Luận án tiến sĩ về lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở Thái Bình từ 1997 đến 2010

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đảng bộ tỉnh thái bình lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 1997 đến năm 2010, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Ngọc Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh Đạo Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Ở Thái Bình (1997-2010)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của Luận án
• 0.6. Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu tiêu biểu
• 1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở
• 1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị ở cơ sở
• 1.4. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến Thái Bình và Đảng bộ tỉnh Thái Bình đối với việc xây dựng hệ thống chính trị
• 1.5. Nhận xét về những công trình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 1.5.1. Những vấn đề các công trình nghiên cứu đã giải quyết
• 1.5.2. Những vấn đề mà luận án sẽ làm sáng tỏ
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI BÌNH VỀ XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ (1997-2001)
• 2.1. Cơ sở hoạch định và nội dung chủ trương lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh
• 2.1.1. Cơ sở hoạch định
• 2.1.2. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Bình
• 2.2. Sự triển khai chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình
• 2.2.1. Xây dựng, củng cố tổ chức cơ sở đảng thực sự là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị ở cơ sở
• 2.2.2. Tập trung xây dựng hệ thống chính quyền và đội ngũ cán bộ ở cơ sở
• 2.2.3. Công tác Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cơ sở
• 2.2.4. Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI BÌNH VỀ XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở CƠ SỞ (2001-2010)
• 3.1. Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX (2001-2005)
• 3.1.1. Quan điểm xây dựng HTCT ở cơ sở theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khóa IX)
• 3.1.2. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Bình
• 3.1.3. Sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình
• 3.2. Đảng bộ tỉnh Thái Bình tăng cường lãnh đạo thực hiện xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong bối cảnh mới (2005-2010)
• 3.2.1. Yêu cầu tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình trong xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trên địa bàn tỉnh
• 3.2.2. Sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Đảng bộ tỉnh Thái Bình đã quán triệt, vận dụng chủ trương, đường lối xây dựng HTCT của Trung ương phù hợp với tình hình thực tế của địa phương
• 4.2. Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình, HTCT ở cơ sở được đổi mới và từng bước hoàn thiện tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội
• 4.3. Trong quán triệt chủ trương của Đảng và chỉ đạo xây dựng HTCT ở cơ sở đôi lúc còn có biểu hiện nóng vội, hình thức
• 4.4. Một số kinh nghiệm
• 4.4.1. Nhận thức đúng về hệ thống chính trị cơ sở và vai trò của hệ thống chính trị cơ sở
• 4.4.2. Nâng cao sự lãnh đạo của Đảng, vai trò của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đối với xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở
• 4.4.3. Đào tạo đội ngũ cán bộ làm nhiệm vụ xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở
• 4.4.4. Luôn phát huy vai trò của trưởng thôn gắn với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở
• 4.4.5. Bài học về sự gần dân, dựa vào dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Hệ thống chính trị cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Nghiên cứu về hệ thống chính trị ở cơ sở đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là yếu tố quyết định trong việc xây dựng và củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở. Những nghiên cứu này không chỉ tập trung vào lý luận mà còn đề cập đến thực tiễn, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Các tác giả như Hoàng Chí Bảo, Vũ Hoàng Công đã chỉ ra những đặc điểm và xu hướng của hệ thống chính trị cơ sở, đồng thời nêu ra những giải pháp cần thiết để cải thiện tình hình. Những nghiên cứu này đã tạo nền tảng cho việc hiểu rõ hơn về vai trò của lãnh đạo trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở Thái Bình.

1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở

Các công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị ở cơ sở đã chỉ ra rằng, việc xây dựng hệ thống chính trị là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc đổi mới. Nghiên cứu của Bùi Thế Đức và Nguyễn Huy Kiệm đã nêu rõ thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của hệ thống chính trị. Đặc biệt, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng tại cơ sở. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

II. Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở 1997 2001

Giai đoạn 1997-2001, Đảng bộ tỉnh Thái Bình đã đưa ra nhiều chủ trương quan trọng nhằm xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh đã tập trung vào việc củng cố tổ chức cơ sở đảng, xây dựng chính quyền và đội ngũ cán bộ ở cơ sở. Đặc biệt, việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở đã được chú trọng, nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Các chủ trương này không chỉ giúp ổn định tình hình chính trị mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Đảng bộ tỉnh đã nhận thức rõ vai trò của hệ thống chính trị trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước.

2.1. Cơ sở hoạch định và nội dung chủ trương lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh

Cơ sở hoạch định các chủ trương lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình được xây dựng dựa trên tình hình thực tế của địa phương. Đảng bộ đã xác định rõ mục tiêu xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, có hiệu lực và hiệu quả. Nội dung chủ trương bao gồm việc củng cố tổ chức cơ sở đảng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và thực hiện tốt Quy chế dân chủ. Những chủ trương này đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở, góp phần nâng cao lòng tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền.

III. Sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở 2001 2010

Từ năm 2001 đến 2010, Đảng bộ tỉnh Thái Bình tiếp tục tăng cường lãnh đạo trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Đảng bộ đã triển khai các chủ trương theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX, nhấn mạnh việc đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị. Sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh đã tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc củng cố tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị. Đặc biệt, việc nâng cao vai trò của chính quyền và các đoàn thể chính trị - xã hội đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị tại địa phương.

3.1. Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX

Đảng bộ tỉnh Thái Bình đã quán triệt và thực hiện nghiêm túc Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Các chủ trương được đưa ra nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị, từ đó tạo ra sự đồng thuận trong nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng bộ đã giúp củng cố niềm tin của nhân dân vào chính quyền, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Những thành tựu đạt được trong giai đoạn này đã khẳng định vai trò quan trọng của lãnh đạo trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở.

IV. Nhận xét và kinh nghiệm

Đảng bộ tỉnh Thái Bình đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Một trong những bài học quan trọng là cần nâng cao sự lãnh đạo của Đảng, vai trò của chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội. Việc đào tạo đội ngũ cán bộ có năng lực, trách nhiệm là yếu tố quyết định đến sự thành công của hệ thống chính trị. Đồng thời, việc phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng hệ thống chính trị cũng cần được chú trọng. Những kinh nghiệm này không chỉ có giá trị cho Thái Bình mà còn có thể áp dụng cho các địa phương khác trong cả nước.

4.1. Những kinh nghiệm từ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình

Kinh nghiệm từ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình cho thấy rằng, việc xây dựng hệ thống chính trị cần phải gắn liền với thực tiễn địa phương. Đảng bộ cần thường xuyên lắng nghe ý kiến của nhân dân, từ đó điều chỉnh các chủ trương cho phù hợp. Sự gần gũi, dựa vào dân và lắng nghe ý kiến của nhân dân là yếu tố quan trọng để xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh. Những bài học này sẽ giúp các cấp lãnh đạo có những quyết sách đúng đắn trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam mang tên “Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 1997 đến năm 2010” do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Hà thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2017, mã số chuyên ngành: 62 22 03 15).

Công trình giải quyết yêu cầu thực tiễn và lý luận xuất phát từ vai trò của hệ thống chính trị cơ sở (cấp xã, phường, thị trấn) – nơi trực tiếp đưa chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước vào đời sống nhân dân. Đặc biệt, Thái Bình là địa bàn có tính chất điển hình: năm 1997, tỉnh trở thành “điểm nóng” phức tạp khi khiếu nại, tố cáo diễn ra trên diện rộng, bắt đầu từ các xã Thụy Liên (huyện Thái Thụy), Bình Lăng (huyện Hưng Hà), Vũ Tây (huyện Kiến Xương) liên quan đến quản lý đất đai, ngân sách xã, hợp tác xã và tác phong quan liêu, tham nhũng của một bộ phận cán bộ. Tình hình bất ổn chính trị này bộc lộ sự buông lỏng lãnh đạo, lúng túng trong phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Nghiên cứu quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo củng cố, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở giai đoạn 1997–2010 là khoảng trống cần được làm rõ dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng nhằm đúc rút những kinh nghiệm lịch sử có giá trị.

Mục đích nghiên cứu: Tái hiện có hệ thống, khách quan sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình đối với việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 1997 đến năm 2010; qua đó làm rõ thành tựu, hạn chế và rút ra những kinh nghiệm lịch sử.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Làm rõ các yếu tố tự nhiên, kinh tế, văn hóa - xã hội và bối cảnh lịch sử tác động đến việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở của Đảng bộ tỉnh Thái Bình.
2. Hệ thống hóa quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Bình về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở từ năm 1997 đến năm 2010.
3. Phục dựng toàn diện quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Bình chỉ đạo thực hiện xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở qua hai giai đoạn: 1997–2001 và 2001–2010.
4. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đúc kết các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chủ trương và sự chỉ đạo thực hiện xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở của Đảng bộ tỉnh Thái Bình từ năm 1997 đến năm 2010.
• Phạm vi không gian: Hệ thống chính trị ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thái Bình, gồm 285 xã, phường, thị trấn.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1997 (thời điểm xảy ra bất ổn chính trị, khiếu kiện diện rộng tại tỉnh) đến năm 2010 (kết thúc nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII).
• Phạm vi nội dung: Các thiết chế trong hệ thống chính trị cơ sở gồm tổ chức cơ sở Đảng, chính quyền (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân), Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, cùng việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành phân loại và tổng quan ba nhóm công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến đề tài:

                            TỔNG QUAN TÀI LIỆU
[Nhóm 1: HTCT ở cơ sở]       [Nhóm 2: Đảng lãnh đạo]        [Nhóm 3: Thực tiễn Thái Bình]
- Lý luận, đặc điểm HTCT     - Đổi mới phương thức lãnh đạo  - Địa chí, kinh tế - xã hội
- Chính quyền cấp xã         - NQTW 5 (khóa IX)              - "Điểm nóng" khiếu kiện 1997
- Dân chủ cơ sở              - Công tác cán bộ cơ sở         - Cải cách hành chính địa phương

1. Nhóm công trình nghiên cứu về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở

• Lý luận chung và thực trạng: Hoàng Chí Bảo (2004), Cơ sở và hệ thống chính trị ở cơ sở đối với ổn định và phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta; Vũ Hoàng Công (2002), Hệ thống chính trị cơ sở - Đặc điểm, xu hướng và giải pháp; Chu Văn Thành (2004), Hệ thống chính trị cơ sở - Thực trạng và một số giải pháp đổi mới; Nguyễn Huy Kiệm (2013), Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả của hệ thống chính trị cơ sở; Hoàng Tùng, Hà Đăng, Phạm Quang Nghị, Xây dựng hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ ở cơ sở.
• Chính quyền và các đoàn thể cấp xã: Phan Xuân Sơn (2001), Các đoàn thể nhân dân ở cấp xã, phường và một số vấn đề đổi mới hệ thống chính trị ở cơ sở; Đặng Đình Tân (2001), Chính quyền cấp cơ sở (xã) ở nước ta hiện nay: thực trạng và giải pháp; Thang Văn Phúc, Chu Văn Thành, Dương Quang Tung, Chính quyền cấp xã và quản lý nhà nước ở cấp xã; Nguyễn Thị Phượng (2004), Tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã hiện nay; Đàm Bích Hiên, Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã ở Việt Nam hiện nay; Mạc Minh Sản (2008), Hoàn thiện pháp luật về cán bộ, công chức chính quyền cấp xã đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Địa bàn nông thôn và thực hiện Quy chế dân chủ: Hoàng Chí Bảo (2004), Hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn nước ta hiện nay; Nguyễn Văn Sáu, Hồ Văn Thông (2005), Thể chế dân chủ và phát triển nông thôn Việt Nam hiện nay; Phan Quốc Anh, Lê Đình Khiên, Dương Thành Bắc, Một số tình hình và giải pháp phòng ngừa giải quyết "điểm nóng" ở cơ sở nông thôn nước ta; Lưu Minh Trị, Đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn ngoại thành Hà Nội (cấp xã) trong giai đoạn hiện nay; Trịnh Thanh Tâm (2012), Xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt là nữ của hệ thống chính trị các xã ở đồng bằng sông Hồng giai đoạn hiện nay; Nguyễn Dương Hùng (2008), Kiện toàn hệ thống chính trị ở xã nhằm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay; Phạm Gia Khiêm (2000), Thực hiện Quy chế dân chủ gắn với xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở.
• Tài liệu quốc tế và so sánh: V. Bônđarơ (1986), Đảng Cộng sản Liên Xô trong hệ thống chính trị của xã hội Xô Viết: Những vấn đề phương pháp luận nghiên cứu; LachaySiahVan, Đổi mới Hệ thống chính trị cấp cơ sở ở nông thôn Lào hiện nay; Sôm Lit Lước Kẹo (2001), Đổi mới hệ thống chính trị cấp tỉnh ở nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong giai đoạn hiện nay; Fritzen (2006), Probing system limits: Decentralisation and local political accountability in Vietnam; Phan Thị Lan Hương (2009–2012, Đại học Nagoya), Reforming local government in Viet Nam, Lesson learned from Japan.

2. Nhóm công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị ở cơ sở

• Nguyễn Hữu Đồng (2009), Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay; Nông Đức Mạnh, Trần Đình Hoan, Chu Văn Thành (2005), Chủ trương, chính sách và quy định của Đảng về xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở trong sạch, vững mạnh; Trần Đình Huỳnh, Mạnh Quang Thắng (2005), Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị; Phan Xuân Biên (2005), Một số vấn đề đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cấp cơ sở.
• Bùi Thị Hồng Tiến, Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp cơ sở từ năm 1975 đến 1993 (Qua thực tế một số tỉnh Nam Trung Bộ); Hoàng Chí Bảo (2005), Đảng bộ xã lãnh đạo việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn hiện nay; Đỗ Ngọc Ninh (1995), Nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở Đảng nông thôn (cấp xã) vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay; Nguyễn Nghĩa Vụ (1996), Sự lãnh đạo của Đảng đối với việc củng cố, hoàn thiện chính quyền cấp xã vùng cao phía bắc (qua thực tiễn tỉnh Lào Cai); Lê Tân Lập (2007), Sự lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng trong việc thực thi quyền lực của nhân dân ở nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long.

3. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến tỉnh Thái Bình

• Vũ Anh, Đặc điểm khí hậu Thái Bình; Ban Nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh Thái Bình, Người nông dân Thái Bình trong lịch sử; Bùi Sỹ Trùy, Nông nghiệp, nông thôn Thái Bình, thực trạng và giải pháp; Bùi Thị Thúy Nga, Lưu Tiền Hải, Đỗ Nguyễn Thu Nga (2013), Thái Bình - Đổi mới toàn diện để phát triển bền vững; Đảng bộ tỉnh Thái Bình, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái Bình 1975-2000; Vũ Văn Thanh, Phạm Văn Bảng, Ngô Thị Kim Hoàn, Nguyễn Văn Huy (2015), Đảng bộ tỉnh Thái Bình qua các kỳ đại hội.
• Phạm Thị Kim Lan (2015), Đảng bộ tỉnh Thái Bình lãnh đạo đào tạo nhân lực cho nông nghiệp từ năm 2001 đến năm 2010; Nguyễn Đình Chiến, Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã ở Thái Bình; Nguyễn Hồng Chuyên (2011), Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cấp xã trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam (từ thực tiễn của tỉnh Thái Bình); Ngô Minh, Nguyễn Thúy (2004), Bài học xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở xã, phường, thị trấn qua thực tiễn Thái Bình và Gia Lai; Ngô Thị Kim Dung (2009), Cải cách hành chính thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Thái Bình; Đàm Văn Vượng (2012), Đảng bộ Thái Bình nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng gắn với chất lượng đội ngũ đảng viên mạnh.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án: Các công trình đã công bố tiếp cận hệ thống chính trị cơ sở chủ yếu dưới góc độ khoa học chính trị, hành chính học, luật học hoặc chỉ nghiên cứu các khía cạnh kinh tế - xã hội riêng lẻ của tỉnh Thái Bình. Chưa có công trình nào dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống và toàn diện về quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Bình hoạch định chủ trương, chỉ đạo thực hiện xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong suốt chặng đường lịch sử từ năm 1997 đến năm 2010.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

1. Cơ sở lý thuyết và khung khái niệm

• Khái niệm công cụ: Hệ thống chính trị cơ sở được xác định là toàn bộ các thiết chế chính trị (tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân) được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định, gắn bó hữu cơ nhằm thực hiện sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại xã, phường, thị trấn.
• Khung quan điểm chỉ đạo: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (1991); Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa VI (3-1989); Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa VII; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 lần 2 khóa VIII; Chỉ thị số 30-CT/TW của Bộ Chính trị (18-2-1998) về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn; Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (2006).

2. Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và phương pháp luận sử học Mác-xít.
• Phương pháp chuyên ngành và liên ngành: Sử dụng chủ yếu phương pháp lịch sử (phục dựng tiến trình theo thời gian) kết hợp phương pháp logic (khái quát bản chất, quy luật vận động). Đồng thời, luận án kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu và thống kê mô tả lịch sử.

3. Nguồn tư liệu

• Văn kiện Đảng, văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ.
• Hệ thống văn kiện, nghị quyết, chỉ thị, báo cáo tổng kết, kế hoạch hành động của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thái Bình giai đoạn 1997–2010 lưu trữ tại các cơ quan địa phương.
• Số liệu thống kê chính thức của Cục Thống kê tỉnh Thái Bình và các kết quả khảo sát thực tế, phỏng vấn tư liệu lãnh đạo địa phương.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Chương này phân tích hệ thống tài liệu trong và ngoài nước gồm 3 nhóm vấn đề: lý luận và thực tiễn về hệ thống chính trị cơ sở; sự lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị cơ sở; và các nghiên cứu về tỉnh Thái Bình. Tác giả khẳng định tính độc lập của đề tài, xác định các nhiệm vụ khoa học mà luận án tập trung giải quyết nhằm bù đắp khoảng trống nghiên cứu lịch sử Đảng bộ địa phương.

Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (1997-2001)

1. Cơ sở hoạch định chủ trương

• Đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội: Thái Bình có địa thế tựa “ốc đảo” bao bọc bởi biển và sông Hồng, sông Luộc; diện tích đất chật người đông, thuần nông nghiệp. Mật độ dân số cao (1.168–1.183 người/km²), lao động nông nghiệp chiếm tới 74,3%, tỷ lệ qua đào tạo thấp (23,5%). Dân số thành thị tăng trưởng chậm chạp (năm 1989 chiếm 5,38%; năm 1999 chỉ đạt 5,78%). Lao động nông nhàn di cư tìm việc làm thời vụ gây khó khăn cho việc triệu tập hội họp, thực thi dân chủ ở thôn, xã.
• Truyền thống văn hóa - lịch sử: Nền tảng văn hóa làng xã gắn liền nghệ thuật truyền thống (chèo, múa rối nước tại 7 phường hội cổ truyền huyện Đông Hưng), truyền thống yêu nước và đoàn kết dòng họ.
• Thực trạng chính trị trước năm 1997: Tỷ lệ tổ chức Đảng trong sạch vững mạnh đạt 60%, yếu kém 5%; tỷ lệ đảng viên tiền phong gương mẫu đạt 47,5%, sai phạm xử lý 4,1%. Cuộc bầu cử HĐND nhiệm kỳ 1994–1999 có tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 99,05%. Tỉnh áp dụng Quyết định 54-QĐ/UB thành lập xóm hành chính thay cho đội sản xuất.
• Biến cố chính trị năm 1997: Do buông lỏng quản lý, tham nhũng đất đai, lạm thu tài chính và mất dân chủ, khiếu kiện bùng phát từ các xã Thụy Liên, Bình Lăng, Vũ Tây rồi lan rộng toàn tỉnh từ tháng 5-1997, gây tổn hại lòng tin của nhân dân, buộc Tỉnh ủy phải tập trung chấn chỉnh toàn bộ hệ thống chính trị cơ sở.

Chỉ tiêu thống kê / Đánh giá	Dữ liệu ghi nhận trong văn bản luận án
Dân số toàn tỉnh (1-10-2000)	1.801.000 người (Nam: 47,9%; Nữ: 52,1%)
Dân số nông thôn / thành thị (2000)	Nông thôn: 94,2% / Thành thị: 5,8%
Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên	1,08%/năm
Mật độ dân số (năm 2000)	1.168 - 1.183 người/km²
Tỷ lệ lao động nông, lâm, thủy sản	74,3% (lao động qua đào tạo chỉ đạt 23,5%)
Tăng trưởng GDP bình quân 1996-2000	4,45%/năm
Đánh giá tổ chức cơ sở Đảng (trước 1997)	Trong sạch vững mạnh: 60%; Yếu kém: 5%
Đánh giá tư cách đảng viên (trước 1997)	Tiền phong gương mẫu: 47,5%; Sai phạm cần xử lý: 4,1%
Bầu cử HĐND tỉnh khóa 1994-1999	64 đại biểu (Nữ: 18,75%; Ngoài Đảng: 17,8%; Trình độ ĐH trở lên: 60,17%)
Số đoàn viên thanh niên kết nạp Đảng	Năm 1991: 386; Năm 1994: 932; Năm 1995: 1.380

2. Chủ trương và sự triển khai chỉ đạo (1997–2001)

• Xây dựng, củng cố tổ chức cơ sở Đảng làm hạt nhân lãnh đạo: Rà soát, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên sai phạm trong quản lý kinh tế, đất đai; nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ; chuẩn hóa tiêu chuẩn tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh.
• Củng cố chính quyền cơ sở: Nâng cao năng lực điều hành của UBND xã, chấn chỉnh hoạt động giám sát của HĐND xã; rà soát bộ máy theo hướng tinh gọn, phân định rõ thẩm quyền quản lý hành chính.
• Đổi mới công tác Mặt trận và đoàn thể: Đa dạng hóa tập hợp hội viên, khắc phục bệnh hành chính hóa, phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội.
• Thực hiện Chỉ thị 30-CT/TW về Quy chế dân chủ ở cơ sở: Công khai tài chính, các khoản đóng góp của dân, kế hoạch sử dụng đất đai, phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.

Chương 3: Sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở (2001-2010)

1. Giai đoạn 2001–2005 (Theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX)

• Quán triệt quan điểm NQTW 5 khóa IX: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy xã đối với HĐND và UBND; chuẩn hóa chức danh cán bộ, công chức cấp xã.
• Kết quả kinh tế - xã hội làm nền tảng: Tăng trưởng GDP bình quân 2001–2005 đạt 7,21%/năm (vượt 0,21% chỉ tiêu Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đề ra). Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng tăng từ 14,7% (năm 2000) lên 22,6% (năm 2005); ngành dịch vụ tăng từ 31,56% lên 34,87%. Riêng năm 2005, GDP tăng 7,8% (tuy nhiên vẫn thấp hơn mức bình quân cả nước 8,4% do khu vực 1 chiếm tới 42% GDP).

2. Giai đoạn 2005–2010 (Tăng cường lãnh đạo trong bối cảnh mới)

• Thực hiện Nghị quyết Đại hội X của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII: Gắn xây dựng hệ thống chính trị với công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, dồn điền đổi thửa, xây dựng cánh đồng mẫu lớn đạt giá trị trên 50 triệu đồng/ha/năm, phát triển cụm công nghiệp làng nghề.
• Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính cơ sở theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông; nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền cấp xã; đào tạo lý luận chính trị và chuyên môn cho đội ngũ cán bộ nguồn tại cơ sở.

Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm

1. Nhận xét ưu điểm và hạn chế

• Ưu điểm: Đảng bộ tỉnh đã quán triệt và vận dụng kịp thời các chủ trương, nghị quyết của Trung ương phù hợp với thực tiễn; từng bước ổn định tình hình chính trị, giải quyết khiếu nại tố cáo, hoàn thiện mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội.
• Hạn chế: Việc quán triệt chủ trương và chỉ đạo ở một số nơi đôi lúc còn biểu hiện nóng vội, mang tính hình thức; hoạt động giám sát của HĐND cấp xã có mặt chưa thực chất; năng lực một bộ phận cán bộ cơ sở chưa theo kịp yêu cầu quản lý trong kinh tế thị trường.

2. Năm bài học kinh nghiệm lịch sử

1. Nâng cao nhận thức: Nhận thức đúng vị trí nền tảng của hệ thống chính trị cơ sở trong toàn bộ hệ thống chính trị.
2. Tăng cường năng lực lãnh đạo và phối hợp: Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, phát huy hiệu lực quản lý của chính quyền, vai trò tập hợp của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội.
3. Công tác cán bộ: Chú trọng quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên trách và công chức cơ sở vững vàng về phẩm chất và chuyên môn.
4. Phát huy vai trò tự quản thôn xóm: Đề cao vai trò của trưởng thôn gắn liền với thực hiện nghiêm túc Quy chế dân chủ ở cơ sở.
5. Mối quan hệ mật thiết với nhân dân: Thực hiện bài học gần dân, dựa vào dân, lắng nghe và giải quyết kịp thời tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân ngay từ cơ sở.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Về mặt lý luận: Luận án góp phần hệ thống hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng bộ tỉnh Thái Bình về xây dựng hệ thống chính trị ở cấp cơ sở trong thời kỳ đổi mới.
2. Về mặt thực tiễn:
   • Dựng lại một cách toàn diện, khách quan và chân thực tiến trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình trong việc củng cố, kiện toàn hệ thống chính trị cơ sở từ sau biến cố năm 1997 đến năm 2010.
   • Làm rõ những chuyển biến trong cơ cấu kinh tế - xã hội, tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể ở nông thôn Thái Bình.
   • Tổng kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị thực tiễn đối với công tác xây dựng Đảng và chính quyền cơ sở ở các vùng nông thôn hiện nay.
3. Đề xuất giải pháp: Cần tiếp tục chuẩn hóa đội ngũ cán bộ xã, mở rộng và thực thi thực chất dân chủ cơ sở, tăng cường đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân nhằm ngăn ngừa phát sinh điểm nóng khiếu kiện.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng trong giới hạn địa bàn tỉnh Thái Bình giai đoạn 1997–2010 (gồm 285 đơn vị hành chính cấp xã); văn bản chưa mở rộng so sánh định lượng sâu với các địa phương khác trong vùng đồng bằng sông Hồng.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu giai đoạn từ sau năm 2010 đến nay gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới và chuyển đổi số ở cấp xã.
  • So sánh mô hình lãnh đạo hệ thống chính trị cơ sở giữa Thái Bình và các tỉnh có điểm xuất phát tương đồng trong khu vực.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan lãnh đạo, quản lý: Là tài liệu tham khảo cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thái Bình và các cấp ủy đảng địa phương trong việc hoạch định chính sách xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, nâng cao chất lượng cán bộ cấp xã và giải quyết khiếu nại tố cáo.
• Đối với nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử cho các viện nghiên cứu, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Xây dựng Đảng, Khoa học Chính trị và Quản lý công.
• Phần đáng tham khảo nhất: Chương 2 và Chương 4 – nơi phân tích nguyên nhân sự kiện năm 1997, quá trình thực thi Quy chế dân chủ và 5 bài học kinh nghiệm về quản trị địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chủ yếu nào dẫn đến tình trạng bất ổn chính trị, khiếu kiện diện rộng tại Thái Bình năm 1997?
Trả lời: Do cơ chế quản lý kinh tế tập trung chuyển sang kinh tế thị trường còn nhiều bất cập; một bộ phận cán bộ xã quan liêu, hống hách, tham nhũng, lạm quyền trong quản lý ngân sách, đất đai và lạm thu; các cấp ủy đảng buông lỏng lãnh đạo, không giải quyết dứt điểm khiếu nại ban đầu tại các xã như Thụy Liên, Bình Lăng, Vũ Tây dẫn đến khiếu kiện bùng phát diện rộng.

2. Giai đoạn 1997–2001, Đảng bộ tỉnh Thái Bình đã dựa trên văn bản then chốt nào của Trung ương để chỉ đạo xây dựng dân chủ ở cơ sở?
Trả lời: Tỉnh ủy đã tập trung chỉ đạo thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 18-2-1998 về việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

3. Đặc điểm dân cư và kinh tế của tỉnh Thái Bình giai đoạn 1997–2000 tác động như thế nào đến việc sinh hoạt hệ thống chính trị cơ sở?
Trả lời: Tỉnh có mật độ dân số cao (trên 1.168 người/km²), dân số nông thôn chiếm tới 94,2% (năm 2000), tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm 74,3%. Tình trạng nông nhàn khiến lao động di cư làm ăn xa, dẫn đến việc triệu tập các cuộc họp cử tri tại thôn, xã để bàn bạc, thực hiện Quy chế dân chủ thường xuyên bị vắng mặt, không đủ tỷ lệ quy định.

4. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của Thái Bình giai đoạn 2001–2005 đạt mức bao nhiêu?
Trả lời: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm giai đoạn 2001–2005 đạt 7,21%, vượt 0,21% so với mục tiêu do Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đề ra (giai đoạn 1996–2000 chỉ đạt 4,45%).

5. Luận án đúc kết bao nhiêu bài học kinh nghiệm từ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình?
Trả lời: Luận án đúc kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử: nhận thức đúng về vai trò của hệ thống chính trị cơ sở; nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và hiệu lực của chính quyền, đoàn thể; đào tạo đội ngũ cán bộ; phát huy vai trò trưởng thôn gắn với Quy chế dân chủ; và bài học gần dân, dựa vào dân, lắng nghe ý kiến nhân dân.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà đã phục dựng quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Bình đối với việc xây dựng hệ thống chính trị cơ sở từ năm 1997 đến năm 2010. Từ một địa bàn phức tạp về khiếu kiện đông người năm 1997, Đảng bộ tỉnh đã từng bước củng cố tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể gắn với thực hiện Quy chế dân chủ, tạo môi trường ổn định thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Năm bài học kinh nghiệm được rút ra trong công trình có giá trị lịch sử và thực tiễn đối với công tác xây dựng hệ thống chính trị cơ sở ở nông thôn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Các khái niệm nghiên cứu và mối quan hệ của nó với sự phân cấp và sự quản lí địa phương tốt; chương II: Lịch sử của chính quyền địa phương và quá trình cải các ở Việt nam; chương III: Các khung pháp lí của các mối quan hệ địa phương – trung ương; chương IV: Điểm yếu của chính quyền địa phương với 3 điểm yếu: Hệ thống cồng kềnh; sự phân công chức năng không rõ ràng: giữa cấp huyện và cấp xã, sự chồng chéo về chức năng giữa các cơ quan chuyên ngành; việc thực hiện yếu của cấp xã: ( có đưa ra ví dụ về Thái Bình năm 1997): đưa ra bảng về những khó khăn đối với việc thực hiện “dân chủ cơ sở” ở Thái Bình (8 xã): khó khăn liên quan đến chính quyền và những khó khăn liên quan đến nhân dân; chương V: Hướng tới chính quyền địa phương mạnh và có trách nhiệm ở Việt Nam: nêu các kinh nghiệm của Nhật Bản trong thúc đẩy quá trình phân cấp; sự cần thiết phải tổ chức lại hệ thống chính quyền địa phương; làm mạnh chính quyền địa phương và vấn đề nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương. Bài viết theo đường link: http://www.mil/Portals/59/Publications/VietNam%20Stud y_4.pdf: Vietnam: A country study, trong chương 4: government and polictics (50 trang), trong đó 23 trang đầu nói về sự phát triển của Đảng cộng sản việt nam (Development of the Vietnamese Communist Party) ,tổ chức của Đảng (Party Organization), Quốc hội và ủy ban trung ương (The Party Congress and the Central Committee), các tổ chức đảng khác (Other Party Organizations), các tổ chức mặt trận (Front Organizations), sơ đồ về tổ chức đảng cộng sản Việt Nam, 1987, (Organization of the Vietnamese Communist Party, 1987), hệ thống 14 z chính phủ (The System of Government) trong đó: sự phát triển của Hiến pháp, Quốc hội, Nhà nước, Hội đồng bộ trưởng, Tòa án nhân dân, Viện kiểm soát nhân dân,People's Courts and People's Organs of Control. Một điều tra về Quy chế dân chủ ở cơ sở: Survey on Grassroots Democracy Regulation - Implementation Situation and Organization Capacity of Social Organizations in Thai Binh Province (DOHA and VUSTA of Thai Binh Province, 2009); Mobilizing Rural Institutions for Sustainable Livelihoods and Equitable Development, Governance Institution - the case of the Grassroots Democracy Steering Committee (CAP, IPSARD, 2008) (Điều tra về Qui chế dân chủ cơ sở - Tình hình thực hiện và năng lực tổ chức của các tổ chức xã hội tỉnh Thái Bình ( DOHA and VUSTA của tỉnh Thái Bình, 2009) đã nêu thực trạng về tình hình thực hiện Quy chế dân chủ ở tỉnh Thái Bình: việc thực hiện Quy chế dân chủ thời gian qua góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giữ vững an ninh, trật tự cơ sở, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đảng viên. Bên cạnh những thành tựu đạt được, việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu mong muốn, còn nhiều yếu kém, khuyết điểm, nhiều nơi vẫn còn tình trạng quan liêu, mất dân chủ trong các cơ quan lãnh đạo của Đảng, chính quyền và đoàn thể, với những biểu hiện của sự xa dân, hách dịch, sống xa hoa, lãng phí…; nêu lên những thành tựu và hạn chế, năng lực tổ chức của các tổ chức xã hội trong tỉnh Thái Bình.

Nhóm công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị ở cơ sở Đề cập đến nhóm các công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với hệ thống chính trị ở cơ sở trước hết phải kể đến cuốn sách của Nguyễn Hữu Đồng (chủ biên): Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2009). Cuốn sách bước đầu nghiên cứu làm rõ đúng vị trí, vai trò, nhiệm vụ của Đảng và tổ chức chính 15 z trị - xã hội trong hệ thống chính trị; chỉ rõ thực trạng hoạt động của Đảng và tổ chức chính trị - xã hội; những vấn đề đang đặt ra trong tổ chức và hoạt động của Đảng, các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đồng thời, cuốn sách đề cập đến vấn đề đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng, nhằm đổi mới hệ thống chính trị, thực hiện tốt dân chủ hóa xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Nhóm tác giả Nông Đức Mạnh, Trần Đình Hoan, Chu Văn Thành với cuốn: Chủ trương, chính sách và quy định của Đảng về xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở trong sạch, vững mạnh (Nhà xuất bản Thông tấn, 2005).

Đây là những tập hợp nhằm truyền đạt tinh thần nội dung nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) và các văn bản hữu quan, nhằm đưa các nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của Đảng về xây dựng và củng cố hệ thống chính trị của cơ sở đảng vào cuộc sống, nâng cao năng lực và sức chiến đấu của cơ sở Đảng. Cuốn sách trình bày quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở; chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ cơ sở; chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở và giới thiệu một số bài viết, bài nói của các đồng chí lãnh đạo Đảng; các nhà khoa học về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; năm 2005, Nhà xuất bản Sự thật xuất bản cuốn: Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị của hai tác giả Trần Đình Huỳnh và Mạnh Quang Thắng trình bày về hệ thống chính trị ở nước ta; vai trò, vị trí của Đảng cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị; mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước với các tổ chức chính trị xã hội và việc đổi mới quan hệ giữa Đảng và các hệ thống chính trị trong nước; năm 2005, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản cuốn: Một số vấn đề đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cấp cơ sở do Phan Xuân Biên (chủ biên) tập hợp các bài viết phân tích phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền nhà nước; Việc đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị tại cơ sở phường, xã, thị trấn. Luận án Phó Tiến sĩ khoa học Lịch sử của Bùi Thị Hồng Tiến: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt trong 16 z hệ thống chính trị cấp cơ sở từ năm 1975 đến 1993 (Qua thực tế một số tỉnh Nam Trung Bộ) đã làm sáng tỏ quá trình Đảng lãnh đạo, xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp cơ sở ở một số tỉnh Nam Trung Bộ thời kỳ trước và sau khi thực hiện chủ trương đổi mới, thông qua đó góp phần nghiên cứu nhằm tiếp tục đổi mới công tác cán bộ để xây dựng hệ thống chính trị cấp cơ sở vững mạnh; nghiên cứu của Hoàng Chí Bảo: “Đảng bộ xã lãnh đạo việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn hiện nay” (Tạp chí Lịch sử Đảng, số 2, 2005) đã đánh giá năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng, đặc biệt là ở nông thôn; trình bày việc đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn thì phải bắt đầu từ đổi mới và nâng cao chất lượng của tổ chức Đảng. Yêu cầu và nội dung của việc đổi mới này bao gồm cả đổi mới về quan niệm, nhận thức, tổ chức, phương pháp lãnh đạo, từ lãnh đạo đến tuyên truyền, vận động; nhấn mạnh tầm quan trọng của cấp cơ sở, là nơi trực tiếp tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Nghị quyết của cấp ủy cơ sở là nghị quyết để hành động và ngắn gọn, cụ thể, thiết thực, sáng tạo, hiệu quả - đó là tinh thần của nghị quyết hành động. Bài phỏng vấn của tác giả Thủy Huyền đối với đồng chí Nguyễn Ngọc Lâm - Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương trên báo điện tử của Xây dựng đảng (14/10/2013) về Đổi mới, nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở đã xoay quanh việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) với những kết quả chủ yếu của việc đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo của tổ chức đảng; nâng cao hiệu lực của chính quyền cơ sở; đổi mới công tác hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở; đổi mới sự chỉ đạo của cấp trên; đưa ra những hạn chế trong việc thực hiện nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX): một số cấp ủy chưa quan tâm và chưa có biện pháp chỉ đạo sát thực; chương trình, kế hoạch thực hiện Nghị quyết nhiều nơi còn thiếu cụ thể, hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp xã còn nặng về hình thức…; qua đó, đồng chí Nguyễn Ngọc Lâm đưa ra 5 kinh nghiệm trong chỉ đạo 17 z và thực hiện nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX); bài viết của Nguyễn Huy Kiệm: Nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trong giai đoạn hiện nay (Tạp chí Cộng sản, số 80-2013) đã xoay quanh việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX, đánh giá về diện mạo của hệ thống chính trị cơ sở sau hơn 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX): sự đổi mới về nội dung, phương thức lãnh đạo của tổ chức đảng; hoạt động của chính quyền cơ sở; công tác của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở. Để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trong giai đoạn hiện nay, tác giả đưa ra 6 giải pháp cụ thể gắn với vị trí, chức năng của từng bộ phận cụ thể. Các nghiên cứu về vai trò của tổ chức cơ sở Đảng ở nông thôn và tác động của nó đối với việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở cũng đươc nhiều công trình đề cập đến.

Năm 1991, Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ đã tổ chức Hội thảo khoa học về chính quyền cấp cơ sở. Hội thảo đã phân tích thực trạng chính quyền cơ sở đồng thời đề ra một số phương hướng cải tiến xây dựng và hoàn thiện chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, các báo cáo khoa học mới tập trung phân tích về vị trí, chức năng, nhiệm vụ chính quyền cấp cơ sở, còn chưa đề cập đến vai trò của các chi bộ, đảng bộ cơ sở với chính quyền xã.