VIEN NGHIEN CUU KHOA HOC NGAN HANG ] ] Ff a ị Tr fh i oT ` a v [me ete li ew fei he BL. Ệ ia Ear: AL LNW Pat ; 7 1999 - 2000 ee ae — NHÀ XUẤT\T BAN B. THONG KE HÀ NỘI - 2000 A Ta VIEN NGHIEN CUU KHOA HOC NGAN HANG “2 re” KY YEU CAc CONG TRINH NGHIEN CUU KHOA HOC NGANH NGAN HANG 1999 - 2000 | HOC VIEI NGAN } ANG } r - ‹ TR'P?R V/Í#- * ì ƒÍ atl W lu cc | —, , | Peat v BL Ít - _—— + 204 _ NHÀ XUẤT BAN THONG KE HA NOI - 2000 —. 52-04- 2000 TK 2000 BD LOI NOI PAU Thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành TƯ Đảng khoá VI về "Định hướng phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá và nhiệm vụ đến năm 2000 trong những năm vừa qua, dưới sự chỉ đạo của Hội đồng Khoa học, Viên NCKH Ngân hàng đã đấy mạnh việc tổ chức triển khai công tác nghiên cứu khoa học trong ngành nhằm góp phần đối mới hoạt động ngân hàng, phục vụ phát triển kinh tế đất nước.
Kết quả nghiên cứu của nhiều đề tài cấp ngành và cấp Viện đã được đưa vào ứng dụng trong thực tế điều hành, quản lý hoạt động và kinh doanh ngân hàng, góp phần giải quyết những đòi hỏi bức xúc cả về lý luận lẫn thực tiễn đã đặt ra cho ngành. Trong quý 1/2000, Viên NCKH Ngân hàng đã cho xuất bản cuốn "KV yếu các công trình NCKH ngành ngân hàng 1995-1999” bước đầu cung cấp cho người đọc kết quả nghiên cứu những đề tài đã được Hội đồng Khoa học ngành nghiệm thu trong khoảng thời gian từ năm 1995 đến hết quý IIJ/1999. Cuốn Kỷ yếu đã được độc giả đánh giá tất cao về nội dung cũng như giá trị thực tiễn của nó. Nhằm mục đích thông tin khoa học cung cấp tư liệu phục vụ cho công tác quản lý, điều hành cũng như hoạt động kinh doanh ngân hàng và công tác nghiên cứu khoa học của các cán bộ trong toàn ngành, Viện NCKH Ngân hàng tiếp tục cho biên soạn cuốn "Kỷ yếu các công trình NCKH ngành ngân hàng 1999 - 2000' giới thiệu nội dung cơ bản của 17 đề tài NCKH cấp ngành và cấp Viện đã hoàn thành và được nghiệm thu từ quý 1/1999 đến cuối năm 2000.
Bạn đọc muốn xem toàn văn của các công trình này xm liên hệ với Thư viện Ngân hàng Trung ương, Thư viện Học viện Ngân hàng hoặc Phòng Quản lý và NCKH - Vién NCKH NH. Xin tran trọng giới thiệu cùng bạn đọc. VIÊN TRƯỞNG VIEN NCKH NH TS NGUYEN DUC THAO LUẬN CỨ KHOA HOC VE SU RA DOI CUA NGAN HANG VA SU TON TAI KHACH QUAN CUA HE THONG NGAN HANG TRONG DIEU KIEN SAN XUAT HANG HOA * Chui nhiém dé tai: TS. Lé Hung Đề tài KNH 95.01 là một phần của chương trình nghiên cứu "Luận cứ khoa học và thực tiễn về hoạt động ngân hàng theo cơ chế thị trường có định hướng, xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam".
Pham vi bả” cứu của đề tài chỉ tập trung vào vấn đề "Sự ra đời và tổn tại khách quan của hệ thống ngân hàng trong điều kiện sẵn xuất hàng hoá". CHƯƠNG |: NGÂN HÀNG RA ĐỜI LÀ YÊU CẦU KHÁCH QUAN CUA PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT VÀ LƯU THÔNG HÀNG HOÁ 1.Tích luỹ tiền tệ trong điểu kiện tiền vàng và tiền giấy 1. Mối quan hệ giữa các hình thức kinh tế voi tich lay tiền tê Trong nền kinh tế vật phẩm, con người thoả mãn nhu cầu của mình chủ yếu dựa vào kết quả lao động bản thân. Mối quan hệ giữa sản xuất và tiêu dùng tạo thành một vòng tròn khép kín và riêng lẻ.
Quan hệ điễn ra chủ yếu dựa vào con người với tự nhiên. Con người tác động vào thiên nhiên để tạo ra vật phẩm và sự tích luỹ trong bối cảnh nền sản xuất như trên là sự tích luỹ vật phẩm. Sự tích luỹ này đơn thuần chỉ là cho nguồn dự trự dự phòng, không giúp ích gì cho sản xuất. Với sự phân công lao động phát triển dân, nền kinh tế hàng hoá ra đời với các vật phẩm sản xuất chủ yếu để bán hoặc trao đổi.
Mối quan hệ giữa sản xuất và tiêu dùng mở rộng hơn, mang tính chất xã hội rõ rệt. ' Tích luỹ là một hành vi được thúc đẩy bởi nhu cầu phát triển sản xuất. Do đó, tuy cùng có nhu cầu tích luỹ để phát triển sản xuất nhưng mức độ quy mô, nhu cầu tích luỹ trong các giai đoạn là khác nhau. Quy mô tích luỹ khác nhau sẽ tác động trở lại với những mức độ khác nhau đối với sản xuất.
Tích luỹ trong nền sản xuất hàng hoá là tích luỹ giá trị ngày càng tăng lên. Tiền tệ là sản phẩm tất yếu của nên kinh tế hàng hoá, là động lực * DE TAI KNH 95-03.01 thúc đấy phát triển sản xuất và lưu thông hang hoa hoá Nền sản xuất hàng hoá phát triển đến một mức độ nhất định thì hàng chuyển hoá thành tiền tệ. Tiền tệ là một sản phẩm tất yếu của nền sản xuất hàng của sản xuất hóa. Nó ra đời là kết quả tất yếu của một quá trình phát triển lâu dài và trao đổi hàng hoá, của sự /ôf xác qua nhiều hình thái giá trị.
trị Lịch sử loài người đã trải qua những hình thái giá trị sau: hình thái giá thái giá trị giản đơn, ngẫu nhiên; hình thái giá trị mở rộng hay đầy đủ và hình chung. ` A2 các Chính trong hình thái giá trị chung, vật ngang giả chung được dùng để sees : ^ 7 z ` hàng hoá khác biểu hiện giá trị của mình. Ban đầu, mỗi vùng có một vật ngang yếu là các vật giá chung. Nhu cầu trao đổi ngày càng mở rộng và dẫn đến một tất như vâng, bạc đã ngang gia chung nay đấu tranh, bài trừ lẫn nhau.
Các kim loại tất cả chiến thắng trong cuộc đấu tranh này, trở thành vật ngang giá chung cho tiên tệ đã được xác các hàng hoá. Sau những lần lột xác như vậy hình thái giá trị làm cho thế lập. Vàng là hình thái tiền tệ được suy tôn trong xã hội. Tiền tệ ra đời và bên cực giới hàng hoá phân ra làm hai cực.
Một cực là hàng hoá thông thường giá chung kia là loại hàng hoá đặc biệt. Hàng hoá tiền tệ với tư cách là vật ngang giữa những cho tất cả hàng hoá khác. Tiền tệ là sự biểu hiện mối quan hệ xã hội người sản xuất hàng hoá.Mac, tiền tệ có năm chức năng: thước đo giá trị phương tiện lưu thông, phương tiện cất trữ, phương tiện thanh toán, tiền tệ thế giới. Tích luý tiền tê trong điểu kiện tiên vàng và tiền giẤy ` z 4 A sản Sự tích tụ, tập trung một lượng tien tuong ung vol qui mo phát triển aA + Ae.
z ^ được thực xuất là điều kiện căn bản để đảm bao cho qui mô sản xuất hàng hoá đó hiện, là sự cân bằng cần thiết giữa tiết kiệm và đầu tư. « Tích luỹ và đầu tư: tăng - Tích luỹ thực chất là dành một phần thu nhập ròng để bổ sung làm cá nhân thêm: vốn đầu tư sinh lợi. Chủ thể tích luỹ vốn có thể là đoanh nghiệp, cùng là trong xã hội. Tích luỹ bao gồm tích luỹ đầu tư sinh lợi với mục đích cuối lợi nhuận và tích luỹ của cải.
^ x - Đầu tư có thể xem là hoạt động sinh lợi, như đưa vao sân xuất một mặt - : > A“ À Z n ` hàng mới, mua các chứng khoán, gửi tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng. - Tích luỹ và đầu tư có sự liên quan với nhau và vốn đầu tư phải tăng dần lên tương ứng với nguồn vốn tích luỹ. « Tích luỹ trong điều kiện tiền vàng và tiền giấy: cảng Sản xuất hàng hoá luôn đòi hỏi phải có vốn.Nền sản z xuấtin hàng2 hoá? : A“ z ` của sân xuất phát triển cao đòi hỏi cảng phải có vốn lớn và chính sự phát triển Nó 2- ` 2+ z ^“ z ` z cà Un hang hoa lai tao diéu kién dé tích luỹ vốn ngày cảng cao hon.-Dut tich luỹ trong điều kiện tiền vàng hay tiền giấy, quá trình tích luỹ đều phải diễn ra như trên. Tuy nhiên, tích luỹ trong điều kiện tiền vàng là sự tích lũy giá trị thực.
Tích luỹ trọng điều kiện tiền giấy, tiền kí hiệu, tiền ghi sổ và trong nền sản xuất hiện đại đó là sự tích luỹ tiền ký hiệu giá trị. Tích luỹ trong điều kiện tiền giấy có khả năng tạo sự tích luỹ nhanh chóng, to lớn hơn, đễ dàng hơn. Nhưng tích luỹ tiền giấy là sự tích luỹ giá trị danh nghĩa, dễ bị mất giá trong nền kinh tế có lạm phát cao. Sự phát triển san xuất và lưu thông hàng hoá đòi hỗi phải có ngân hàng 21.
Sự phát triển sản xuất hàng hoá với qui mô lón đòi hỏi thanh toán không dùng tiên mặt ngảy cảng lớn Trải qua các giai đoạn lịch sử phát triển kinh tế, con người đã có những hình thức thanh toán cơ bản trong trao đổi như sau: - Trao đổi thanh toán trực tiếp dùng hàng đổi hàng. Mọi người thanh toán trực tiếp với nhau, hàng vừa là mục tiêu, vừa là phương tiện trong trao đổi. - Hệ thống thanh toán đựa vào kim loại (chủ yếu là vàng): tiền tệ xuất hiện dưới dạng kim loại quý và được mọi người chấp nhận trong thanh toán. Tiền vàng đã thúc đẩy nhanh hơn quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá.
Nhưng vàng cũng có nhược điểm của nó là việc chuyên chở rất nặng nề và rất khó phân chia thành đơn vị nhỏ. ˆ - Hệ thống thanh toán đựa trên cơ sở tiển giấy: với tiền giấy người ta không còn quan tâm đến chất của tiền, không phải phân chia thành những đơn vị nhỏ nữa. Lúc này họ chỉ có lưu ý xem đó là tiền thật hay tiền giả. Tuy nhiên tiền giấy cũng gặp phải khó khăn như tiển vàng trong vấn để chuyên chở va tiêu dùng cần phải giữ cẩn thận.
- Nhu cầu của lưu thông trao đổi hàng hoá ngày càng lớn, hệ thống thanh toán cũng không ngừng phát triển. Séc ra đời đánh dấu một bước phát triển mới của hệ thống thanh toán. Séc ra đời cho phép người ta thực hiện việc thanh toán nhanh chóng hơn, chính xác hơn, thuận tiện hơn bởi lẽ séc là phương tiện không dùng tiền mặt, nó cho phép chuyển dịch một số lượng tién lớn từ nơi này đến nơi khác với chi phí lưu thông rất rẻ.