX của Đảng xác định mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ là : 1.Đường lối và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Đường lối và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đã được hình thành và không ngừng bổ sung, phát triển qua các đại hội và hội nghị Ban Chấp hành Trung ương của Đảng và của Bộ Chính trị các khoá từ Đại hội lần thứ VI đến trước Đại hội lần thứ IX của Đảng. Đường lối kinh tế trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá 1 ,2 §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, V¨n kiÖn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2001, tr 86 105 Đường lối kinh tế trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá được Đại hội lần thứ IX của Đảng xác định là: “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp; ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy cao độ nội lực, đồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững; tăng trưởng kinh tế đi liền với phát triển văn hoá, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trường; kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh” 1.