Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH 1. Khái niệm lãnh đạo, Đảng lãnh đạo Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, hoạt động của con người luôn gắn liền với tính cộng đồng xã hội. Cộng đồng xã hội dù ở quy mô nào cũng đòi hỏi phải được tổ chức và được lãnh đạo, quản lý.
Chính vì vậy, quan hệ lãnh đạo và chịu sự lãnh đạo là quan hệ chính yếu trong lịch sử phát triển của xã hội loài người. Cho nên, vấn đề lãnh đạo và quản lý cũng đã trở thành đối tượng nghiên cứu, bàn luận của nhiều nhà nghiên cứu, các nhà chính trị. Lãnh đạo là gì? Theo nghĩa chung nhất, được Đại Từ điển Tiếng Việt đưa ra gồm hai nghĩa chính: với tư cách là động từ, lãnh đạo là dẫn dắt, tổ chức phong trào theo đúng đường lối cụ thể. Với tư cách là danh từ, lãnh đạo dùng để chỉ các cơ quan lãnh đạo, bao gồm những người có khả năng tổ chức, dẫn dắt phong trào [72, tr.
Có thể hiểu lãnh đạo là phương thức ứng xử của một cá nhân hay một tập thể đứng đầu có ảnh hưởng tích cực đến mọi người xung quanh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và xác định mục tiêu. Lãnh đạo được quan niệm như một "phương thức ứng xử" của một tổ chức hay cá nhân có vai trò đi đầu. Vì vậy, đòi hỏi chủ thể lãnh đạo cần có "tầm nhìn xa, trông rộng" với một thế giới quan khoa học để định hướng chiến lược và hoạch định đường lối một cách đúng đắn. Với ý nghĩa đó - chức năng chủ yếu của lãnh đạo được xác định là định hướng, xây dựng các mục tiêu chiến lược, hình thành chủ trương và đề ra đường lối.
Về cơ chế ảnh hưởng của lãnh đạo được tiến hành chủ yếu qua phương pháp giáo dục, nêu gương kết hợp với thuyết phục và động viên, cảm hoá mọi 10 người trong quá trình xác định mục tiêu, thực hiện nhiệm vụ. Từ góc độ này cho thấy, lãnh đạo là một khái niệm không gắn với quyền lực. Tức trong hoạt động lãnh đạo thì không sử dụng quyền lực (quyền lực mang tính cưỡng chế, ép buộc). Các nhà nghiên cứu lãnh đạo học hiện đại đã cho rằng: lãnh đạo là "nghệ thuật gây ảnh hưởng đến người khác hoặc làm gương để tuân thủ cùng một chuỗi mô hình hành động” [1, tr.
Phương thức lãnh đạo không sử dụng quyền lực cũng được làm rõ qua nhận thức khái niệm lãnh đạo mà Hồ Chí Minh đã nêu ra: "lãnh đạo là làm đầy tớ nhân dân” [51, tr. Trong thực tiễn, lãnh đạo và quản lý tạo thành một chỉnh thể thống nhất trên cơ sở tính chất, chức năng và phương thức hoạt động của chúng. Trong đó, lãnh đạo là đề ra đường lối và lãnh đạo đường lối bằng phương pháp giáo dục, thuyết phục, động viên mọi người trong quá trình thực hiện đường lối. Còn quản lý (nghĩa quản lý nhà nước) là việc “tổ chức, điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội theo pháp luật” [71, tr.
Giữa lãnh đạo, quản lý có quan hệ chặt chẽ với nhau, không thể tách rời nhau - lãnh đạo không quản lý dễ dẫn tới chung chung, thiếu cụ thể, ngược lại quản lý không lãnh đạo dễ dẫn đến mất phương hướng. Các nhà nghiên cứu về lãnh đạo học cũng khẳng định rằng: “Các nhà lãnh đạo thành công phải thực hiện hoạt động quản lý và ngược lại, các nhà quản lý thành công cũng phải thực hiện hoạt động lãnh đạo” [1, tr. 11 Thông thường, khi nói đến lãnh đạo, người ta hay nghĩ đến vai trò của những cá nhân có quyền lực, tác động mạnh mẽ vào tổ chức mà người đó đứng đầu và thường là trên phạm vi quốc gia. Cách hiểu trên đây thiên về hướng đồng nhất sự lãnh đạo nói chung với vai trò lãnh đạo của các vĩ nhân, thường được thể hiện trong các học thuyết trước học thuyết C.
Mặc dù các học thuyết chính trị xã hội khác nhau có nêu ý niệm về lãnh đạo, nhưng nó chỉ thực sự được mổ xẻ vào những thế kỷ gần đây, nhất là ở thế kỷ XX. Phần lớn các nghiên cứu cũng chỉ chú trọng vào hiệu quả lãnh đạo và do đó, tập trung giải thích về năng lực, hành vi, phẩm chất và những yếu tố liên quan (tính mục đích, ý chí kiên cường, lòng can đảm, lòng nhân ái và lòng tốt, chính trực và lương thiện, tính khiêm nhường, công bằng và bình đẳng, kỹ năng giao tiếp, phát triển đội ngũ lãnh đạo…) xác định khả năng của người lãnh đạo ảnh hưởng tới người khác nhằm đạt tới các mục tiêu của tổ chức. Từ những năm giữa thế kỷ XX, các nước trên thế gới đã xuất bản rất nhiều công trình nghiên cứu về lãnh đạo, quản lý. Ở nước ta, mãi tới những năm gần đây mới xuất hiện những đầu sách, chuyên luận bàn về lãnh đạo, quản lý.
Trong các tác phẩm này, trước khi trình bày về những nội dung chính, các tác giả thường dành hẳn một phần hoặc một chương bàn về khái niệm lãnh đạo. Từ việc tìm dấu hiệu chung của khái niệm, các tác giả đã khái quát: Lãnh đạo là một chức năng hoạt động xã hội của con người (cá nhân hay tập thể) bằng phương pháp tác động, gây ảnh hưởng, thuyết phục (một cá nhân, một tập thể, một cộng đồng xã hội, một dân tộc) nhằm tổ chức các mối quan hệ, tập hợp các thành viên để huy động mọi khả năng và ý chí của họ hành động đạt những mục tiêu chung đã xác định [54, tr. Dấu hiệu đặc trưng của khái niệm lãnh đạo ở chỗ nó hướng vào việc: Nhận thức, lãnh hội quan điểm, xây dựng tầm nhìn, lý tưởng, sứ mệnh của hệ thống; Làm sáng tỏ được thực trạng vận động của hệ thống (bao gồm việc phân tích các mâu thuẫn trong quá trình phát 12 triển), phát hiện nhân tố mới; tổng kết được quy luật, xu thế phát triển của hệ thống; Đề xuất các phương án chiến lược phát triển hệ thống [68, tr. Nói khái quát nhất, lãnh đạo là: "đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức, động viên thực hiện” [71, tr.
Mặc dù khai thác, nhấn mạnh ở những điểm khác nhau, nhưng phần lớn các tác giả đều nhất trí đặc trưng của lãnh đạo là tính định hướng và sự vươn tới việc đạt được mục tiêu của tổ chức. Tổng hợp các yếu tố đã nêu, có thể hiểu rằng lãnh đạo là khả năng, tài năng vạch phương hướng, chỉ đường và bằng ý chí, niềm tin, phẩm hạnh của mình (của tổ chức) nhằm lôi cuốn, cổ vũ, động viên, thuyết phục mọi người thực hiện mục tiêu của cá nhân, tổ chức đã định. Trên nền nhận thức chung về khái niệm lãnh đạo, nhiều nhà khoa học đã đề cập đến khái niệm lãnh đạo của đảng chính trị - khái niệm đảng lãnh đạo. Đảng lãnh đạo là một khái niệm được các nhà kinh điển Mác-Lênin sử dụng bắt đầu vào những năm nửa cuối của thế kỷ XIX, khi Tuyên ngôn của ĐCS sản ra đời, đánh dấu sự trưởng thành của giai cấp công nhân lúc bấy giờ, lực lượng tiên phong thực hiện sứ mệnh lịch sử lãnh đạo quần chúng nhân dân lao động thủ tiêu chế độ bóc lột, xây dựng một xã hội mới tiến bộ vì con người, không còn áp bức và bất công.
Trong lịch sử đấu tranh giai cấp, chưa có giai cấp nào giành thắng lợi mà lại không xây dựng được cho mình một đảng cách mạng. ĐCS là đội tiên phong của giai cấp công nhân và của nhân dân lao động, bao gồm những đại diện ưu tú nhất. Đó là những người kiên quyết nhất, là bộ phận cổ vũ tất cả những bộ phận khác; họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản. Tính quy luật của lịch sử là: chủ nghĩa tư bản nhất định được thay thế bằng chủ nghĩa cộng sản và người có vai trò thực hiện bước thay đổi thế giới là giai cấp công nhân mà ĐCS là đội tiền phong của giai cấp công nhân lãnh đạo.
13 Đảng lãnh đạo là đảng hoạt động thông qua các tổ chức của đảng hoặc các tổ chức quần chúng của Đảng thuyết phục, gây ảnh hưởng, huy động và hướng các nỗ lực của xã hội nhằm thực hiện ý chí, mục tiêu của Đảng.Ăngghen rất quan tâm xây dựng tổ chức cách mạng, tiến hành cách mạng vô sản, lật đổ chế độ tư bản, hướng nhân loại đến xã hội mới, tiến bộ, ấm no, hạnh phúc - xã hội cộng sản chủ nghĩa. Đó là một sự nghiệp lâu dài và được tiến hành bởi toàn bộ giai cấp vô sản trên toàn thế giới, nhưng để làm được điều đó giai cấp vô sản ở mỗi nước phải tiến hành cuộc cách mạng ngay tại nước mình. Do chưa có tiền đề khách quan về đảng cầm quyền nên C.Ăngghen chưa phát biểu được những vấn đề cụ thể về đảng trong điều kiện có chính quyền. Việc xuất hiện Công xã Pari cũng chỉ đủ để các ông nêu những kinh nghiệm về giữ chính quyền.
Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác về đảng, Lênin đã tích cực đấu tranh để bảo vệ học thuyết Mác. Người đã phê phán gay gắt các quan điểm xét lại, duy tâm về Đảng cộng sản, về cách mạng vô sản, kiên trì bảo vệ và phát triển sáng tạo về “Đảng kiểu mới”. Theo Lênin, “Đảng kiểu mới” phải là một tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh, bao gồm những người giác ngộ cách mạng cao, có thể xuất thân từ mọi tầng lớp, giai cấp trong xã hội nhưng tự nguyện hy sinh vì lý tưởng cộng sản, trung thành với cách mạng, với nhân dân. Lênin cho rằng, chỉ có một đảng chân chính mới bảo đảm duy nhất cho thắng lợi của chủ nghĩa xã hội.
ĐCS tác động đến mọi quá trình xã hội, trước hết là thông qua hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội. Vai trò lãnh đạo của đảng là ở chỗ nó lãnh đạo nhà nước, các tổ chức xã hội, thông qua các tổ chức này, lãnh đạo toàn bộ quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Ngay từ những ngày đầu trở về nước hoạt động cách mạng, cùng với việc xây dựng đường lối, chiến lược, sách lược cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm đặc biệt đến việc xây dựng tổ chức Đảng, xác định vai trò lãnh đạo của Đảng.