MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tổ chức đào tạo theo phƣơng thức tín chỉ ở các trƣờng đại học là một chủ trƣơng lớn của Bộ giáo dục và Đào tạo. Đây là sự chuyển hƣớng mạnh mẽ theo hƣớng đáp ứng nhu cầu ngƣời học với triết lý “Tôn trọng ngƣời học, lấy ngƣời học là trung tâm”, đồng thới góp phần tăng tín tự chủ trong học tập của sinh viên. Đào tạo theo phƣơng thức tín chỉ cũng là xu hƣớng của các trƣờng đại học trên thế giới.
Việc đào tạo theo phƣơng thức tín chỉ yêu cầu quản lý khoa học chặt chẽ, linh hoạt và mềm dẻo, đòi hỏi cả ngƣời dạy và ngƣời học phải thay đổi tƣ duy, đổi mới phƣơng pháp dạy và học tự bị động sang chủ động một cách nghiêm túc. Đào tạo theo phƣơng thức tín chỉ, chỉ có thể thành công, đi vào thế ổn định và phát triển, khi có sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị trong trƣờng, đội ngũ giảng viên nhận thức đƣợc trách nhiệm và tham gia vào quá trình đào tạo một cách nghiêm túc, đội ngũ sinh viên tích cực tự giác học tập. Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005 của chính phủ về đổi mới cơ bản, toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam giai đoạn 2006 – 2020 đã nêu rõ: “Triển khai đổi mới phƣơng pháp đào tạo theo tiêu chí: trang bị cách học, phát huy tính tích cực chủ động của sinh viên”. Việc chuyển đổi sang đào tạo theo tín chỉ trƣớc hết tạo một cơ chế mềm dẻo hƣớng về sinh viên để tăng cƣờng tính chủ động và khả năng cơ động của sinh viên, để đảm bảo sự liên thông dễ dàng trong học tập và tạo ra những sản phẩm có tính thích ứng cao với thị trƣờng lao động.
Từ năm 2008 đào tạo theo tín chỉ đƣợc áp dụng hầu hết ở các trƣờng đại học trong nƣớc. Hình thức đào tạo này làm thay đổi căn bản trong hoạt động đào tạo: từ chỗ là đối tƣợng bị quản lý, sinh viên đƣợc quyền chủ động trong học tập. Đặc biệt sinh viên phải thực hiện các hoạt động học tập theo nhóm nhƣ thảo luận trên lớp, chuẩn bị bài tập nhóm ở nhà, thuyết trình trƣớc lớp, làm tiểu luận theo nhóm… Hoc tập theo nhóm tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên tiếp thu kiến thức, học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau lẫn nhau, hợp tác với nhau để giải quyết nhiệm vụ học 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tập… Tuy nhiên, học tập theo nhóm vẫn chƣa đƣợc sinh viên thực hiện một cách hiệu quả, vẫn có tƣ tƣởng ỷ lại sinh viên khác, chƣa biết liên kết, hợp tác với bạn, cảm xúc tiêu cực khi có ý kiến không đồng nhất với mình… Nhiếu nghiên cứu đã cho thấy sinh viên chƣa có kỹ năng học tập theo nhóm dẫn đến hiệu quả các giờ thảo luận, làm bài tập nhóm đạt kết quả thấp. Vì vậy, chúng tôi nghiên cứu đề tài“Kỹ năng học tập theo nhóm trong đào tạo tín chỉ của sinh viên Đại học Quốc Gia Hà Nội” nhằm góp phần chỉ ra thực trạng, các yếu tố ảnh hƣởng và đề xuất kiến nghị nâng cao kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên, giúp sinh viên hoàn thành tốt hơn các nhiệm vụ học tập, có thể hoà nhập với mô hình đào tạo theo tín chỉ của các trƣờng đại học trong nƣớc và quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo đại học nƣớc ta hiện nay.
Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu lý luận và thực trạng kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội, phân tích các yếu tố ảnh hƣởng tới thực trạng đó. Trên cơ sở kết quả thu đƣợc, đề xuất một số cách thức rèn luyện, nâng cao kỹ năng học tập theo nhóm cho sinh viên. Đối tƣợng, khách thể nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu - Khách thể nghiên cứu của đề tài gồm 600 sinh viên, trong đó có: 150 sinh viên trƣờng Đại học khoa học Tự nhiên, 150 sinh viên trƣờng Đại học khoa học xã hội nhân văn, 150 sinh viên trƣờng Đại học Ngoại ngữ, và 150 sinh viên trƣờng Đại học Công nghệ của các khoa và các khóa học khác nhau.
- Bên cạnh đó, chúng tôi còn nghiên cứu 30 giảng viên và 4 cán bộ phụ trách đào tạo của 04 trƣờng trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Đối tượng nghiên cứu 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Biểu hiện và mức độ kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội và các yếu tố ảnh hƣởng tới việc thực hiện kỹ năng này. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4. Về nội dung nghiên cứu + Nghiên cứu chỉ tập trung nghiên cứu các biểu hiện và mức độ thực hiện 03 thành tố của kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên là kỹ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng trình bày mạch lạc tri thức và kỹ năng tự điều khiển, điều chỉnh hành vi, cảm xúc của mình khi học tập theo nhóm.
Xem xét một số yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan ảnh hƣởng đến kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ. Về địa bàn nghiên cứu Nghiên cứu tại các trƣờng trong Đại học Quốc gia Hà Nội: Đại học Khoa học xã hội nhân văn, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Ngoại ngữ, Đại học Công nghệ. Về khách thể nghiên cứu Sinh viên và giảng viên trong các trƣờng đại học thuộc diện nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội. Giả thuyết khoa học Ở đa số sinh viên kỹ năng học tập theo nhóm trong đào tạo tín chỉ mới chỉ đƣợc hình thành ở mức độ trung bình.
Mức độ biểu hiện giữa các kỹ năng bộ phận (kỹ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng trình bày mạch lạc kiến thức và kỹ năng tự điều khiển, điều chỉnh hành vi cảm xúc của mình) của sinh viên có sự khác biệt và không đồng đều, trong đó yếu nhất là kỹ năng trình bày mạch lạc kiến thức. Động cơ học tập và tổ chức 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đào tạo là hai yếu tố ảnh hƣởng nhiều nhất đến sự hình thành kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu về kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên, xác định những khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu nhƣ: kỹ năng; nhóm, kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên, hoạt động học tập, đào tạo tín chỉ. - Xác định thực trạng biểu hiện và mức độ kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ, các yếu tố chủ quan, khách quan ảnh hƣởng đến kỹ năng này.
- Đề xuất kiến nghị r n luyện, nâng cao mức độ kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ. Các phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp luận - Quan điểm ti p cận hoạt động Quan điểm hoạt động cho thấy tâm lý là sản phẩm của hoạt động. Nhƣ vậy, nghiên cứu kỹ năng học tập theo nhóm theo đào tạo tín chỉ của sinh viên đƣợc gắn với hoạt động học tập của họ.
Kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên đƣợc hình thành và thể hiện trong hoạt động học tập. - uan điểm ti p cận h thống: Nghiên cứu kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ đƣợc đặt trong mối quan hệ với môi trƣờng đại học, với sinh viên, giảng viên. Trong từng thời điểm, từng hoàn cảnh khác nhau có nhiều yếu tố ảnh hƣởng tới kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ, đặc biệt là yếu tố cá nhân nhƣ nhận thức và động cơ học tập, hành động thực hiện các kỹ năng này trong trƣờng đại học đang tiến hành đào tạo theo tín chỉ. Kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ đƣợc chúng tôi nhìn nhận trong một thể thống nhất bao gồm đặc điểm tâm lý sinh viên, đặc điểm môi trƣờng học tập, đặc điểm đào tạo đại học theo tín chỉ, trong đó hoạt 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động học tập của sinh viên trong trƣờng đại học đóng vai trò quan trọng và có ý nghĩa nhất ảnh hƣởng đến việc thực hiện thành thạo kỹ năng học tập theo nhóm của sinh viên trong đào tạo tín chỉ.
Các phương pháp nghiên cứu cụ thể - Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu - Phƣơng pháp chuyên gia - Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi - Phƣơng pháp phỏng vấn - Phƣơng pháp xử lý thông tin bằng thống kê toán học 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG HỌC TẬP THEO NHÓM CỦA SINH VIÊN TRONG ĐÀO TẠO TÍN CHỈ 1. Lịch sử nghiên cứu về kỹ năng và kỹ năng học tập theo nhóm 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Kỹ năng nói chung đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu từ rất sớm. Ngƣời đầu tiên có thể nói tới là Aritstotx, trong cuốn sách Bàn về Tâm hồn đã đặc biệt quan tâm tới phẩm hạnh con ngƣời.
Theo ông nội dung của phẩm hạnh là: biết định hƣớng, biết làm việc, biết tìm tòi có nghĩa là con ngƣời có phẩm hạnh, là con ngƣời có kĩ năng làm việc. Đầu thế kỷ XX, ở Mỹ tâm lý học hành vi ra đời, đại diện là J. mặc dù xuất phát từ quan niệm máy móc về con ngƣời, nhƣng nghiên cứu về kỹ năng trong lý luận dạy học do B.F Skinner khởi xƣớng là một thành tựu lớn. Sau đó Tolman khi nghiên cứu quá trình luyện tập của động vật đã đi đến kết luận là quá trình luyện tập theo cơ chế lấy hành vi làm tác nhân kích thích sẽ hình thành trong não động vật bản đồ nhận thức, nhờ đó động vật sẽ thực hiện đƣợc hai hành vi: bản năng và học tập.
Từ đây ông đã xây dựng lý luận dạy học chƣơng trình hóa nổi tiếng. Vấn đề không chỉ là rèn luyện kỹ năng hành động mà cần phải hình thành hình thành kỹ năng tổ chức hành động nhằm tìm ra đƣợc cách làm có hiệu quả, có chƣơng trình thao tác, biết hình thành biểu tƣợng về kết quả cần đạt tới và giữ biểu tƣợng đó làm cái để so sánh với kết quả của quá trình hành động.Bandura (1961) – nhà tâm lý học ngƣời Mỹ đã đƣa ra lý thuyết học tập xã hội. Ông cho rằng, học tập bao giờ cũng diễn ra trong mối quan hệ với những ngƣời khác, trong xã hội. Khái niệm học tập xã hội nhấn mạnh đến mẫu hành vi chỉ dẫn hành vi của 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.