Kinh Tế Đô Thị Ven Biển Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu: Nghiên Cứu Tại Thị Trấn Trần Đề, Sóc Trăng

• Tác giả: Đoàn Kim Cúc
• Người hướng dẫn: GS. Lương Văn Hy
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Đô thị học
• Đề tài: Kinh Tế Đô Thị Ven Biển Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu: Nghiên Cứu Tại Thị Trấn Trần Đề, Sóc Trăng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 3. DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 4. PHẦN MỞ ĐẦU
• 4.1. Lý do chọn đề tài
• 4.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 4.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 4.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 4.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 4.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 4.6. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 4.6.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.6.2. Khách thể nghiên cứu
• 4.7. Phạm vi nghiên cứu
• 4.8. Khung phân tích
• 4.9. Các phương pháp và kỹ thuật thực hiện
• 4.10. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 4.11. Kết cấu và quy cách trình bày
• 5. PHẦN NỘI DUNG
• 5.1. CÁCH TIẾP CẬN LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Một số khái niệm
• 5.1.2. Kinh tế đô thị
• 5.1.3. Biến đổi khí hậu
• 5.1.4. Lý thuyết nghiên cứu
• 5.1.5. Lý thuyết lựa chọn duy lý
• 5.1.6. Thuyết hành xử của Pierre Bourdieu
• 5.1.7. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
• 5.1.7.1. Đặc điểm tự nhiên của thị trấn Trần Đề
• 5.1.7.2. Đặc điểm kinh tế, văn hóa của thị trấn Trần Đề
• 5.1.8. Tiểu kết chương 1
• 5.2. XU THẾ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH TẾ TẠI THỊ TRẤN TRẦN ĐỀ
• 5.2.1. Xu thế của biến đổi khí hậu tại thị trấn Trần Đề
• 5.2.1.1. Biến đổi về nhiệt độ
• 5.2.1.2. Biến đổi về lượng mưa
• 5.2.1.3. Xu thế nước biển dâng
• 5.2.1.4. Xu thế xâm nhập mặn
• 5.2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến kinh tế đô thị
• 5.2.3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến cơ sở hạ tầng đô thị
• 5.2.4. Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp
• 5.2.5. Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động ngư nghiệp
• 5.2.6. Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 5.2.7. Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động dịch vụ
• 5.2.8. Tiểu kết chương 2
• 5.3. HÀNH VI KINH TẾ CỦA NGƯỜI DÂN THỊ TRẤN TRẦN ĐỀ TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 5.3.1. Hành vi kinh tế của nhóm hộ nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 5.3.1.1. Chú ý thời điểm có thể bị xâm nhập mặn, tăng cường kiểm tra độ mặn của nước trước khi sử dụng
• 5.3.1.2. Tăng cường sử dụng thuốc hóa học ứng biến với những rủi ro do biến đổi khí hậu
• 5.3.1.3. Thay đổi lịch thời vụ sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu
• 5.3.1.4. Thay đổi giống lúa, chuyển đổi cây trồng và đa dạng hóa cây trồng theo đặc điểm mùa vụ và thời tiết
• 5.3.1.5. Cho thuê đất
• 5.3.2. Hành vi kinh tế của nhóm hộ đánh bắt thủy hải sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 5.3.2.1. Vận dụng tri thức bản địa trong đánh bắt thủy hải sản
• 5.3.2.2. Nâng cấp tàu thuyền, đầu tư trang thiết bị máy móc hiện đại
• 5.3.2.3. Vận dụng và nhận sự tương trợ của những người đi đánh bắt thủy sản
• 5.3.2.4. Chuyển đổi mô hình nghề nghiệp
• 5.3.3. Hành vi kinh tế của nhóm hộ tiểu thủ công nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 5.3.3.1. Chiến lược đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, máy móc
• 5.3.3.2. Chiến lược thương thảo với chủ tàu đánh bắt thủy hải sản
• 5.3.3.3. Chiến lược đảm bảo nguồn nguyên liệu thông qua xây dựng và duy trì mối quan hệ với tàu đánh bắt thủy hải sản
• 5.3.4. Hành vi kinh tế của nhóm hộ dịch vụ trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 5.3.4.1. Chiến lược lựa chọn khách hàng
• 5.3.4.2. Chiến lược chuyển đổi nghề nghiệp
• 5.3.5. Hành vi của nhóm hộ nghèo trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• 5.3.6. Nhóm công viên chức với vấn đề biến đổi khí hậu
• 5.3.7. Tiểu kết chương 3
• 6. PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kinh Tế Đô Thị Ven Biển Trần Đề BĐKH

Thị trấn Trần Đề, Sóc Trăng, một đô thị ven biển đầy tiềm năng tại cửa sông Hậu, đang đối mặt với những thách thức lớn từ biến đổi khí hậu (BĐKH). Nghiên cứu về kinh tế đô thị trong bối cảnh này trở nên cấp thiết. Đề tài "Kinh tế đô thị ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu: Nghiên cứu tại Thị trấn Trần Đề, Sóc Trăng" được chọn nhằm đóng góp vào nghiên cứu BĐKH ở các đô thị vừa và nhỏ, cung cấp dữ liệu tham khảo cho định hướng phát triển địa phương. Bài viết này đi sâu vào phân tích thực trạng, tác động và giải pháp, hướng đến phát triển bền vững cho cộng đồng địa phương.

1.1. Vai trò kinh tế đô thị ven biển Trần Đề

Trần Đề đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế ven biển của tỉnh Sóc Trăng. Vị trí địa lý thuận lợi giúp Trần Đề trở thành trung tâm giao thương, thủy sản ven biển và dịch vụ hậu cần cho khu vực. Việc nghiên cứu kinh tế đô thị Trần Đề giúp hiểu rõ hơn tiềm năng và rủi ro, từ đó đưa ra các chính sách phát triển kinh tế phù hợp. Phát triển Trần Đề đồng nghĩa với việc thúc đẩy sinh kế ven biển cho người dân địa phương.

1.2. Tầm quan trọng nghiên cứu biến đổi khí hậu tại Trần Đề

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều tác động biến đổi khí hậu tiêu cực đến kinh tế đô thị Trần Đề, bao gồm ngập lụt ven biển, xâm nhập mặn và suy thoái tài nguyên. Nghiên cứu này giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu hiệu quả. Việc bảo vệ môi trường ven biển và đảm bảo phát triển bền vững là yếu tố then chốt trong bối cảnh BĐKH.

II. Thách Thức Biến Đổi Khí Hậu Kinh Tế Trần Đề

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức nghiêm trọng đối với kinh tế đô thị Trần Đề. Nước biển dâng, xâm nhập mặn, và các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành kinh tế chủ lực như nông nghiệp ven biển, thủy sản ven biển và du lịch ven biển. Cơ sở hạ tầng đô thị cũng chịu nhiều áp lực, đe dọa đến sự ổn định và phát triển bền vững của thị trấn. Cần có những giải pháp đồng bộ để giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thích ứng biến đổi khí hậu.

2.1. Tác động của xâm nhập mặn đến nông nghiệp

Xâm nhập mặn là một trong những tác động biến đổi khí hậu nghiêm trọng nhất đối với nông nghiệp ven biển Trần Đề. Diện tích đất canh tác bị thu hẹp, năng suất cây trồng giảm sút, ảnh hưởng đến sinh kế ven biển của người dân. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các giống chịu mặn và xây dựng hệ thống tưới tiêu hợp lý là những giải pháp cần thiết để giảm thiểu thiệt hại. Cần đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ để thích ứng với xâm nhập mặn.

2.2. Nguy cơ ngập lụt và ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng

Ngập lụt ven biển, đặc biệt là do nước biển dâng và triều cường, gây thiệt hại nặng nề cho cơ sở hạ tầng ven biển Trần Đề. Đường sá, nhà cửa, hệ thống điện nước bị hư hỏng, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và hoạt động kinh doanh của người dân. Nâng cấp và xây dựng hệ thống đê điều, cống thoát nước, quy hoạch đô thị hợp lý là những biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ ngập lụt và bảo vệ cơ sở hạ tầng ven biển.

III. Giải Pháp Thích Ứng Cho Kinh Tế Đô Thị Trần Đề

Để ứng phó với biến đổi khí hậu và đảm bảo phát triển kinh tế ven biển bền vững cho Trần Đề, cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu của cộng đồng, bảo vệ môi trường ven biển, và thúc đẩy kinh tế xanh. Đầu tư vào năng lượng tái tạo, phát triển du lịch ven biển bền vững, và áp dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn là những hướng đi tiềm năng.

3.1. Phát triển nông nghiệp và thủy sản thích ứng biến đổi khí hậu

Cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, lựa chọn các giống chịu mặn, chịu hạn phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu. Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, tiết kiệm nước và giảm thiểu sử dụng hóa chất. Phát triển nuôi trồng thủy sản ven biển theo hướng bền vững, bảo vệ môi trường ven biển và đa dạng hóa sản phẩm. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước về vốn, kỹ thuật và thị trường để giúp người dân chuyển đổi sinh kế.

3.2. Xây dựng cơ sở hạ tầng chống chịu biến đổi khí hậu

Nâng cấp và xây dựng hệ thống đê điều, kè chắn sóng, cống thoát nước để bảo vệ khu dân cư và cơ sở hạ tầng ven biển khỏi ngập lụt ven biển và xói lở. Xây dựng hệ thống giao thông linh hoạt, có khả năng chống chịu với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Quy hoạch đô thị hợp lý, đảm bảo thoát nước tốt và giảm thiểu nguy cơ ngập lụt. Ứng dụng công nghệ mới trong xây dựng để tăng cường khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng ven biển.

IV. Ứng Dụng Kinh Tế Tuần Hoàn Tại Đô Thị Ven Biển

Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển bền vững cho Trần Đề. Kinh tế tuần hoàn tập trung vào việc tái chế, tái sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong các ngành nông nghiệp ven biển, thủy sản ven biển, và công nghiệp ven biển sẽ giúp tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường ven biển, và tạo ra giá trị kinh tế mới.

4.1. Tái chế chất thải trong sản xuất nông nghiệp và thủy sản

Tận dụng phế phẩm nông nghiệp như rơm rạ, vỏ trấu để sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi. Tái chế chất thải thủy sản ven biển như vỏ tôm, đầu cá để sản xuất chitin, chitosan, hoặc các sản phẩm có giá trị khác. Giảm thiểu sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu để bảo vệ môi trường ven biển và sức khỏe cộng đồng. Cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ các doanh nghiệp tái chế chất thải.

4.2. Phát triển công nghiệp tái chế và năng lượng tái tạo

Thu hút đầu tư vào các nhà máy tái chế chất thải nhựa, giấy, kim loại. Phát triển các dự án năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời để giảm thiểu phát thải khí nhà kính và đảm bảo an ninh năng lượng. Khuyến khích sử dụng các sản phẩm tái chế và năng lượng tái tạo trong sản xuất và sinh hoạt. Tạo việc làm và thu nhập cho người dân địa phương thông qua các hoạt động kinh tế tuần hoàn.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Hành Vi Kinh Tế Người Dân Trần Đề

Nghiên cứu thực tiễn tại Trần Đề cho thấy người dân đang dần thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua các hành vi kinh tế linh hoạt. Các hộ nông nghiệp ven biển thay đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các giống chịu mặn. Các hộ thủy sản ven biển đầu tư vào tàu thuyền hiện đại, tìm kiếm ngư trường mới. Các hộ kinh doanh dịch vụ chuyển đổi ngành nghề, thích ứng với nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn và thách thức, đặc biệt đối với các hộ nghèo và dễ bị tổn thương.

5.1. Thay đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi thích ứng mặn

Nhiều hộ nông dân đã chuyển từ trồng lúa sang nuôi tôm, hoặc trồng các loại cây chịu mặn như dừa, mãng cầu. Một số hộ kết hợp trồng lúa và nuôi tôm trên cùng một diện tích đất. Việc lựa chọn cây trồng và vật nuôi phù hợp giúp giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn và tăng thu nhập cho người dân. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan khuyến nông để người dân có thông tin và kỹ thuật cần thiết.

5.2. Đầu tư vào tàu thuyền hiện đại và tìm kiếm ngư trường

Nhiều hộ ngư dân đã đầu tư vào tàu thuyền lớn hơn, trang bị máy móc hiện đại để khai thác thủy sản ven biển hiệu quả hơn. Một số hộ tìm kiếm ngư trường mới ở các vùng biển xa hơn, hoặc chuyển sang các nghề khác như nuôi trồng thủy sản. Việc thích ứng với biến đổi khí hậu đòi hỏi người dân phải có sự chủ động và sáng tạo. Cần có chính sách hỗ trợ ngư dân về vốn và kỹ thuật để họ có thể tiếp tục duy trì sinh kế ven biển.

VI. Tương Lai Kinh Tế Đô Thị Ven Biển Trần Đề

Tương lai của kinh tế đô thị Trần Đề phụ thuộc vào khả năng thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Việc xây dựng một cộng đồng chống chịu với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường ven biển, và thúc đẩy kinh tế xanh là chìa khóa để đảm bảo một tương lai tươi sáng cho Trần Đề.

6.1. Quy hoạch đô thị thích ứng và quản lý rủi ro thiên tai

Quy hoạch đô thị cần tính đến các yếu tố biến đổi khí hậu như nước biển dâng, ngập lụt ven biển, và xói lở. Xây dựng các khu dân cư cao tầng, có hệ thống thoát nước tốt và khả năng chống chịu với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và phòng chống thiên tai để giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Nâng cao nhận thức của cộng đồng về quản lý rủi ro thiên tai.

6.2. Phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng

Tận dụng tiềm năng du lịch ven biển của Trần Đề để phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Bảo vệ các hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn, bãi bồi. Tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, gắn liền với văn hóa và sinh kế ven biển của người dân địa phương. Thu hút du khách đến Trần Đề, tạo việc làm và thu nhập cho người dân, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường ven biển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức toàn cầu lớn nhất thế kỷ XXI, ảnh hưởng sâu rộng đến mọi mặt đời sống và sản xuất. Theo báo cáo của ngành, hơn 11.500 sự kiện thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại hơn 3,47 nghìn tỷ USD và làm thiệt mạng hàng triệu người trên thế giới, trong đó Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), đặc biệt là các đô thị ven biển như thị trấn Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng, BĐKH biểu hiện qua các hiện tượng như tăng nhiệt độ trung bình, nước biển dâng, xâm nhập mặn, hạn hán và lũ lụt, gây tác động nghiêm trọng đến kinh tế và sinh kế người dân.

Nghiên cứu tập trung phân tích tác động của BĐKH đến kinh tế đô thị ven biển, cụ thể là thị trấn Trần Đề, một đô thị loại V với dân số khoảng 13.759 người, diện tích 18,8 km², nằm ngay cửa sông Hậu, có vị trí chiến lược phát triển kinh tế biển. Thời gian nghiên cứu chủ yếu từ 2016 đến 2021, giai đoạn xảy ra hai trận hạn mặn lịch sử, nhằm đánh giá ảnh hưởng của BĐKH đến các hoạt động kinh tế như nông nghiệp, ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, đồng thời phân tích hành vi kinh tế của cộng đồng trong bối cảnh này.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ các chiến lược ứng phó và hành vi kinh tế của các nhóm dân cư khác nhau trước tác động của BĐKH, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển bền vững đô thị ven biển. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế biển và đô thị hóa nhanh, đồng thời đối mặt với những thách thức ngày càng lớn từ BĐKH.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng hai lý thuyết chính để phân tích hành vi kinh tế của cộng đồng:

1. Lý thuyết lựa chọn duy lý: Dựa trên giả định cá nhân hành động nhằm tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu chi phí, cân nhắc xác suất thành công của các lựa chọn. Lý thuyết này giúp giải thích các chiến lược kinh tế của hộ gia đình trong bối cảnh BĐKH, như đa dạng hóa cây trồng, chuyển đổi nghề nghiệp hay đầu tư nâng cấp thiết bị để thích ứng với rủi ro khí hậu.

2. Thuyết hành xử của Pierre Bourdieu: Tập trung vào khái niệm trường (field), tâm thế hành vi (habitus) và các loại vốn (kinh tế, xã hội, văn hóa, biểu tượng). Lý thuyết này giúp phân tích sự khác biệt trong hành vi kinh tế của các nhóm xã hội dựa trên cấu trúc vốn và vị thế xã hội, đồng thời giải thích cách thức các nhóm sử dụng nguồn lực để thích ứng với BĐKH.

Ba khái niệm chính được vận dụng gồm:

• Kinh tế đô thị: Tổng thể các hoạt động sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng trong đô thị.
• Biến đổi khí hậu: Sự thay đổi lâu dài về trạng thái khí hậu do cả nguyên nhân tự nhiên và hoạt động con người, biểu hiện qua tăng nhiệt độ, nước biển dâng, xâm nhập mặn, thời tiết cực đoan.
• Hành vi kinh tế: Các chiến lược, lựa chọn và hành động của cá nhân, nhóm trong hoạt động kinh tế nhằm thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu thực địa:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp từ các báo cáo, văn bản pháp luật, chính sách liên quan đến BĐKH và phát triển kinh tế địa phương; các nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước về tác động BĐKH tại ĐBSCL.

• Dữ liệu thực địa: Thu thập qua 4 đợt điền dã tại thị trấn Trần Đề trong giai đoạn 2019-2022, với tổng số 56 mẫu phỏng vấn sâu, bao gồm các hộ dân thuộc các nhóm kinh tế chủ yếu (nông nghiệp, ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, hộ nghèo) và cán bộ công chức địa phương.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu phi xác suất có chủ đích, dựa trên tiêu chí lĩnh vực hoạt động kinh tế nhằm đảm bảo thu thập thông tin đa dạng, phản ánh các tác động cụ thể của BĐKH.

• Kỹ thuật thu thập dữ liệu: Quan sát tham dự các hoạt động sản xuất, sinh hoạt; phỏng vấn sâu; thu thập hình ảnh minh họa.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phân tích định tính để làm rõ hành vi, chiến lược ứng phó của các nhóm dân cư; phân tích định lượng sơ bộ với các số liệu thống kê về biến đổi khí hậu và kinh tế địa phương để hỗ trợ luận giải.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2019 đến tháng 2/2022, trải qua nhiều đợt khảo sát thực địa nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính sâu sắc của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng đa chiều của BĐKH đến kinh tế địa phương:

   • Nhiệt độ trung bình tại Trần Đề tăng khoảng 0,42°C trong giai đoạn 1985-2014.
   • Mực nước biển dâng và xâm nhập mặn gia tăng làm giảm năng suất lúa vụ Hè Thu năm 2020, với thiệt hại mùa vụ lên đến 30-40%.
   • Hạ tầng giao thông và cảng cá thường xuyên bị ngập úng do triều cường, ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và thương mại.

2. Hành vi kinh tế của nhóm hộ nông nghiệp:

   • 42% hộ trồng lúa không chuyển đổi canh tác do quen tập quán, trong khi 58% còn lại thay đổi lịch thời vụ, chuyển đổi giống lúa và đa dạng hóa cây trồng để thích ứng.
   • Sử dụng thuốc hóa học tăng lên khoảng 20% nhằm ứng phó với sâu bệnh do biến đổi khí hậu.

3. Hành vi của nhóm hộ đánh bắt thủy hải sản:

   • Đầu tư nâng cấp tàu thuyền và trang thiết bị hiện đại tăng khoảng 35% so với trước năm 2016.
   • Chuyển đổi mô hình nghề nghiệp, một số hộ chuyển sang dịch vụ hậu cần nghề cá để giảm rủi ro.

4. Hành vi của nhóm hộ tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ:

   • Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và xây dựng mối quan hệ bền vững với các tàu đánh bắt thủy sản để đảm bảo nguồn nguyên liệu.
   • Chuyển đổi nghề nghiệp và lựa chọn khách hàng có khả năng chi trả cao hơn, tăng doanh thu dịch vụ khoảng 15% trong giai đoạn nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy BĐKH tác động sâu sắc đến các lĩnh vực kinh tế tại thị trấn Trần Đề, buộc người dân phải điều chỉnh hành vi kinh tế để thích ứng. Sự khác biệt trong hành vi giữa các nhóm kinh tế được lý giải qua thuyết hành xử của Bourdieu: các nhóm có cấu trúc vốn khác nhau dẫn đến chiến lược ứng phó khác biệt. Ví dụ, hộ nghèo có ít vốn kinh tế và xã hội hơn nên ít có khả năng chuyển đổi nghề nghiệp hay đầu tư nâng cấp thiết bị, trong khi hộ khá giả có thể chủ động hơn trong việc thích ứng.

So sánh với các nghiên cứu tại ĐBSCL và Đông Nam Á, kết quả tương đồng với xu hướng đa dạng hóa sinh kế, chuyển đổi mô hình sản xuất và tăng cường sử dụng tri thức bản địa để giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, mức độ nhận thức về BĐKH còn hạn chế, nhiều hộ vẫn dựa vào kinh nghiệm truyền thống hơn là các kiến thức khoa học mới, điều này ảnh hưởng đến hiệu quả thích ứng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ chuyển đổi nghề nghiệp, mức độ đầu tư thiết bị, và bảng thống kê thiệt hại kinh tế theo từng ngành nghề, giúp minh họa rõ nét tác động và phản ứng của cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu cho cộng đồng

   • Triển khai các chương trình tập huấn, hội thảo về BĐKH và kỹ thuật thích ứng cho các nhóm hộ nông nghiệp, ngư nghiệp và dịch vụ.
   • Chủ thể thực hiện: UBND thị trấn, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh.
   • Timeline: 2024-2025.

2. Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho hộ nghèo và nhóm dễ tổn thương

   • Cung cấp vốn vay ưu đãi, hỗ trợ thiết bị, vật tư để nâng cao năng lực sản xuất và thích ứng.
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức phi chính phủ.
   • Timeline: 2024-2026.

3. Phát triển hệ thống hạ tầng chống ngập và kiểm soát xâm nhập mặn

   • Xây dựng, nâng cấp cống ngăn mặn, hệ thống thoát nước và nâng nền các khu vực thường xuyên bị ngập.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý cảng cá, UBND huyện Trần Đề.
   • Timeline: 2024-2028.

4. Khuyến khích đa dạng hóa sinh kế và chuyển đổi mô hình sản xuất

   • Hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ trồng trọt, nuôi trồng phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các viện nghiên cứu.
   • Timeline: 2024-2027.

5. Xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội và phát huy vốn xã hội

   • Tăng cường kết nối cộng đồng, phát huy vai trò vốn xã hội trong hỗ trợ phục hồi sau thiên tai.
   • Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, các tổ chức cộng đồng địa phương.
   • Timeline: 2024-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và quản lý đô thị

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc về tác động BĐKH đến kinh tế đô thị ven biển, hỗ trợ xây dựng chính sách phát triển bền vững.
   • Use case: Thiết kế kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị thích ứng với BĐKH.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực đô thị học, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững

   • Lợi ích: Tham khảo khung lý thuyết kết hợp xã hội học và kinh tế học, phương pháp nghiên cứu thực địa chi tiết.
   • Use case: Phát triển nghiên cứu sâu hơn về hành vi kinh tế và thích ứng với BĐKH tại các đô thị vừa và nhỏ.

3. Cơ quan quản lý và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực môi trường và phát triển cộng đồng

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và nhu cầu của cộng đồng để thiết kế các chương trình hỗ trợ phù hợp.
   • Use case: Triển khai dự án nâng cao năng lực thích ứng, hỗ trợ sinh kế bền vững.

4. Cộng đồng dân cư và các nhóm kinh tế tại các đô thị ven biển

   • Lợi ích: Nắm bắt thông tin về tác động BĐKH và các chiến lược ứng phó hiệu quả.
   • Use case: Áp dụng các biện pháp thích ứng, đa dạng hóa sinh kế, nâng cao khả năng chống chịu.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế đô thị ven biển?
   BĐKH gây ra các hiện tượng như nước biển dâng, xâm nhập mặn, ngập úng, làm giảm năng suất nông nghiệp, ảnh hưởng đến hoạt động ngư nghiệp và dịch vụ. Ví dụ, tại Trần Đề, vụ lúa Hè Thu năm 2020 bị thiệt hại 30-40% do xâm nhập mặn.

2. Người dân địa phương đã có những hành vi thích ứng nào trước tác động của BĐKH?
   Người dân thay đổi lịch thời vụ, đa dạng hóa cây trồng, đầu tư nâng cấp tàu thuyền, chuyển đổi nghề nghiệp và sử dụng tri thức bản địa để giảm thiểu rủi ro. Một số hộ dịch vụ lựa chọn khách hàng có khả năng chi trả cao hơn để duy trì thu nhập.

3. Lý thuyết lựa chọn duy lý giúp hiểu hành vi kinh tế của người dân như thế nào?
   Lý thuyết này giải thích rằng người dân cân nhắc lợi ích, chi phí và xác suất thành công khi đưa ra các quyết định kinh tế nhằm tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh BĐKH.

4. Vai trò của vốn xã hội trong thích ứng với biến đổi khí hậu là gì?
   Vốn xã hội giúp người dân huy động nguồn lực từ mạng lưới quan hệ để hỗ trợ nhau trong phục hồi sau thiên tai, chia sẻ thông tin và phối hợp hành động, tăng khả năng chống chịu của cộng đồng.

5. Những giải pháp nào được đề xuất để hỗ trợ cộng đồng thích ứng với BĐKH?
   Các giải pháp bao gồm nâng cao nhận thức, hỗ trợ tài chính kỹ thuật cho hộ nghèo, phát triển hạ tầng chống ngập, đa dạng hóa sinh kế và phát huy vốn xã hội. Ví dụ, xây dựng hệ thống cống ngăn mặn và tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác thích ứng.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu đã và đang tác động đa chiều đến kinh tế đô thị ven biển, đặc biệt là các hoạt động nông nghiệp, ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ tại thị trấn Trần Đề.
• Hành vi kinh tế của cộng đồng phản ánh sự lựa chọn duy lý và chịu ảnh hưởng bởi cấu trúc vốn xã hội, kinh tế và văn hóa theo thuyết hành xử của Bourdieu.
• Các nhóm dân cư có chiến lược thích ứng khác nhau, trong đó hộ nghèo gặp nhiều khó khăn hơn trong việc chuyển đổi và đầu tư thích ứng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phát triển bền vững và thích ứng với BĐKH tại các đô thị ven biển vừa và nhỏ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng, phát triển hạ tầng và đa dạng hóa sinh kế trong giai đoạn 2024-2028.

Next steps: Triển khai các chương trình nâng cao nhận thức, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để hoàn thiện chính sách thích ứng.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp thích ứng, bảo vệ sinh kế và phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.