Giáo Trình Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam Tập 2 Phần 2: Đại Hội IX và Sự Nghiệp Đổi Mới

Khám phá nội dung giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam tập 2 phần 2, cung cấp cái nhìn sâu sắc về quá trình phát triển và những cột mốc quan trọng.

• Trường học: Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam Tập 2 Phần 2: Đại Hội IX và Những Thách Thức Mới
• Loại tài liệu: Tài liệu
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 6. CHƯƠNG 6: ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IX CỦA ĐẢNG TIẾP TỤC ĐẨY MẠNH SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI ĐẤT NƯỚC (2001-2005)
• 6.1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng
• 6.1.1. Hoàn cảnh lịch sử Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng
• 6.2. Nội dung Đại hội
• 6.2.1. Đường lối đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới trong giai đoạn cách mạng hiện nay
• 6.2.1.1. Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• 6.2.1.2. Lý tưởng của Đảng và mục tiêu cách mạng Việt Nam
• 6.2.1.3. Về thời kì quá độ
• 6.2.1.4. Về đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 6.2.1.5. Về động lực chủ yếu để phát triển đất nước
• 6.2.1.6. Về mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ
• 6.2.2. Đường lối và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
• 6.2.2.1. Đường lối kinh tế trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá
• 6.2.2.2. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
• 6.2.2.2.1. Mục tiêu của chiến lược
• 6.2.2.2.2. Quan điểm phát triển
• 6.2.2.2.3. Định hướng phát triển các ngành kinh tế và các vùng kinh tế
• 6.2.2.2.4. Hình thành đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 6.2.3. Tăng cường quốc phòng và an ninh
• 6.2.4. Mở rộng quan hệ đối ngoại
• 6.2.5. Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế
• 6.2.6. Đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của Nhà nước, phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam Tập 2 Phần 2

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là một phần quan trọng trong việc hiểu rõ quá trình phát triển của đất nước. Tập 2 phần 2 của tài liệu này tập trung vào Đại hội IX và những thách thức mới mà Đảng phải đối mặt. Đại hội IX diễn ra trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, khi đất nước đã trải qua 15 năm đổi mới và đang bước vào thế kỷ XXI. Những thách thức và cơ hội trong giai đoạn này đã được phân tích kỹ lưỡng.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Của Đại Hội IX

Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra từ ngày 19 đến 22 tháng 4 năm 2001, với sự tham gia của 1168 đại biểu. Bối cảnh lịch sử của đại hội này rất quan trọng, khi đất nước đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ sau 15 năm đổi mới.

1.2. Ý Nghĩa Của Đại Hội IX Đối Với Đảng

Đại hội IX không chỉ là một sự kiện quan trọng trong lịch sử Đảng mà còn là một bước ngoặt trong việc xác định đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

II. Những Thách Thức Mới Đối Với Đảng Cộng Sản Việt Nam

Trong giai đoạn sau Đại hội IX, Đảng Cộng sản Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Những thách thức này không chỉ đến từ bên ngoài mà còn từ nội bộ, bao gồm tham nhũng, suy thoái tư tưởng và sự cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

2.1. Tham Nhũng Và Suy Thoái Tư Tưởng

Tình trạng tham nhũng và suy thoái tư tưởng trong một bộ phận cán bộ, đảng viên đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với Đảng, cản trở việc thực hiện đường lối và chính sách của Đảng.

2.2. Cạnh Tranh Quốc Tế Và Tụt Hậu Kinh Tế

Cạnh tranh quốc tế ngày càng quyết liệt, nếu không nhanh chóng vượt lên, nguy cơ tụt hậu về kinh tế so với các nước trong khu vực sẽ ngày càng lớn.

III. Phương Pháp Đối Phó Với Thách Thức Mới

Để vượt qua những thách thức mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra nhiều phương pháp và giải pháp cụ thể. Những giải pháp này nhằm củng cố niềm tin của nhân dân và phát triển kinh tế bền vững.

3.1. Tăng Cường Đoàn Kết Toàn Dân

Đại hội IX nhấn mạnh tầm quan trọng của đại đoàn kết toàn dân, coi đây là động lực chính để phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

3.2. Đẩy Mạnh Cải Cách Hành Chính

Cải cách hành chính được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy dân chủ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Giải Pháp

Các giải pháp được đề ra tại Đại hội IX đã được áp dụng thực tiễn và mang lại nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này không chỉ thể hiện trong phát triển kinh tế mà còn trong việc nâng cao đời sống của nhân dân.

4.1. Kết Quả Trong Phát Triển Kinh Tế

Những chính sách phát triển kinh tế đã giúp Việt Nam đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

4.2. Cải Thiện Đời Sống Nhân Dân

Các chương trình phát triển xã hội đã góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Tương lai của Đảng Cộng sản Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thách thức mới và phát huy những cơ hội. Đảng cần tiếp tục đổi mới, nâng cao năng lực lãnh đạo và củng cố niềm tin của nhân dân.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Đảng cần xác định rõ định hướng phát triển trong tương lai, tập trung vào việc phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

5.2. Vai Trò Của Đảng Trong Thời Kỳ Mới

Đảng Cộng sản Việt Nam cần khẳng định vai trò lãnh đạo trong việc xây dựng đất nước, đồng thời phải lắng nghe ý kiến của nhân dân để điều chỉnh đường lối cho phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam Tập 2 Phần 2 là tài liệu học tập thuộc khối kiến thức lý luận chính trị và khoa học xã hội - nhân văn trong chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học. Giáo trình cung cấp hệ thống tri thức lịch sử và lý luận về sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các thời kỳ cách mạng, tập trung vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (2001) đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (2006), đồng thời tổng kết lý luận về mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học:

• Hệ thống hóa các sự kiện lịch sử, hoàn cảnh kinh tế - chính trị - xã hội trong nước và quốc tế qua các kỳ Đại hội IX, X và các Hội nghị Trung ương khóa IX.
• Phân tích và lý giải các quyết sách lớn của Đảng về mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chiến lược quốc phòng - an ninh, công tác đối ngoại, cải cách bộ máy nhà nước và công tác xây dựng Đảng.
• Nhận thức quy luật vận động và bài học kinh nghiệm của công cuộc đổi mới qua 20 năm (1986–2006).

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo tiến trình lịch sử kết hợp logic chuyên đề lý luận, sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đặc điểm của giáo trình là việc sử dụng nguồn tư liệu từ các văn kiện đại hội, nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và các tác phẩm lý luận chính trị kinh điển.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung trích xuất từ tài liệu tập trung vào ba khối chương lớn phản ánh sự phát triển đường lối và tổng kết lý luận:

1. Chương 6: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng – Tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới đất nước (2001–2005)

   • Bối cảnh: Đại hội diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22-4-2001 tại Hà Nội với 1.168 đại biểu đại diện cho hơn 2,5 triệu đảng viên. Bối cảnh quốc tế ghi nhận sự sụp đổ của hệ thống XHCN ở Đông Âu/Liên Xô, sự phát triển của cách mạng khoa học công nghệ (công nghệ thông tin, công nghệ sinh học) và xu thế toàn cầu hóa. Trong nước ghi nhận 15 năm đổi mới, 10 năm thực hiện Cương lĩnh 1991 và nhận diện 4 nguy cơ (tụt hậu kinh tế, chệch hướng XHCN, tham nhũng/suy thoái, "diễn biến hòa bình").
   • Đường lối phát triển: Xác định con đường quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa (quá độ gián tiếp, rút ngắn); xác định động lực phát triển là đại đoàn kết toàn dân trên nền tảng liên minh công - nông - trí thức; định hình Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm (2001–2010) với mục tiêu đưa Việt Nam thoát khỏi tình trạng kém phát triển và cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020.
   • Hệ thống nghị quyết chỉ đạo thực hiện: Các Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương khóa IX cụ thể hóa đường lối: HNTW 3 (9-2001 về doanh nghiệp nhà nước), HNTW 4 (11-2001 về kế hoạch 2001–2005 và sửa đổi Hiến pháp 1992), HNTW 5 (2-2002 về CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân), HNTW 6 (7-2002 về GD-ĐT, KH-CN), HNTW 7 (1-2003 về đại đoàn kết, dân tộc, tôn giáo, đất đai), HNTW 8 (7-2003 về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới), HNTW 9 (1-2004) và HNTW 11 (1-2005).

2. Chương 7: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng – Đường lối tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời kỳ mới (2006–2010)

   • Bối cảnh và chủ đề: Đại hội diễn ra từ ngày 18 đến ngày 25-4-2006 (họp trù bị ngày 17-4) với 1.178 đại biểu chính thức và 67 đại biểu khách mời. Chủ đề Đại hội xác định: "Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển".
   • Tổng kết 20 năm đổi mới (1986–2006): Khái quát 5 bài học lớn của công cuộc đổi mới và 6 bài học kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng.
   • Phát triển nhận thức lý luận: Xác định mô hình xã hội XHCN với 8 đặc trưng; làm rõ 3 chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân) và các thành phần kinh tế tương ứng; phân định 8 chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước và vận hành đồng bộ các loại thị trường (hàng hóa, dịch vụ, tài chính, bất động sản, sức lao động, khoa học và công nghệ); bổ sung quan điểm bảo vệ an ninh chính trị, kinh tế, tư tưởng văn hóa và xã hội gắn với xây dựng "thế trận lòng dân".

3. Chương 8: Nắm vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong cách mạng Việt Nam

   • Cơ sở lý luận và thực tiễn: Mối quan hệ biện chứng giữa dân tộc và giai cấp theo chủ nghĩa Mác - Lênin; sự vận dụng của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Cương lĩnh chính trị đầu tiên (1930) xác định con đường "làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản".
   • Mối quan hệ giữa hai nhiệm vụ chiến lược: Giải quyết quan hệ giữa chống đế quốc và chống phong kiến; đặt giải phóng dân tộc lên hàng đầu, nhiệm vụ chống phong kiến rải ra từng bước để phục vụ nhiệm vụ chống đế quốc.
   • Lực lượng và phương pháp cách mạng: Khẳng định vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, vai trò chủ lực quân của liên minh công - nông, tập hợp lực lượng qua Mặt trận dân tộc thống nhất; phương pháp cách mạng bạo lực kết hợp khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng (dẫn theo tác phẩm của đồng chí Lê Duẩn).

   TIẾN TRÌNH LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ TRONG GIÁO TRÌNH

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Khung lý thuyết Mác - Lênin: Vận dụng quy luật hình thái kinh tế - xã hội, học thuyết về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, lý luận về đấu tranh giai cấp trong điều kiện kinh tế nhiều thành phần.
• Quan điểm chỉ đạo của Đảng: Nguyên tắc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích văn bản chính trị - pháp lý: Rèn luyện khả năng trích xuất, đối chiếu chủ trương, đường lối từ các văn kiện đại hội và nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Trung ương.
• Kỹ năng tư duy logic và sử học: Đánh giá sự kiện lịch sử trong mối liên hệ biện chứng giữa nguyên nhân, diễn biến, kết quả và bài học kinh nghiệm; phân biệt các hình thái, giai đoạn cách mạng qua các mốc 1930, 1945, 1954, 1975, 1986, 2001, 2006.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình cung cấp cấu trúc nội dung phù hợp với các phương pháp sư phạm đại học:

• Tiếp cận lịch sử - logic: Kết hợp trình bày tuần tự các sự kiện lịch sử (thời gian diễn ra đại hội, số lượng đại biểu, các kỳ Hội nghị Trung ương) với việc phân tích bản chất lý luận của các khái niệm (thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, thế trận lòng dân, nhà nước pháp quyền).
• Phân tích tư liệu văn kiện: Sử dụng trực tiếp văn bản trích xuất từ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X, Văn kiện Đảng Toàn tập, và các tập Hồ Chí Minh Toàn tập làm căn cứ chứng minh.
• Hệ thống câu hỏi ôn tập cuối chương:
  • Cuối Chương 6: "1. Thời cơ, thách thức mới của cách mạng Việt Nam là gì? 2. Nội dung phát triển đường lối đổi mới của Đại hội IX như thế nào?"
  • Cuối Chương 7: "1. Thành tựu, kinh nghiệm của 20 năm đổi mới đất nước được thể hiện như thế nào? 2. Những nội dung cơ bản của đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội do Đại hội X xác định."
• Tự học và nghiên cứu: Người học đối chiếu các quan điểm lý luận với các số liệu thực tế qua 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội IX và 20 năm đổi mới (1986–2006) để hiểu rõ cơ sở thực tiễn của đường lối.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình thể hiện bước phát triển tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai đoạn:

1. Khái niệm và thuật ngữ chính trị mới:
   • Khẳng định mô hình Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ.
   • Bổ sung khái niệm Kinh tế tri thức trong định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Đại hội X.
   • Xác định nội hàm Thế trận lòng dân và mở rộng phạm vi bảo vệ Tổ quốc sang các lĩnh vực an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng văn hóa, an ninh xã hội.
2. Tổng kết thực tiễn 20 năm Đổi mới (1986–2006):
   • Hệ thống hóa 5 bài học lớn về kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH; đổi mới toàn diện, đồng bộ; đổi mới vì lợi ích của nhân dân; kết hợp nội lực và ngoại lực; nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng.
   • Nhận diện trực diện các khuyết điểm: tăng trưởng kinh tế chưa tương xứng tiềm năng, sức cạnh tranh kém, tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống và tệ tham nhũng của một bộ phận cán bộ.
3. Cụ thể hóa đường lối đối ngoại: Chuyển biến từ "Việt Nam muốn là bạn" sang "Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế", chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo lộ trình cụ thể.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và học viên cao học: Sử dụng trong môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam hoặc Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam tại các trường đại học, học viện trên toàn quốc.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Tư tưởng Hồ Chí Minh để nắm vững hệ thống thuật ngữ và phương pháp luận biện chứng.
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Làm tài liệu chuẩn mực để xây dựng đề cương bài giảng, thiết kế câu hỏi kiểm tra đánh giá, hướng dẫn tiểu luận, khóa luận và đề tài nghiên cứu liên quan đến lịch sử chính trị Việt Nam hiện đại.
• Cán bộ, đảng viên: Tài liệu tham khảo phục vụ các chương trình bồi dưỡng lý luận chính trị, nghiên cứu và quán triệt các văn kiện của Đảng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên, học viên cao học thuộc tất cả các khối ngành đào tạo đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời là tài liệu nghiên cứu cho giảng viên lý luận chính trị và cán bộ nghiên cứu lịch sử Đảng.

2. Cần có kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có kiến thức cơ bản về khoa học lịch sử Việt Nam, nắm vững các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và những nội dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh để tiếp thu các phân tích lý luận về đường lối và thể chế chính trị.

3. Điểm đặc thù về nội dung của phần này so với các giai đoạn trước là gì?

Phần này tập trung phân tích giai đoạn đất nước bước vào thế kỷ XXI, đánh dấu việc chuyển đổi sang thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện và tổng kết chặng đường 20 năm đổi mới (1986–2006).

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần đọc kết hợp giữa nội dung phân tích lịch sử với các câu trích dẫn văn kiện gốc; sau mỗi chương, trả lời chi tiết các câu hỏi ôn tập và lập bảng tổng hợp đối chiếu đường lối giữa các kỳ Đại hội IX và X.

5. Những nguồn tài liệu tham khảo chính được trích dẫn trong giáo trình gồm những gì?

Giáo trình sử dụng các tài liệu gốc gồm: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X; Văn kiện Đảng Toàn tập; các tập trong bộ Hồ Chí Minh Toàn tập; và các công trình lý luận chính trị chuyên khảo như Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng của Tổng Bí thư Lê Duẩn.

---

Kết luận

Giáo trình Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam Tập 2 Phần 2 phản ánh có hệ thống sự phát triển đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội IX, X và các nghị quyết Trung ương liên quan, đồng thời làm rõ cơ sở lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.

Tiến trình học tập đề xuất:

1. Nắm vững cơ sở lý luận và quy luật lịch sử về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và CNXH (Chương 8).
2. Nghiên cứu hoàn cảnh, mục tiêu và các giải pháp đẩy mạnh đổi mới thời kỳ 2001–2005 (Chương 6).
3. Đánh giá thành tựu, bài học kinh nghiệm 20 năm đổi mới và phương hướng phát triển giai đoạn 2006–2010 (Chương 7).

Nguồn tài liệu bổ trợ chính thống gồm các bộ Văn kiện Đảng Toàn tập, Hồ Chí Minh Toàn tập và các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

101 Chương 6 ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ IX CỦA ĐẢNG TIẾP TỤC ĐẨY MẠNH SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI ĐẤT NƯỚC (2001-2005) 1. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng 1.Hoàn cảnh lịch sử Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng họp từ ngày 19 đến ngày 22 - 4 -2001, với sự tham gia của 1168 đại biểu, đại diện cho hơn 2,5 triệu đảng viên của Đảng. Đại hội diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa lịch sử trọng đại. Loài người vừa kết thúc thế kỷ XX, bước vào thế kỷ XXI.

Đất nước ta đã qua 15 năm đổi mới, 10 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội (1991 - 2000), 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII. Đại hội lần thứ IX của Đảng diễn ra trong bối cảnh khả năng duy trì hoà bình, ổn định trên thế giới và khu vực cho phép chúng ta tập trung vào nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, đồng thời phải đề cao cảnh giác, chủ động đối phó với các tình huống phức tạp, bất trắc khó lường có thể xảy ra. Tình hình thế giới Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô là biến cố chính trị lớn nhất cuối thế kỷ XX. Chủ nghĩa xã hội thế giới tạm thời lâm vào thoái trào cách mạng thế giới gặp nhiều khó khăn.

Chủ nghĩa tư bản thế giới đã tận dụng và phát huy có hiệu quả các thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại; điều chỉnh chính sách đối nội, đối ngoại thích nghi với điều kiện mới để kéo dài sự tồn tại của chúng, tuy nhiên bản chất của chúng không thay đổi. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đặc biệt là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học tiếp tục có bước phát triển nhảy vọt tác động đến mọi quốc gia trên thế giới. Toàn cầu hoá là xu thế khách quan. Toàn cầu hoá vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh, quan hệ song phương, đa phương giữa các quốc gia ngày càng sâu rộng, sự cách biệt giàu nghèo giữa các quốc gia ngày càng tăng.

Tình hình trong nước. Đại hội nhận định: trước mắt nhân dân ta có cả cơ hội lớn và thách thức lớn. Về cơ hội lớn Một là, những thắng lợi trong thế kỷ XX, trực tiếp là thành tựu của 15 năm đổi mới, làm cho thế và lực, đặc biệt là thế của chúng ta đã khác trước. Hai là, cơ sở vật chất - kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường.

Đất nước còn nhiều tiềm năng lớn về tài nguyên, lao động, đặc biệt là tiềm năng về con người Việt Nam. Nhân dân ta có phẩm chất tốt đẹp, cần cù, thông minh, sáng tạo trong lao động sản xuất, trong đấu tranh cách mạng. Ba là, tình hình chính trị - xã hội của đất nước cơ bản ổn định. Bốn là, chúng ta đang sống trong môi trường hoà bình, hợp tác, liên kết quốc tế và những xu thế tích cực trên thế giới, tạo điều kiện thuận lợi để chúng ta tiếp tục phát huy nội lực và lợi thế so sánh, tranh thủ ngoại lực, mở rộng thị trường phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Về những thách thức lớn: Đại hội khẳng định, bốn nguy cơ đã được Hội nghị toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII của Đảng (1-1994) chỉ ra vẫn tồn tại và diễn biến phức tạp, đan xen, tác động lẫn nhau, không thể xem nhẹ nguy cơ nào.